انواع کاردیومیوپاتی و روش‌های درمان بیماری عضله قلب

کاردیومیوپاتی یا بیماری عضله قلب، به گروهی از اختلالات گفته می‌شود که ساختار یا عملکرد عضله قلب را تغییر می‌دهند. در این بیماری، عضله قلب ممکن است ضعیف، ضخیم، سفت یا بزرگ شود و در نتیجه نتواند خون را به‌خوبی در بدن پمپاژ کند. برخی افراد در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارند، اما در موارد پیشرفته، بیماری می‌تواند به نارسایی قلبی، اختلالات خطرناک ریتم قلب و حتی مرگ ناگهانی منجر شود.

نوع کاردیومیوپاتی، علت زمینه‌ای و میزان پیشرفت بیماری نقش مهمی در انتخاب روش درمان دارند. داروها، تغییر سبک زندگی، دستگاه‌های کاشتنی و در برخی موارد جراحی می‌توانند به کنترل علائم و کاهش خطر عوارض کمک کنند. تشخیص زودهنگام، به‌ویژه در افرادی که سابقه خانوادگی این بیماری را دارند، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا بعضی از انواع کاردیومیوپاتی منشأ ژنتیکی دارند و ممکن است پیش از بروز علائم نیز قابل شناسایی باشند.

کاردیومیوپاتی چیست و چه انواعی دارد؟

قلب از بافت عضلانی تشکیل شده است که با انقباض منظم، خون را به ریه‌ها و سایر اندام‌های بدن می‌رساند. کاردیومیوپاتی زمانی رخ می‌دهد که عضله قلب به دلایل مختلف دچار تغییر شود و توانایی آن برای انقباض، استراحت یا پر کردن حفره‌های قلب با خون مختل شود.

انواع مختلف این بیماری از نظر علت، شکل ظاهری قلب، شدت علائم و روش درمان با یکدیگر تفاوت دارند.

۱. کاردیومیوپاتی ایسکمیک

کاردیومیوپاتی ایسکمیک در اثر کاهش خون‌رسانی به عضله قلب ایجاد می‌شود. یکی از علل مهم آن بیماری عروق کرونر است که در آن، رسوب چربی و تشکیل پلاک در دیواره رگ‌ها باعث تنگی مسیر عبور خون می‌شود. اگر خون‌رسانی به اندازه کافی نباشد یا فرد دچار حمله قلبی شود، بخشی از عضله قلب آسیب می‌بیند و ممکن است قدرت انقباض آن کاهش یابد.

درمان معمولاً بر بهبود وضعیت عروق قلب، کنترل عوامل خطر مانند فشار خون و چربی خون و مدیریت نارسایی قلبی احتمالی متمرکز است. بسته به شرایط بیمار، ممکن است دارو یا روش‌هایی برای باز کردن عروق کرونر نیز ضرورت داشته باشد.

۲. کاردیومیوپاتی گشادشونده

در این نوع، حفره‌های قلب، به‌ویژه بطن چپ، بزرگ و گشاد می‌شوند و عضله قلب قدرت کافی برای پمپاژ خون ندارد. در نتیجه، خون کمتری با هر انقباض به گردش عمومی فرستاده می‌شود و احتمال بروز نارسایی قلبی افزایش می‌یابد.

عوامل ژنتیکی، برخی عفونت‌ها، مصرف طولانی‌مدت و زیاد الکل، بعضی داروهای آسیب‌رسان به قلب و اختلالات متابولیک از علل احتمالی این بیماری هستند. در برخی بیماران نیز علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

درمان ممکن است شامل داروهای نارسایی قلبی، کنترل اختلالات ریتم و در موارد خاص استفاده از دستگاه‌های کاشتنی باشد. اگر عملکرد قلب به‌شدت کاهش یابد و درمان‌های دیگر مؤثر نباشند، پیوند قلب نیز ممکن است مطرح شود.

۳. کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک

در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک، عضله قلب، به‌ویژه دیواره بطن چپ، بیش از حد ضخیم می‌شود. این ضخیم‌شدن اغلب با تغییرات ژنتیکی مرتبط است و ممکن است توانایی قلب برای پر شدن از خون را کاهش دهد. در بعضی افراد نیز ضخیم‌شدن عضله باعث انسداد مسیر خروج خون از بطن چپ می‌شود.

