تخممرغ یکی از منابع باکیفیت پروتئین و مجموعهای از ویتامینها، مواد معدنی و ترکیبات زیستفعال است. اما آیا روش پخت آن میتواند بر ارزش تغذیهای و اثرات سلامتیاش تأثیر بگذارد؟
مقایسه تخممرغ آبپز و تخممرغ همزده (Scrambled Eggs) نشان میدهد که تفاوت اصلی این دو روش، بیشتر به مقدار چربی افزوده، شدت حرارت و مدت پخت مربوط است تا ترکیبات ذاتی تخممرغ.
در شرایط معمول، تخممرغ آبپز به دلیل نداشتن چربی افزوده و کالری کمتر، انتخاب کمی مناسبتری است؛ اما تخممرغ همزده نیز اگر با روش صحیح تهیه شود، میتواند به همان اندازه بخشی از یک رژیم غذایی سالم باشد.
۱. تخممرغ آبپز؛ انتخاب مناسبتر برای کنترل کالری
مهمترین مزیت تخممرغ آبپز این است که برای پخت آن نیازی به روغن یا کره نداریم.
در مقابل، تخممرغ همزده معمولاً با کره، روغن یا گاهی خامه تهیه میشود. این مواد میتوانند کالری و چربی اشباع وعده را افزایش دهند.
برای مثال، افزودن مقدار قابلتوجهی کره به تخممرغ همزده میتواند دریافت چربی اشباع را افزایش دهد؛ موضوعی که برای افرادی که به کنترل LDL و سلامت قلب و عروق اهمیت میدهند، قابلتوجه است.
البته با چند تغییر ساده میتوان تخممرغ همزده سالمتری تهیه کرد:
- استفاده از روغن زیتون، روغن آووکادو یا روغن کانولا بهجای کره
- افزودن سبزیجاتی مانند اسفناج، قارچ، گوجهفرنگی، فلفل دلمهای و پیاز
- استفاده از تابه نچسب برای کاهش مقدار روغن موردنیاز
- پرهیز از افزودن خامه و مقادیر زیاد پنیر پرچرب
افزودن سبزیجات علاوه بر افزایش حجم وعده، دریافت فیبر، ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها را نیز بیشتر میکند.

۲. تأثیر روش پخت بر ارزش تغذیهای تخممرغ
از نظر ترکیب مواد مغذی، تخممرغ آبپز و همزده تفاوت چشمگیری ندارند؛ بهخصوص اگر تخممرغ همزده بدون چربی افزوده تهیه شود.
هر دو روش میتوانند مواد مغذی مهمی را تأمین کنند، از جمله:
- پروتئین باکیفیت و دارای اسیدهای آمینه ضروری
- ویتامینهای A، D و E
- ویتامین B12، ریبوفلاوین و فولات
- کولین، مؤثر در عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی
- لوتئین و زآگزانتین، دو ترکیب کاروتنوئیدی مهم برای سلامت چشم
بااینحال، روش پخت میتواند بر حفظ برخی مواد حساس به حرارت تأثیر بگذارد.
آیا تخممرغ آبپز آنتیاکسیدانهای بیشتری حفظ میکند؟
برخی شواهد نشان میدهند که روشهای پخت با حرارت مرطوب مانند آبپزکردن و پوچکردن، ممکن است نسبت به روشهای پخت تابهای مانند تهیه املت، مقدار بیشتری از لوتئین و زآگزانتین را حفظ کنند.
این دو ترکیب در سلامت چشم نقش دارند و در برابر فرایندهای اکسیداتیو نیز عملکرد آنتیاکسیدانی دارند.
بااینحال، این تفاوت نباید بیش از حد بزرگ جلوه داده شود؛ زیرا میزان حفظ مواد مغذی به دما، مدت پخت و شرایط آمادهسازی بستگی دارد و شواهد مقایسهای مستقیم در مورد تمام روشهای پخت تخممرغ محدود است.
کدام روش برای کنترل حجم وعده غذایی بهتر است؟
تخممرغ آبپز بهصورت واحدهای مشخص مصرف میشود؛ بنابراین کنترل تعداد تخممرغ و محاسبه کالری و پروتئین آن سادهتر است.
