تأثیر رسانه‌های اجتماعی بر اختلالات خوردن و زمان مراجعه به پزشک

هیچ عامل واحدی باعث ایجاد اختلالات خوردن نمی‌شود، اما تحقیقات نشان می‌دهند که رسانه‌های اجتماعی ممکن است در برخی موارد یک عامل کمک‌کننده باشند. برخی محتواهای موجود در این پلتفرم‌ها می‌توانند باریکی بیش از حد را ترویج کنند و نگرانی‌های مربوط به تصویر بدنی را تقویت نمایند. اگرچه افراد می‌توانند از رسانه‌های اجتماعی به روش‌های مثبت مانند یافتن جامعه حمایتی و ارتباط با عزیزان استفاده کنند، اما استفاده از آن‌ها می‌تواند به مشکلات سلامت روان، از جمله اختلالات خوردن، منجر شود.

ارتباط بین رسانه‌های اجتماعی و اختلالات خوردن چیست؟

اختلالات خوردن شامل الگوهای نامنظم تغذیه‌ای، مانند کم‌خوری یا پرخوری افراطی است و اغلب با نگرانی‌های شدید در مورد وزن و تصویر بدنی همراه است. انواع رایج این اختلالات شامل پرخوری عصبی (Binge Eating Disorder)، بولیمیا نرووزا (Bulimia Nervosa) و بی‌اشتهایی عصبی (Anorexia Nervosa) هستند. محققان تخمین می‌زنند که شیوع جهانی اختلالات خوردن در دهه گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته و از ۳.۵% به ۷.۸% رسیده است¹.

مطالعات نشان می‌دهند که استفاده از رسانه‌های اجتماعی ممکن است در این افزایش، به ویژه در میان نوجوانان، نقش داشته باشد. نوجوانان در معرض خطر بالایی برای ابتلا به اختلالات خوردن قرار دارند و همچنین تمایل بیشتری به تعامل با رسانه‌های اجتماعی نسبت به سایر گروه‌های سنی دارند². رسانه‌های اجتماعی ممکن است با تأثیرگذاری بر برخی عوامل خطر روان‌شناختی و فرهنگی-اجتماعی مانند عزت نفس پایین و کمال‌گرایی، به ایجاد اختلالات خوردن کمک کنند. محتواهای این پلتفرم‌ها ممکن است باریکی بیش از حد را ایده‌آل جلوه دهند، به نارضایتی از بدن دامن بزنند یا محتوایی حامی اختلالات خوردن را ترویج نمایند.

تأثیر رسانه‌های اجتماعی

فرهنگ و رسانه‌های مدرن اغلب ویژگی‌های فیزیکی خاصی را به عنوان ایده‌آل نمایش می‌دهند. رسانه‌های اجتماعی ممکن است این ایده‌آل‌ها را بیشتر از رسانه‌های سنتی برجسته کنند. محتوای این پلتفرم‌ها می‌تواند فراگیر و شخصی‌سازی شده باشد و ایده‌آل‌های رایج زیبایی مانند باریکی را بسیار غالب‌تر و قابل دستیابی‌تر از واقعیت به تصویر بکشد. قرار گرفتن مداوم در معرض این دیدگاه که باریکی یک نوع بدن ارزشمندتر یا پذیرفته‌شده‌تر از سایر انواع است، می‌تواند به عزت نفس فرد آسیب بزند که احتمالاً به توسعه یک اختلال خوردن منجر می‌شود.

بر اساس ائتلاف ملی اختلالات خوردن (NAED)، رسانه‌های اجتماعی به روش‌های مختلفی یک “ایده‌آل باریک” را ترویج می‌دهند:

• استانداردهای زیبایی غیرواقعی: استفاده رایج از فیلترها و ابزارهای ویرایش عکس در محتوای رسانه‌های اجتماعی می‌تواند به استانداردهای زیبایی غیرواقعی دامن بزند. افراد ممکن است هنگام مقایسه خود با تصاویر دیگران که به صورت دیجیتالی بهبود یافته یا به صورت مصنوعی ایجاد شده‌اند، احساس ناامنی و نارضایتی کنند.
• تحریف واقعیت: افراد معمولاً محتوایی را برای به اشتراک‌گذاری انتخاب می‌کنند که نمایشی جذاب از زندگی آنها ارائه دهد. کسانی که این تصاویر و ویدیوها را مشاهده می‌کنند، یک نسخه گزینش شده از واقعیت سازنده محتوا را دریافت می‌نمایند که ممکن است باعث شود در مقایسه با آن‌ها احساس حقارت یا جذاب نبودن داشته باشند.
• تبلیغات هدفمند: تبلیغات هدفمند می‌توانند افراد را در معرض چرخه‌ای از محصولات و خدماتی قرار دهند که ادعا می‌کنند ظاهر فیزیکی را بهبود می‌بخشند. این امر می‌تواند استانداردهای غیرواقعی را تقویت کند و بیشتر به عزت نفس فرد آسیب برساند.
• ترویج محتوای حامی اختلالات خوردن: جوامع آنلاین که رفتارهای نامنظم خوردن را تشویق می‌کنند و محتوایی که باریکی شدید را ستایش می‌کند، می‌تواند برای افراد مبتلا یا در معرض خطر اختلالات خوردن مضر و تحریک‌کننده باشد.
• قلدری سایبری: قلدری سایبری که شکل، اندازه یا وزن بدن فرد را هدف قرار می‌دهد، می‌تواند به عزت نفس او آسیب رسانده و به مشکلات تصویر بدنی منجر شود.