شدت بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است. برخی افراد سال‌ها بدون علامت می‌مانند، درحالی‌که دیگران دچار تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرگیجه یا غش می‌شوند. در گروهی از بیماران، خطر اختلالات جدی ریتم قلب نیز افزایش می‌یابد.

درمان بر اساس شدت علائم و وجود یا نبود انسداد انتخاب می‌شود و ممکن است شامل دارو، اقدامات تخصصی برای کاهش انسداد و در افراد پرخطر، کاشت دستگاه شوک‌دهنده قلبی باشد. سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی یا ابتلای نزدیکان به این بیماری باید در ارزیابی خطر مورد توجه قرار گیرد.

۴. کاردیومیوپاتی محدودکننده

در این نوع، عضله قلب انعطاف‌پذیری طبیعی خود را از دست می‌دهد و سفت می‌شود. در نتیجه، قلب هنگام استراحت به‌خوبی از خون پر نمی‌شود؛ حتی اگر قدرت انقباض آن در مراحل اولیه نسبتاً حفظ شده باشد.

رسوب برخی پروتئین‌ها در بافت قلب، بیماری‌های نفوذی، بعضی اختلالات ذخیره‌ای و در مواردی علل ناشناخته می‌توانند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشند. بیمار ممکن است به‌تدریج دچار تنگی نفس، خستگی، ورم پاها و تجمع مایع در شکم شود.

درمان به علت زمینه‌ای بستگی دارد. برای مثال، اگر سفت‌شدن عضله قلب ناشی از یک بیماری قابل درمان باشد، کنترل همان بیماری اهمیت اساسی دارد. داروهای کنترل احتباس مایعات نیز ممکن است به کاهش علائم کمک کنند، اما مصرف آنها باید با توجه به وضعیت بیمار تنظیم شود.

۵. کاردیومیوپاتی آریتموژن بطن راست

در کاردیومیوپاتی آریتموژن بطن راست، بخشی از بافت عضلانی طبیعی قلب به‌تدریج با بافت چربی و فیبروز جایگزین می‌شود. این تغییرات می‌توانند مسیر طبیعی انتقال پیام‌های الکتریکی قلب را مختل کنند و زمینه بروز آریتمی یا ضربان غیرطبیعی قلب را فراهم آورند.

این بیماری در بسیاری از موارد زمینه ژنتیکی دارد. تپش قلب، سرگیجه، غش و گاهی ایست قلبی ناگهانی، به‌خصوص هنگام فعالیت شدید، از تظاهرات احتمالی آن هستند.

ارزیابی تخصصی خطر آریتمی، محدودیت فعالیت‌های ورزشی شدید در صورت توصیه پزشک و استفاده از دارو یا دستگاه شوک‌دهنده قلبی در بیماران منتخب، از بخش‌های مهم مدیریت این بیماری به شمار می‌روند.

۶. کاردیومیوپاتی آمیلوئیدی ناشی از ترانس‌تیرتین

در این بیماری که با نام ATTR-CM نیز شناخته می‌شود، پروتئین ترانس‌تیرتین به شکل غیرطبیعی تجمع می‌یابد و رسوب آن در بافت قلب باعث ضخیم و سفت‌شدن عضله می‌شود. این وضعیت پرشدن طبیعی حفره‌های قلب را مختل می‌کند و می‌تواند به نارسایی قلبی منجر شود.

این بیماری بیشتر در سنین بالاتر تشخیص داده می‌شود، اما برخی انواع آن زمینه ارثی دارند. تنگی نفس، خستگی، ورم اندام‌ها و کاهش تحمل فعالیت از علائم احتمالی هستند. گاهی مشکلاتی مانند سندرم تونل کارپال نیز می‌توانند پیش از تشخیص درگیری قلبی ظاهر شوند.

تشخیص دقیق نوع آمیلوئیدوز اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان به نوع پروتئین و ویژگی‌های بیماری وابسته است. در برخی بیماران، داروهای اختصاصی برای کاهش تولید یا تثبیت پروتئین ترانس‌تیرتین می‌توانند روند بیماری را کند کنند.

۷. کاردیومیوپاتی پیرامون زایمان

کاردیومیوپاتی پیرامون زایمان معمولاً در اواخر بارداری یا ماه‌های پس از زایمان بروز می‌کند. در این وضعیت، عملکرد پمپاژ قلب کاهش می‌یابد و حفره‌های قلب ممکن است گشاد شوند. علت دقیق آن همیشه مشخص نیست و احتمالاً مجموعه‌ای از عوامل ژنتیکی، هورمونی، التهابی و عروقی در بروز آن نقش دارند.

