اسید دی‌آسپارتیک چیست و آیا تستوسترون را افزایش می‌دهد؟

اسید دی‌آسپارتیک یا دی‌اسپ یک اسید آمینه است که به‌طور طبیعی در بدن تولید می‌شود و در برخی مواد غذایی نیز وجود دارد. این ترکیب به دلیل احتمال تأثیر بر تنظیم هورمون‌ها، به‌ویژه تستوسترون، به‌عنوان یک مکمل تقویت‌کننده تستوسترون و گاهی برای بهبود باروری مردان و عملکرد ورزشی تبلیغ می‌شود.

با این حال، شواهد علمی درباره مکمل دی‌اسپ یکدست نیست. برخی مطالعات افزایش تستوسترون را در گروه‌های خاصی نشان داده‌اند، اما در مردان سالم و به‌خصوص افرادی که تمرینات مقاومتی انجام می‌دهند، افزایش قابل‌اعتماد تستوسترون یا بهبود عملکرد ورزشی به‌خوبی اثبات نشده است.

اسید دی‌آسپارتیک چیست؟

اسید دی‌آسپارتیک یکی از شکل‌های اسید آمینه آسپارتیک اسید است که در بدن ساخته می‌شود. این ماده در مغز و برخی غدد درون‌ریز وجود دارد و در تنظیم برخی فرایندهای عصبی و هورمونی نقش دارد.

دی‌اسپ با گیرنده‌های ان‌متیل-دی‌آسپارتات در مغز ارتباط دارد و ممکن است بر انعطاف‌پذیری عصبی و عملکرد مغز تأثیر بگذارد. همچنین در تنظیم برخی هورمون‌ها از جمله موارد زیر نقش احتمالی دارد:

• تستوسترون
• پرولاکتین
• اکسی‌توسین
• ملاتونین

سطح دی‌آسپارتیک اسید در مغز پیش از تولد بالا است و پس از تولد نیز در برخی غدد درون‌ریز افزایش پیدا می‌کند.

این ترکیب در برخی مواد غذایی نیز یافت می‌شود، از جمله:

• اسفناج و چغندر
• قارچ‌ها
• توت‌فرنگی و گوجی‌بری
• ماهی
• مغزها
• برخی گیاهان مانند پونه و پونه کوهی

دی‌آسپارتیک اسید به شکل پودر و کپسول نیز به‌عنوان مکمل غذایی فروخته می‌شود.

آیا دی‌آسپارتیک اسید واقعاً تستوسترون را افزایش می‌دهد؟

این مهم‌ترین دلیل محبوبیت مکمل دی‌آسپارتیک اسید است، اما پاسخ ساده‌ای برای همه افراد وجود ندارد.

برخی مطالعات نشان داده‌اند که مصرف ۳ گرم دی‌آسپارتیک اسید در روز در مردانی که تمرین ورزشی منظم نداشتند، می‌تواند سطح تستوسترون را افزایش دهد. در یکی از مطالعات، افزایش حدود ۴۲ درصدی گزارش شد.

اما همین نتیجه را نمی‌توان به ورزشکاران و مردانی که تمرینات قدرتی انجام می‌دهند تعمیم داد.

در مردانی که تمرینات وزنه‌برداری انجام می‌دادند، مصرف روزانه تا ۶ گرم دی‌آسپارتیک اسید نتوانست افزایش قابل‌توجهی در سطح تستوسترون یا بهبود عملکرد ورزشی ایجاد کند.

یک مرور نظام‌مند از مطالعات نیز نشان داده است که احتمالاً اثر دی‌آسپارتیک اسید بر تستوسترون بیشتر در مردانی دیده می‌شود که سطح پایه تستوسترون پایین‌تری دارند.

بنابراین اگر سطح تستوسترون فرد در محدوده طبیعی باشد، به‌خصوص اگر ورزشکار باشد، شواهد فعلی از این ادعا که مصرف دی‌آسپارتیک اسید باعث افزایش چشمگیر تستوسترون می‌شود، حمایت نمی‌کند.

نکته مهم برای ورزشکاران

افزایش موقت یا محدود تستوسترون در یک مطالعه، لزوماً به معنای افزایش عضله، قدرت یا عملکرد ورزشی نیست.