تحقیقات در نروژ نشان دهنده یک ارتباط واضح بین استفاده از رسانه‌های اجتماعی و توسعه اختلالات خوردن است. زمانی که افراد این پیام را درونی می‌کنند که باریکی یک نوع بدن ایده‌آل است، ممکن است برای لاغر شدن یا حفظ باریکی تحت فشار قرار گیرند که این موضوع می‌تواند به خوردن نامنظم منجر شود.

رسانه‌های اجتماعی حامی بدن (Body-positive)

رسانه‌های اجتماعی بسیار گسترده و متنوع هستند. اگرچه این پلتفرم‌ها اغلب استانداردهای زیبایی غیرواقعی را تأیید می‌کنند، بسیاری از افراد از آن‌ها برای ایجاد و تعامل با محتواها، فضاها و جوامع حامی بدن (Body-positive) استفاده می‌کنند. محتوایی که طیف وسیعی از انواع بدن را جشن می‌گیرد و خودپذیری و عشق به خود را ترویج می‌دهد، می‌تواند منابع ارزشمندی مانند دسترسی به اطلاعات و جامعه حمایتی را برای افراد مبتلا یا در معرض خطر اختلالات خوردن فراهم کند.

نکاتی برای استراحت از رسانه‌های اجتماعی

نکات زیر ممکن است به محدود کردن استفاده از رسانه‌های اجتماعی یا گرفتن یک استراحت طولانی‌تر کمک کنند:

• خاموش کردن اعلان‌ها: اعلان‌های مداوم می‌توانند حواس‌پرتی ایجاد کرده و فرد را تشویق کنند تا برنامه‌های رسانه‌های اجتماعی خود را باز کند.
• شروع با استراحت‌های موقت: گرفتن استراحت‌های کوتاه به مدت یک یا دو روز می‌تواند به جلوگیری از عادت چک کردن مداوم رسانه‌های اجتماعی کمک کند.
• تعیین محدودیت‌های زمانی: مفید است که محدودیت‌های زمانی برای استفاده از رسانه‌های اجتماعی تعیین شود تا از غرق شدن در آن و از دست دادن زمان جلوگیری گردد.
• کمک گرفتن از یک همراه: فرد می‌تواند از یک دوست، یکی از اعضای خانواده یا همسر بخواهد که در این فرآیند از او حمایت کرده و او را مسئولیت‌پذیر بداند.
• حذف برنامه‌ها و غیرفعال کردن حساب‌ها: حذف برنامه‌های رسانه‌های اجتماعی یا غیرفعال کردن حساب‌ها می‌تواند وسوسه چک کردن پلتفرم‌ها را از بین ببرد. معمولاً می‌توان یک حساب را به صورت موقت یا دائم غیرفعال کرد.
• جایگزین کردن با فعالیت‌های دیگر: فرد ممکن است بخواهد زمانی را که صرف رسانه‌های اجتماعی می‌کرد، برای کاری دیگری که از آن لذت می‌برد، مانند شروع یک سرگرمی جدید یا یادگیری یک مهارت جدید، استفاده کند.

مطالعات نشان می‌دهند که استراحت از رسانه‌های اجتماعی می‌تواند برای سلامت روان و رفاه کلی فرد مفید باشد. برای مثال، یک بررسی در سال ۲۰۲۳ از ۲۷۸۵ مطالعه نتیجه گرفت که دوری از رسانه‌های اجتماعی می‌تواند به بهبود رفاه روانی، به ویژه برای افراد مبتلا به افسردگی، منجر شود. همچنین یک متاآنالیز تحقیقاتی در سال ۲۰۲۵ ارتباطات معناداری بین محدود کردن استفاده از رسانه‌های اجتماعی و بهبود در رفاه و عزت نفس را نشان داد.

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

اگر کسی گمان می‌کند که مبتلا به اختلال خوردن است یا رفتارهای نامنظم در غذا خوردن دارد، مانند محدود کردن غذا یا پاکسازی (Purging)، باید با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی تماس بگیرد. بدون درمان، اختلالات خوردن می‌توانند منجر به عوارض جدی برای سلامتی شوند³. رسانه‌های اجتماعی ممکن است در برخی افراد باعث احساس عزت نفس پایین و فشار برای کاهش وزن شوند. یک متخصص سلامت روان می‌تواند در مورد مسائلی مانند تصویر بدنی و مدیریت فشارهای اجتماعی کمک کند.

جمع‌بندی

تحقیقات نشان می‌دهند که استفاده از رسانه‌های اجتماعی ممکن است به توسعه اختلالات خوردن در برخی افراد کمک کند. محتوای رسانه‌های اجتماعی اغلب به صورت دیجیتالی تقویت شده، گزینش شده یا برای فروش محصولات و خدمات ایجاد می‌شود. این نوع محتوا می‌تواند منجر به استانداردهای غیرواقعی شود که برای عزت نفس افراد مضر است. با این حال، رسانه‌های اجتماعی می‌توانند فضای مثبتی برای افراد مبتلا یا در معرض خطر اختلالات خوردن باشند و محتوای حامی بدن را که عشق به خود را برای انواع بدن ترویج می‌دهد، نیز نمایش می‌دهند. افرادی که گمان می‌کنند ممکن است اختلال خوردن داشته باشند باید با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی صحبت کنند. درمان می‌تواند به افراد کمک کند تا چالش‌های اختلالات خوردن و مشکلات تصویر بدنی را مدیریت کرده و بر آنها غلبه کنند.