تنگی نفس غیرمعمول، خستگی شدید، ورم پاها، تپش قلب و دشواری در دراز کشیدن به پشت از علائمی هستند که نباید صرفاً به بارداری یا خستگی پس از زایمان نسبت داده شوند.

تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد. برخی بیماران با درمان مناسب بهبود قابل‌توجهی پیدا می‌کنند، اما در بعضی افراد اختلال عملکرد قلب پایدار می‌ماند. انتخاب دارو نیز باید با توجه به بارداری یا شیردهی و شرایط مادر انجام شود.

۸. سندرم قلب شکسته

سندرم قلب شکسته یا کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو ممکن است پس از فشار روانی شدید یا یک عامل جسمی قابل‌توجه، مانند بیماری حاد یا جراحی، ایجاد شود. در این وضعیت، بخشی از قلب به‌طور موقت شکل و عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهد و توانایی پمپاژ خون کاهش می‌یابد.

علائم آن می‌توانند شبیه حمله قلبی باشند؛ از جمله درد قفسه سینه، تنگی نفس و تغییرات نوار قلب. به همین دلیل، تشخیص آن بدون بررسی پزشکی امکان‌پذیر نیست و ابتدا باید انسداد عروق کرونر و سایر علل خطرناک ارزیابی شوند.

بسیاری از بیماران طی روزها یا هفته‌ها بهبود پیدا می‌کنند، اما این بیماری همیشه بی‌خطر نیست و ممکن است با نارسایی حاد قلبی، اختلال ریتم یا عوارض دیگر همراه شود. بنابراین، حتی اگر علائم پس از یک اتفاق استرس‌زا شروع شده باشند، باید آنها را جدی گرفت.

۹. کاردیومیوپاتی با علت نامشخص یا طبقه‌بندی‌نشده

در برخی بیماران، با وجود بررسی‌های پزشکی، علت دقیق تغییرات عضله قلب مشخص نمی‌شود یا بیماری با الگوی مشخصی از انواع شناخته‌شده مطابقت ندارد. این وضعیت به معنای بی‌اهمیت بودن بیماری نیست؛ بلکه نشان می‌دهد برای تعیین علت، پیش‌بینی روند و انتخاب درمان به ارزیابی دقیق‌تری نیاز است.

بررسی سابقه خانوادگی، داروهای مصرفی، بیماری‌های زمینه‌ای و نتایج تصویربرداری و آزمایش‌ها ممکن است در شناسایی علت کمک‌کننده باشد.

علائم کاردیومیوپاتی چیست؟

علائم کاردیومیوپاتی به نوع بیماری، شدت آسیب عضله قلب و میزان اختلال در پمپاژ یا پرشدن قلب بستگی دارند. برخی افراد هیچ علامتی ندارند و بیماری در جریان معاینه یا بررسی‌های پزشکی به‌طور اتفاقی تشخیص داده می‌شود. در دیگران، علائم به‌تدریج ظاهر می‌شوند یا با پیشرفت بیماری شدت می‌گیرند.

علائم شایع عبارت‌اند از:

• تنگی نفس، به‌ویژه هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا فعالیت بدنی
• خستگی زودرس و کاهش تحمل فعالیت
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• غش یا از دست دادن موقت هوشیاری
• درد یا احساس فشار در قفسه سینه
• تپش قلب یا احساس نامنظم بودن ضربان
• ورم پاها، مچ پا یا گاهی دست‌ها
• افزایش وزن ناشی از تجمع مایعات در بدن

در مراحل پیشرفته‌تر، ممکن است علائم نارسایی قلبی مانند سرفه مداوم که هنگام دراز کشیدن بدتر می‌شود، ورم شکم، افزایش وزن سریع ناشی از احتباس مایعات و کاهش تمرکز یا گیجی نیز ایجاد شوند.

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

درد یا فشار جدید و شدید در قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش ناگهانی یا تپش قلب همراه با سرگیجه شدید، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. در چنین شرایطی نباید منتظر ماند تا علائم خودبه‌خود برطرف شوند.