در مطالعات انجام‌شده روی مردان تمرین‌کرده، حتی دوزهای بالاتر دی‌آسپارتیک اسید نیز نتوانسته‌اند به‌طور قابل‌اعتماد تستوسترون یا عملکرد ورزشی را بهبود دهند.

بنابراین نباید این مکمل را یک تستوسترون‌بوستر قطعی یا جایگزین تمرین، خواب کافی، تغذیه مناسب و درمان پزشکی کمبود تستوسترون دانست.

آیا دی‌آسپارتیک اسید می‌تواند باروری مردان را بهبود دهد؟

شواهد اولیه در این زمینه امیدوارکننده اما هنوز محدود است.

در یک مطالعه کوچک روی ۶۰ مرد، مکملی حاوی دی‌آسپارتیک اسید همراه با اسیدفولیک و ویتامین‌های ب۶ و ب۱۲ تقریباً باعث دو برابر شدن غلظت و تحرک اسپرم شد و در نتیجه، میزان بارداری در همسران افرادی که این ترکیب را مصرف کرده بودند نیز افزایش یافت.

با این حال، این مطالعه کوچک بوده و نمی‌توان اثر مشاهده‌شده را صرفاً به دی‌آسپارتیک اسید نسبت داد؛ زیرا مکمل حاوی چند ماده مغذی دیگر نیز بوده است.

در زنان نیز مطالعات محدودی انجام شده است. سطوح بالاتر دی‌آسپارتیک اسید در تخمدان‌ها با سن پایین‌تر و کیفیت بهتر تخمک ارتباط داشته است، اما این یافته به معنای اثبات اثر مکمل دی‌آسپارتیک اسید بر باروری زنان نیست.

برای اینکه بتوان این مکمل را به‌طور معمول برای درمان ناباروری توصیه کرد، به مطالعات بزرگ‌تر و با طراحی دقیق‌تر نیاز است.

آیا دی‌آسپارتیک اسید روی مغز و بیماری‌های عصبی تأثیر دارد؟

دی‌آسپارتیک اسید به دلیل ارتباط با گیرنده‌های عصبی و نقش احتمالی آن در انعطاف‌پذیری عصبی، در برخی بیماری‌های مغزی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است.

برای مثال، پژوهش‌های اولیه احتمال داده‌اند که این ماده بتواند در برخی افراد مبتلا به اسکیزوفرنی مقاوم به درمان، شدت بعضی علائم را کاهش دهد.

برخی مطالعات حیوانی نیز نشان داده‌اند که سطوح بالاتر دی‌آسپارتیک اسید ممکن است با ارتباطات بهتر بین نواحی مغز و عملکرد بهتر حافظه فضایی همراه باشد.

با این حال، مطالعات انسانی در این زمینه بسیار کوچک بوده‌اند؛ در برخی پژوهش‌ها تعداد شرکت‌کنندگان فقط حدود ۲۰ نفر یا کمتر بوده است. همچنین گزارش شده که سطح دی‌آسپارتیک اسید در مغز افراد مبتلا به اسکیزوفرنی حدود ۳۰ درصد کمتر از افراد بدون این بیماری بوده است.

این یافته‌ها برای اثبات اثر درمانی مکمل کافی نیستند و برای نتیجه‌گیری قطعی به کارآزمایی‌های بالینی بزرگ‌تر نیاز است.

مقدار مصرف دی‌آسپارتیک اسید چقدر است؟

در مطالعات بالینی، دی‌آسپارتیک اسید معمولاً با دوز ۳ تا ۶ گرم در روز برای اهدافی مانند بررسی تأثیر بر تستوسترون یا باروری مورد مطالعه قرار گرفته است.

اما این اعداد به معنای آن نیستند که مصرف این مقدار برای همه افراد توصیه می‌شود. شواهد مربوط به ایمنی مصرف طولانی‌مدت محدود است و دوز مناسب می‌تواند بر اساس شرایط فرد متفاوت باشد.

عوارض احتمالی دی‌آسپارتیک اسید چیست؟

اطلاعات ایمنی درباره این مکمل، به‌ویژه در دوزهای بالا و مصرف طولانی‌مدت، محدود است.

