نارسایی حاد کلیه (Acute Kidney Injury – AKI)، که قبلاً با نام نارسایی حاد کلیوی شناخته میشد، یک وضعیت پزشکی بسیار جدی است. بله، در برخی موارد، این امکان وجود دارد که فرد به طور ناگهانی به دلیل عوارض ناشی از این آسیب حاد کلیوی فوت کند. این وضعیت زمانی رخ میدهد که کلیهها به طور ناگهانی کارکرد طبیعی خود را از دست میدهند.
مقدمه
هنگامی که کلیهها عملکرد خود را متوقف میکنند، دیگر نمیتوانند مواد سمی، سموم و سایر محصولات زائد را از خون تصفیه کنند. در نتیجه، این مواد زائد در بدن انباشته میشوند که پیامدهای مخربی برای سلامتی به دنبال دارد. انباشت سموم منجر به اختلال در تعادل الکترولیتها و به طور خاص، افزایش سطح پتاسیم در خون میشود. این تغییرات شیمیایی میتوانند بر عملکرد اندامهای حیاتی مانند قلب، مغز و ریهها تأثیر بگذارند و خطر مرگ ناگهانی را افزایش دهند.

<a href="https://www.freepik.com/free-vector/doctors-check-health-kidneys-urinary-system-clinic-medical-study-tiny-people-with-chronic-kidney-diseases-physiology-flat-vector-illustration-urology-nephrology-dialysis-concept_22343708.htm#fromView=search&page=1&position=0&uuid=7b2767c2-c9e6-460a-a874-91384d5aa3ce&query=Kidney+Failure">Image by pch.vector on Freepik</a>
نرخ بالای مرگ و میر ناشی از AKI
نارسایی حاد کلیه یک وضعیت اورژانسی با نرخ مرگ و میر بالاست. پژوهشگران تخمین میزنند که از هر دو نفری که در بیمارستان دچار آسیب حاد کلیه میشوند، تقریباً یک نفر جان خود را از دست میدهد¹. این آمار حتی در میان بیمارانی که به دلیل AKI در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) بستری هستند، بالاتر است و نشاندهنده شدت و وخامت این بیماری است. این آمار نشاندهنده نیاز فوری به تشخیص و درمان سریع این عارضه است.
علائم و نشانههای اولیه نارسایی حاد کلیه
در مراحل اولیه، آسیب حاد کلیه ممکن است در بسیاری از افراد هیچ نشانهای ایجاد نکند و به صورت پنهان پیشرفت کند. علائم این وضعیت ممکن است بر اساس علت زمینهای و سلامت کلی فرد متفاوت باشد. شناسایی زودهنگام این علائم برای شروع به موقع درمان بسیار حیاتی است.
مهمترین علائم بالینی
طبق اعلام بنیاد ملی کلیه، علائم مرتبط با آسیب حاد کلیه میتواند شامل موارد زیر باشد:
- کاهش تولید ادرار: کاهش قابل توجه میزان ادرار یکی از شاخصهای اصلی اختلال در عملکرد کلیه است.
- تورم (ادم): تجمع مایعات و ایجاد تورم در اندامهای تحتانی مانند پاها، مچ پا یا کف پا از نشانههای رایج نارسایی کلیه است.
- خستگی شدید: افزایش احساس خستگی و ضعف کلی در بدن ناشی از انباشت سموم است.
- تنگی نفس: تجمع مایعات در ریهها (ادم ریوی) که به دلیل نارسایی کلیه ایجاد میشود، میتواند منجر به دشواری در تنفس شود.
- تغییرات خلقی و تحریکپذیری: انباشت مواد زائد در خون میتواند بر عملکرد مغز تأثیر گذاشته و باعث تغییرات عصبی شود.
- حالت تهوع: اختلالات گوارشی و احساس تهوع نیز از جمله علائمی هستند که با تجمع سموم در ارتباطند.
- درد پهلو: احساس درد در ناحیه بین دندهها و باسن، در سمت پشت، ممکن است نشاندهنده مشکل کلیوی باشد.
- درد قفسه سینه: این درد به دلیل التهاب پریکارد (پوشش قلب) ناشی از سطوح بالای سموم در خون (اوره) ایجاد میشود.