اگر تنگی نفس هنگام فعالیت، ورم اندام‌ها، خستگی غیرعادی یا تپش قلب به‌طور مکرر رخ می‌دهد، بهتر است برای بررسی علت به پزشک مراجعه کنید. وجود این علائم الزاماً به معنای ابتلا به کاردیومیوپاتی نیست، اما می‌تواند نشانه یک مشکل قلبی یا بیماری دیگری باشد که به ارزیابی نیاز دارد.

علت ابتلا به کاردیومیوپاتی چیست؟

کاردیومیوپاتی را از نظر منشأ می‌توان به دو گروه اصلی تقسیم کرد: اولیه و ثانویه. این تقسیم‌بندی به پزشک کمک می‌کند تا مشخص کند آیا بیماری عمدتاً به خود عضله قلب مربوط است یا در نتیجه یک بیماری عمومی در بدن ایجاد شده است.

کاردیومیوپاتی اولیه

در کاردیومیوپاتی اولیه، اختلال عمدتاً عضله قلب را درگیر می‌کند. بعضی از این بیماری‌ها منشأ ژنتیکی دارند؛ برای مثال، جهش در ژن‌های مرتبط با ساختار پروتئین‌های عضله قلب می‌تواند باعث کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک یا برخی انواع گشادشونده شود.

برخی انواع نیز در طول زندگی و بدون سابقه شناخته‌شده خانوادگی ایجاد می‌شوند. کاردیومیوپاتی پیرامون زایمان و سندرم قلب شکسته نمونه‌هایی از اختلالاتی هستند که ممکن است در شرایط خاص بروز کنند.

کاردیومیوپاتی ثانویه

در نوع ثانویه، بیماری یا اختلال دیگری به عضله قلب آسیب می‌زند. عوامل احتمالی عبارت‌اند از:

• بیماری‌های خودایمنی، مانند آرتریت روماتوئید
• برخی عفونت‌ها، از جمله عفونت‌های ویروسی که می‌توانند عضله قلب را درگیر کنند
• بیماری‌های غدد درون‌ریز و متابولیک، مانند دیابت
• بیماری‌های عصبی‌عضلانی، از جمله بعضی انواع دیستروفی عضلانی
• کمبودهای تغذیه‌ای، مانند کمبود شدید نیاسین
• تجمع غیرطبیعی آهن در بدن یا هموکروماتوز
• سارکوئیدوز قلبی که می‌تواند با تشکیل تجمعات التهابی در بافت قلب همراه باشد
• آسیب ناشی از برخی داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی
• مصرف طولانی‌مدت و زیاد الکل

در بعضی موارد، حتی پس از بررسی‌های کامل نیز علت بیماری مشخص نمی‌شود. به همین دلیل، تشخیص نوع کاردیومیوپاتی تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست و به بررسی‌های تکمیلی نیاز دارد.

چه عواملی خطر کاردیومیوپاتی را افزایش می‌دهند؟

این بیماری می‌تواند در هر سنی، از کودکی تا سالمندی، رخ دهد و به یک جنس محدود نیست. بااین‌حال، برخی شرایط احتمال ابتلا را افزایش می‌دهند.

مهم‌ترین عوامل خطر عبارت‌اند از:

• سابقه خانوادگی کاردیومیوپاتی، نارسایی قلبی یا مرگ ناگهانی قلبی
• ابتلا به بیماری‌هایی که به عضله قلب آسیب می‌زنند
• فشار خون بالا که به‌خوبی کنترل نشده است
• بیماری عروق کرونر یا سابقه حمله قلبی
• هموکروماتوز، سارکوئیدوز و برخی بیماری‌های ذخیره‌ای یا التهابی
• دریافت برخی داروهای شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی در ناحیه قفسه سینه
• مصرف بیش از حد الکل یا برخی مواد مخدر
• وجود برخی اختلالات ژنتیکی یا بیماری‌های عصبی‌عضلانی

داشتن یک عامل خطر لزوماً به معنای ابتلا نیست. بااین‌حال، افرادی که سابقه خانوادگی بیماری عضله قلب دارند، به‌خصوص اگر یکی از بستگان نزدیک در سن پایین دچار مرگ ناگهانی شده باشد، بهتر است درباره لزوم ارزیابی قلبی با پزشک مشورت کنند.