در برخی مطالعات عوارضی مانند موارد زیر گزارش شده‌اند:

• تحریک‌پذیری
• اضطراب
• افزایش ضربان قلب
• سردرد

از نظر تئوری، دریافت مقدار زیادی از یک اسید آمینه می‌تواند تعادل سایر اسیدهای آمینه بدن را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

همچنین مشخص نیست مصرف طولانی‌مدت دی‌آسپارتیک اسید چه پیامدهایی دارد؛ بنابراین نباید صرفاً به دلیل اینکه این ماده به‌طور طبیعی در بدن وجود دارد، مصرف مداوم مقادیر بالای آن را بی‌خطر فرض کرد.

چه افرادی بهتر است دی‌آسپارتیک اسید مصرف نکنند؟

اطلاعات کافی درباره ایمنی این مکمل در گروه‌های زیر وجود ندارد:

• زنان باردار
• زنان شیرده
• کودکان
• افراد بالای ۶۵ سال
• افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن

افرادی که به این ماده یا ترکیبات موجود در فرآورده حساسیت دارند نیز نباید آن را مصرف کنند.

در صورت بروز علائمی مانند کهیر، خارش شدید یا تنگی نفس پس از مصرف، باید فوراً اقدامات پزشکی لازم انجام شود.

آیا دی‌آسپارتیک اسید با داروها تداخل دارد؟

از آنجا که دی‌آسپارتیک اسید ممکن است بر سطح تستوسترون و استروژن اثر بگذارد، احتمال تداخل آن با داروهایی که بر هورمون‌ها تأثیر دارند وجود دارد.

از جمله داروهایی که باید در این زمینه مورد توجه قرار گیرند:

• برخی داروهای جلوگیری از بارداری
• برخی داروهای ضدتشنج
• برخی داروهای مورد استفاده در درمان اسکیزوفرنی
• برخی داروهای ضدافسردگی

اگر فرد داروی منظم مصرف می‌کند، بهتر است پیش از شروع این مکمل با پزشک یا داروساز مشورت کند.

مکمل‌های دیگری که برای افزایش تستوسترون تبلیغ می‌شوند

دی‌آسپارتیک اسید تنها مکملی نیست که به‌عنوان تقویت‌کننده تستوسترون تبلیغ می‌شود. ترکیباتی مانند موارد زیر نیز در این زمینه استفاده می‌شوند:

• روی
• شنبلیله
• خارخاسک
• منیزیم
• دی‌اچ‌ای
• آشواگاندا
• زنجبیل

اما میزان شواهد درباره این ترکیبات بسیار متفاوت است و وجود یک ماده طبیعی در بدن یا گیاهان دارویی به معنای اثبات اثر آن برای افزایش تستوسترون نیست.

آیا دی‌آسپارتیک اسید برای افزایش تستوسترون ارزش امتحان کردن دارد؟

اگر هدف، افزایش تستوسترون در یک مرد سالم و به‌خصوص فردی است که تمرینات قدرتی انجام می‌دهد، شواهد فعلی چندان قوی نیستند. ممکن است این مکمل در برخی مردان با تستوسترون پایه پایین‌تر اثر داشته باشد، اما نمی‌توان انتظار داشت در فردی با سطح طبیعی تستوسترون، افزایش قابل‌توجه و پایدار ایجاد کند.

اگر علائمی مانند کاهش میل جنسی، اختلال عملکرد جنسی، کاهش توده عضلانی یا سایر علائم مشکوک به کمبود تستوسترون وجود دارد، بهتر است ابتدا سطح تستوسترون با آزمایش مناسب ارزیابی و در صورت نیاز علت کاهش آن بررسی شود؛ نه اینکه صرفاً با یک مکمل سعی کنیم عدد تستوسترون را بالا ببریم.

جمع‌بندی: دی‌آسپارتیک اسید یک اسید آمینه طبیعی است که در تنظیم برخی فرایندهای عصبی و هورمونی نقش دارد. اگرچه برخی مطالعات افزایش تستوسترون را پس از مصرف آن نشان داده‌اند، این اثر در همه افراد تکرار نشده و در مردان تمرین‌کرده شواهد قانع‌کننده‌ای برای افزایش تستوسترون یا عملکرد ورزشی وجود ندارد. بنابراین در حال حاضر بهتر است دی‌آسپارتیک اسید را یک مکمل با اثر احتمالی و وابسته به شرایط فرد بدانیم، نه یک تقویت‌کننده قطعی تستوسترون.