شدت و زمان بروز علائم
در موارد شدیدتر آسیب حاد کلیه، افراد ممکن است دچار عوارض عصبی وخیمی شوند که شامل تشنج، کما یا حتی مرگ است. بنیاد ملی کلیه همچنین بیان میکند که بیشتر موارد AKI ظرف ۴۸ ساعت توسعه مییابند. بنابراین، در صورت مشاهده هر یک از علائم ذکر شده، دریافت مراقبتهای پزشکی فوری حیاتی است، زیرا درمان به موقع میتواند خطر عوارض جدی و مرگ را به شدت کاهش دهد.
پیشگیری از مرگ ناگهانی ناشی از نارسایی کلیه
با وجود اینکه همیشه امکان پیشگیری کامل از آسیب حاد کلیه وجود ندارد، اما اتخاذ برخی عادات زندگی سالم میتواند به طور قابل توجهی خطر بروز آن را کاهش دهد. تمرکز بر مدیریت سلامت کلی بدن و جلوگیری از بیماریهای مزمنی که کلیهها را تحت فشار قرار میدهند، بهترین راهکار پیشگیری است. مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) توصیههای مهمی در این زمینه ارائه دادهاند².
راهکارهای کلیدی برای کاهش خطر AKI
توصیههای اصلی برای کاهش خطر ابتلا به نارسایی حاد کلیه عبارتند از:
- مدیریت بیماریهای زمینهای: کنترل دقیق وضعیتهای مزمن سلامتی مانند دیابت، بیماریهای قلبی و فشار خون بالا برای حفظ سلامت کلیهها ضروری است.
- آزمایشهای منظم: اگر در معرض خطر ابتلا به بیماری مزمن کلیه (CKD) هستید، باید به طور منظم برای بررسی عملکرد کلیه آزمایش دهید.
- حفظ وزن متناسب: دستیابی و حفظ یک وزن متوسط و سالم؛ در صورت چاقی، کاهش وزن میتواند به کاهش بار کلیوی کمک کند.
- ورزش منظم: فعالیت بدنی مستمر به حفظ سلامت عمومی و کنترل وزن و فشار خون کمک میکند.
- ترک سیگار: سیگار کشیدن به عروق خونی آسیب میرساند و فشار خون را افزایش میدهد، که هر دو برای کلیهها مضر هستند.
- محدود کردن سدیم: کاهش مصرف نمک و غذاهایی که سدیم بالایی دارند برای کنترل فشار خون و حفظ تعادل مایعات حیاتی است.
- محدود کردن مصرف الکل: مصرف بیش از حد الکل میتواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم به کلیهها آسیب برساند.
- تغذیه سالم: خوردن مقادیر کافی میوهها و سبزیجات برای تأمین مواد مغذی و حفظ سلامت کلیهها مفید است.
- واکسیناسیون سالانه آنفولانزا: جلوگیری از ابتلا به عفونتهای جدی مانند آنفولانزا میتواند خطر ابتلا به AKI به دنبال یک بیماری حاد را کاهش دهد.
نتیجهگیری
مرگ ناگهانی ناشی از نارسایی حاد کلیه یک خطر واقعی است که از انباشت سریع سموم و اختلالات الکترولیتی در خون ناشی میشود. این وضعیت اورژانسی به مراقبت فوری پزشکی نیاز دارد و نرخ مرگ و میر بالایی دارد. با این حال، با مدیریت فعالانه بیماریهای مزمن، پیروی از یک سبک زندگی سالم و انجام معاینات منظم پزشکی، میتوان تا حد زیادی خطر ابتلا به این عارضه خطرناک را کاهش داد. در صورت نگرانی در مورد ریسک فاکتورهای AKI، مشورت با پزشک عمومی برای دریافت راهنمایی و حمایت، اولین گام مهم است.
- Acute kidney injury (AKI). (2024).
https://www.kidney.org/kidney-topics/acute-kidney-injury-aki - Preventing chronic kidney disease. (2024).
https://www.cdc.gov/kidney-disease/index.html - Goyal A, et al. (2023). Acute kidney injury.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK441896/ - https://www.healthline.com/health/can-you-die-suddenly-from-kidney-failure