کاردیومیوپاتی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص معمولاً با بررسی علائم، سابقه پزشکی و خانوادگی و معاینه آغاز می‌شود. پزشک با توجه به یافته‌های اولیه مشخص می‌کند که کدام آزمایش‌ها برای شناسایی نوع بیماری و ارزیابی شدت آن ضروری هستند.

آزمایش‌های تشخیصی رایج

• آزمایش خون: برای بررسی برخی علل زمینه‌ای، عملکرد اندام‌ها و نشانگرهایی که ممکن است در آسیب یا نارسایی قلبی تغییر کنند.
• عکس‌برداری از قفسه سینه: برای بررسی اندازه قلب و وجود نشانه‌هایی از تجمع مایع در ریه‌ها.
• اکوکاردیوگرافی: با استفاده از امواج فراصوت، اندازه حفره‌های قلب، ضخامت دیواره‌ها، عملکرد دریچه‌ها و قدرت پمپاژ خون را ارزیابی می‌کند.
• نوار قلب: فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند اختلالات ریتم یا برخی نشانه‌های بیماری عضله قلب را نشان دهد.
• تست ورزش: در شرایط مناسب، واکنش قلب به فعالیت بدنی را بررسی می‌کند؛ این آزمایش برای همه بیماران مناسب نیست و باید بر اساس شرایط فرد انتخاب شود.
• ام‌آر‌آی قلب: تصاویر دقیقی از ساختار و بافت قلب فراهم می‌کند و در شناسایی التهاب، اسکار یا برخی بیماری‌های نفوذی مفید است.
• سی‌تی‌اسکن قلب: در موارد منتخب برای بررسی ساختار قلب و عروق، از جمله عروق کرونر، استفاده می‌شود.

هیچ‌یک از این آزمایش‌ها به‌تنهایی برای تشخیص تمام انواع کاردیومیوپاتی کافی نیست. پزشک نتایج آنها را در کنار علائم و سابقه بیمار تفسیر می‌کند.

چه زمانی آزمایش ژنتیک لازم است؟

اگر احتمال داده شود که کاردیومیوپاتی منشأ ارثی دارد، مشاوره و آزمایش ژنتیک می‌تواند به شناسایی تغییرات ژنی مرتبط کمک کند. نتیجه این بررسی ممکن است برای ارزیابی خطر در بستگان نزدیک و برنامه‌ریزی برای غربالگری آنها نیز مفید باشد.

آزمایش ژنتیک برای همه بیماران ضرورت ندارد و تفسیر نتیجه آن باید با توجه به نوع بیماری و سابقه خانوادگی انجام شود. حتی اگر فرد علامتی نداشته باشد، در بعضی انواع ارثی ممکن است بررسی دوره‌ای قلب توصیه شود.

روش‌های درمان کاردیومیوپاتی

درمان با چند هدف اصلی انجام می‌شود: کاهش علائم، کنترل علت زمینه‌ای، کند کردن پیشرفت بیماری و کاهش خطر عوارضی مانند نارسایی قلبی، تشکیل لخته و اختلالات خطرناک ریتم قلب.

برنامه درمانی برای همه بیماران یکسان نیست. نوع کاردیومیوپاتی، میزان اختلال عملکرد قلب، فشار خون، ضربان قلب، بیماری‌های همراه و احتمال بروز آریتمی در انتخاب روش مناسب نقش دارند.

۱. اصلاح سبک زندگی

تغییرات سبک زندگی می‌توانند بخش مهمی از مراقبت باشند، اما جایگزین دارو یا درمان تخصصی در بیمارانی که به آنها نیاز دارند نمی‌شوند.

اقدامات مفید ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• پیروی از الگوی غذایی سالم برای قلب، با تأکید بر سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل و منابع پروتئینی مناسب
• کاهش مصرف نمک در صورت وجود نارسایی قلبی یا توصیه پزشک
• فعالیت بدنی متناسب با نوع بیماری و وضعیت قلب
• ترک سیگار
• پرهیز از مصرف الکل، به‌ویژه در کاردیومیوپاتی مرتبط با الکل
• خواب کافی و رسیدگی به عوامل مؤثر بر استرس
• کنترل منظم فشار خون، قند خون و چربی‌های خون
• پرهیز از مصرف خودسرانه داروها یا مکمل‌هایی که ممکن است بر قلب تأثیر بگذارند

محدودیت فعالیت بدنی باید متناسب با شرایط بیمار تعیین شود. ورزش شدید یا رقابتی ممکن است در بعضی انواع کاردیومیوپاتی، به‌ویژه در افراد دارای خطر آریتمی، مناسب نباشد؛ درحالی‌که فعالیت سبک یا متوسط می‌تواند برای برخی بیماران مفید باشد. بنابراین، پیش از شروع برنامه ورزشی جدید باید توصیه پزشک را در نظر گرفت.

۲. داروهای مورد استفاده

داروهای مختلفی برای کنترل علائم و کاهش عوارض کاردیومیوپاتی استفاده می‌شوند. انتخاب دارو به نوع بیماری بستگی دارد و ممکن است یک بیمار به ترکیبی از چند دارو نیاز داشته باشد.

دیگوکسین نیز ممکن است در برخی بیماران منتخب کاربرد داشته باشد، اما برای همه افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی مناسب نیست.

این داروها کاربردهای متفاوتی دارند و نباید آنها را به‌صورت خودسرانه مصرف یا قطع کرد. برای مثال، داروهای مدر ممکن است به کاهش ورم کمک کنند، اما مصرف نامناسب آنها می‌تواند باعث اختلال در عملکرد کلیه یا به‌هم‌خوردن تعادل الکترولیت‌ها شود. همچنین، انتخاب دارو در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک با نوع گشادشونده یا آمیلوئیدی یکسان نیست.

۳. دستگاه‌های کاشتنی برای کنترل ضربان قلب

در برخی بیماران، دارو به‌تنهایی برای کنترل اختلالات الکتریکی قلب یا کاهش خطر مرگ ناگهانی کافی نیست. در این شرایط ممکن است استفاده از دستگاه‌های کاشتنی توصیه شود.

ضربان‌ساز قلب یا پیس‌میکر با ارسال پیام الکتریکی، ضربان قلب را در صورت کندشدن بیش از حد تنظیم می‌کند. این دستگاه با شوک‌دهنده قلبی قابل کاشت تفاوت دارد؛ شوک‌دهنده قلبی قابل کاشت (ICD) می‌تواند برخی آریتمی‌های خطرناک را تشخیص دهد و با ارسال شوک الکتریکی مناسب، از مرگ ناگهانی ناشی از آنها پیشگیری کند.

دستگاه بازهمگام‌ساز قلبی نیز در برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و اختلال مشخص در هماهنگی انقباض بطن‌ها کاربرد دارد. انتخاب نوع دستگاه بر اساس بررسی‌های تخصصی، عملکرد قلب و خطر آریتمی انجام می‌شود.

۴. جراحی و درمان‌های تخصصی

بعضی از انواع کاردیومیوپاتی به اقدامات تهاجمی نیاز دارند. برای مثال، در کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک انسدادی، اگر علائم شدید باقی بمانند و درمان دارویی کافی نباشد، ممکن است روش‌هایی برای کاهش ضخامت مؤثر دیواره و برطرف کردن انسداد مسیر خروج خون بررسی شوند.

در بیمارانی که بیماری عروق کرونر عامل اصلی آسیب قلب است، باز کردن عروق با روش‌های مناسب ممکن است ضرورت پیدا کند. همچنین، در برخی موارد پیشرفته که عملکرد قلب به‌شدت کاهش یافته و درمان‌های دیگر مؤثر نبوده‌اند، پیوند قلب می‌تواند مطرح شود.

انتخاب این روش‌ها به شرایط هر بیمار و ارزیابی تیم تخصصی قلب بستگی دارد.

۵. درمان کاردیومیوپاتی ثانویه

در کاردیومیوپاتی ثانویه، کنترل علائم قلبی به‌تنهایی کافی نیست و باید بیماری زمینه‌ای نیز درمان شود. اگر عامل آسیب‌رسان ادامه پیدا کند، احتمال پیشرفت اختلال قلبی افزایش می‌یابد.

برای مثال، در کاردیومیوپاتی مرتبط با مصرف زیاد الکل، قطع کامل مصرف الکل بخش اساسی درمان است و ممکن است در برخی بیماران به بهبود عملکرد قلب کمک کند. در موارد ناشی از اختلالات غدد درون‌ریز، کمبودهای تغذیه‌ای یا بیماری‌های التهابی نیز درمان علت زمینه‌ای می‌تواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند.

در بیمارانی که داروهای ضدسرطان در ایجاد آسیب قلبی نقش داشته‌اند، تصمیم‌گیری درباره ادامه یا تغییر درمان باید با همکاری متخصص قلب و تیم درمان سرطان انجام شود. قطع خودسرانه درمان سرطان توصیه نمی‌شود.

پیش‌آگهی و امید به زندگی در کاردیومیوپاتی

پیش‌آگهی کاردیومیوپاتی به نوع بیماری، علت، شدت اختلال عملکرد قلب، سن بیمار، وجود بیماری‌های همراه و پاسخ به درمان بستگی دارد. برخی افراد با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می‌توانند سال‌ها زندگی فعال داشته باشند؛ درحالی‌که در برخی دیگر، بیماری به‌تدریج پیشرفت می‌کند و به مراقبت‌های پیچیده‌تری نیاز پیدا می‌کند.

برای همه انواع کاردیومیوپاتی نمی‌توان یک میزان مشخص برای امید به زندگی تعیین کرد. در مواردی که بیماری به نارسایی قلبی شدید و علامت‌دار منجر می‌شود، خطر مرگ افزایش می‌یابد. در برخی گزارش‌های پژوهشی، بقای پنج‌ساله در افراد مبتلا به نارسایی قلبی حدود ۵۰ درصد برآورد شده است؛ اما این عدد به جمعیت مورد بررسی، شدت بیماری و زمان تشخیص بستگی دارد و نباید آن را پیش‌بینی قطعی برای یک فرد مبتلا به کاردیومیوپاتی دانست.

در مراحل پیشرفته، اختلالات ریتم قلب و تشکیل لخته می‌توانند خطر سکته مغزی، آمبولی یا مرگ ناگهانی را افزایش دهند. به همین دلیل، پیگیری منظم، مصرف صحیح داروها و ارزیابی دوره‌ای عملکرد قلب اهمیت زیادی دارد.

اگرچه برای بسیاری از انواع کاردیومیوپاتی درمانی که بیماری را به‌طور کامل از بین ببرد وجود ندارد، در بعضی موارد مانند سندرم قلب شکسته یا برخی انواع کاردیومیوپاتی پیرامون زایمان، بهبود قابل‌توجه عملکرد قلب امکان‌پذیر است. در سایر انواع نیز درمان مناسب می‌تواند علائم را کنترل کند، کیفیت زندگی را بهبود دهد و احتمال برخی عوارض را کاهش دهد.

زندگی با کاردیومیوپاتی و سازگاری با بیماری

زندگی با یک بیماری مزمن قلبی ممکن است علاوه بر محدودیت‌های جسمی، فشار روانی نیز ایجاد کند. نگرانی درباره آینده، ترس از بروز علائم ناگهانی، احساس خشم یا غم و دشواری در کنار آمدن با تغییرات سبک زندگی واکنش‌هایی قابل‌درک هستند.

برای سازگاری بهتر با بیماری، می‌توانید چند اقدام را در برنامه روزانه خود قرار دهید:

• برنامه دارویی و ویزیت‌های دوره‌ای را منظم دنبال کنید.
• درباره میزان فعالیت بدنی مناسب و محدودیت‌های احتمالی از پزشک راهنمایی بگیرید.
• رژیم غذایی متعادل و خواب کافی را در اولویت قرار دهید.
• علائم جدید، تغییر تحمل فعالیت و افزایش سریع وزن را پیگیری کنید.
• نگرانی‌های خود را با خانواده، دوستان یا افراد دارای تجربه مشابه در میان بگذارید.
• در صورت تداوم اضطراب، افسردگی یا اختلال خواب، از متخصص سلامت روان کمک بگیرید.

شناخت بیماری و آگاهی از علائم هشداردهنده می‌تواند احساس کنترل بیشتری ایجاد کند. در عین حال، لازم نیست تمام مسئولیت سازگاری با بیماری را به‌تنهایی بر عهده بگیرید؛ کمک گرفتن از خانواده و تیم درمان بخشی از مراقبت مؤثر است.

کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک و اهمیت بررسی اعضای خانواده

از آنجا که کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک در بسیاری از موارد زمینه ژنتیکی دارد، تشخیص آن می‌تواند برای بستگان درجه‌یک بیمار نیز اهمیت داشته باشد. بسته به تشخیص و نتایج آزمایش‌ها، پزشک ممکن است انجام اکوکاردیوگرافی، نوار قلب یا بررسی ژنتیکی را برای برخی اعضای خانواده توصیه کند.

حتی اگر فردی هیچ علامتی نداشته باشد، در صورت وجود نوع ارثی بیماری ممکن است به غربالگری دوره‌ای نیاز داشته باشد. زمان شروع و فاصله بین ارزیابی‌ها به سن، سابقه خانوادگی و یافته‌های بالینی بستگی دارد.

در افراد مبتلا، ارزیابی خطر آریتمی، تصمیم‌گیری درباره فعالیت ورزشی و بررسی نیاز به دستگاه شوک‌دهنده قلبی باید به‌صورت فردی انجام شود. داشتن این بیماری به معنای ممنوعیت یکسان تمام فعالیت‌های بدنی برای همه بیماران نیست؛ اما فعالیت‌های شدید و رقابتی، به‌ویژه در افراد دارای عوامل خطر، باید با نظر متخصص بررسی شوند.

پرسش‌های متداول

آیا کاردیومیوپاتی همان نارسایی قلبی است؟

خیر. کاردیومیوپاتی به بیماری عضله قلب گفته می‌شود، درحالی‌که نارسایی قلبی وضعیتی است که در آن قلب نمی‌تواند نیازهای بدن به خون‌رسانی را به‌طور مناسب برآورده کند یا برای این کار به فشارهای غیرطبیعی نیاز دارد. کاردیومیوپاتی یکی از علل احتمالی نارسایی قلبی است، اما هر فرد مبتلا به کاردیومیوپاتی الزاماً دچار نارسایی قلبی پیشرفته نمی‌شود.

آیا کاردیومیوپاتی ارثی است؟

برخی انواع کاردیومیوپاتی، از جمله بسیاری از موارد هیپرتروفیک و بعضی انواع گشادشونده یا آریتموژن، می‌توانند منشأ ژنتیکی داشته باشند. در صورت ابتلای یکی از اعضای خانواده، مشاوره پزشکی و بررسی احتمال غربالگری سایر اعضا اهمیت دارد.

آیا کاردیومیوپاتی درمان قطعی دارد؟

درمان قطعی برای همه انواع این بیماری وجود ندارد. بااین‌حال، برخی انواع ممکن است بهبود قابل‌توجهی پیدا کنند و در بسیاری از بیماران نیز درمان مناسب می‌تواند علائم را کاهش دهد، روند بیماری را کند کند و خطر عوارض را پایین بیاورد. نتیجه به نوع و علت بیماری بستگی دارد.

آیا افراد مبتلا به کاردیومیوپاتی می‌توانند ورزش کنند؟

بسیاری از بیماران می‌توانند با توجه به شرایط قلب خود فعالیت بدنی مناسبی داشته باشند؛ اما نوع و شدت ورزش باید بر اساس تشخیص، عملکرد قلب و خطر آریتمی تعیین شود. ورزش شدید یا رقابتی ممکن است برای بعضی بیماران مناسب نباشد، بنابراین پیش از شروع یا افزایش شدت تمرین باید با پزشک مشورت کرد.

آیا استرس باعث کاردیومیوپاتی می‌شود؟

فشار روانی شدید می‌تواند در برخی افراد محرک سندرم قلب شکسته یا کاردیومیوپاتی تاکوتسوبو باشد. بااین‌حال، این موضوع به معنای آن نیست که استرس روزمره علت همه انواع کاردیومیوپاتی است؛ بیشتر انواع این بیماری علل و سازوکارهای متفاوتی دارند.

جمع‌بندی

کاردیومیوپاتی مجموعه‌ای از بیماری‌های عضله قلب است که می‌تواند از تغییر شکل و ضخیم‌شدن عضله تا کاهش قدرت پمپاژ و اختلال در ریتم قلب را دربر بگیرد. شناخت نوع بیماری و علت زمینه‌ای آن، مسیر تشخیص و درمان را مشخص می‌کند؛ به همین دلیل، ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز بررسی ژنتیکی اهمیت زیادی دارند.

داروها، اصلاح سبک زندگی، دستگاه‌های کاشتنی و در برخی موارد جراحی یا پیوند قلب می‌توانند به کنترل بیماری کمک کنند. مراجعه به‌موقع در صورت بروز علائم، توجه به سابقه خانوادگی و پیگیری منظم درمان، از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند در حفظ عملکرد قلب و بهبود کیفیت زندگی نقش داشته باشند.