در مقابل، تخممرغ همزده معمولاً به شکل یک وعده ترکیبی تهیه میشود و مقدار تخممرغ، روغن، کره و سایر افزودنیها میتواند متغیر باشد.
به همین دلیل، تخممرغ آبپز ممکن است برای افرادی که کالری، پروتئین یا مقدار غذای مصرفی خود را دقیقتر پایش میکنند، انتخاب عملیتری باشد.
۳. آیا روش پخت تخممرغ بر اکسیداسیون کلسترول تأثیر دارد؟
یکی از موضوعات موردتوجه در مقایسه روشهای پخت تخممرغ، تشکیل ترکیبات حاصل از اکسیداسیون کلسترول است که به آنها اکسیاسترول (Oxysterols) گفته میشود.
قرارگرفتن طولانیمدت مواد غذایی حاوی کلسترول در معرض حرارت بالا میتواند تشکیل این ترکیبات را افزایش دهد. مقادیر زیاد برخی اکسیاسترولها در مطالعات با التهاب و فرایندهای مرتبط با آترواسکلروز و بیماریهای قلبیعروقی ارتباط داشتهاند.
تفاوت روشهای پخت از این نظر قابلتوجه است:
- آبپزکردن یک روش پخت با حرارت مرطوب است و دمای آب در شرایط معمول نزدیک به ۱۰۰ درجه سانتیگراد باقی میماند.
- سرخکردن و پخت با حرارت خشک میتواند دمای سطح غذا را به حدود ۱۶۰ تا ۲۰۰ درجه سانتیگراد برساند.
مطالعات انجامشده روی مواد غذایی حیوانی نشان میدهند که روشهای پخت مرطوب معمولاً ترکیبات اکسیداسیون کلسترول کمتری نسبت به روشهای حرارت خشک و شدید ایجاد میکنند.
البته باید توجه داشت که دادههای مقایسهای مستقیم درباره تخممرغ محدود هستند و نمیتوان از این یافتهها نتیجه گرفت که مصرف تخممرغ همزده معمولی الزاماً خطر بیماری قلبی را افزایش میدهد.
آیا کلسترول غذایی تخممرغ همچنان نگرانکننده است؟
تخممرغ حاوی کلسترول غذایی است، اما اثر آن بر سلامت قلب را نباید جدا از کل الگوی غذایی بررسی کرد.
شواهد و توصیههای تغذیهای جدیدتر تأکید میکنند که برای بسیاری از افراد، کیفیت کلی رژیم غذایی و بهویژه میزان چربی اشباع دریافتی اهمیت زیادی دارد.
بنابراین، هنگام تهیه تخممرغ بهتر است بهجای تمرکز صرف بر کلسترول موجود در زرده، به مقدار کره، روغنهای سرشار از چربی اشباع، گوشتهای فرآوریشده و سایر اجزای وعده نیز توجه کنیم.
۴. چگونه تخممرغ همزده سالمتری تهیه کنیم؟
اگر تخممرغ همزده را به تخممرغ آبپز ترجیح میدهید، نیازی نیست آن را از برنامه غذایی خود حذف کنید.
با رعایت چند نکته میتوان کیفیت تغذیهای آن را بهبود داد:
1. از تابه نچسب استفاده کنید تا به روغن کمتری نیاز داشته باشید.
2. بهجای کره، مقدار کمی روغن زیتون یا کانولا به کار ببرید.
3. سبزیجاتی مانند قارچ، اسفناج، گوجهفرنگی و فلفل دلمهای اضافه کنید.
4. از پخت طولانی و حرارت بسیار شدید خودداری کنید.
5. مصرف خامه، پنیرهای پرچرب و افزودنیهای حاوی چربی اشباع زیاد را محدود کنید.
جمعبندی؛ تخممرغ آبپز بهتر است یا همزده؟
اگر هدف شما کنترل کالری و کاهش دریافت چربی اشباع باشد، تخممرغ آبپز معمولاً انتخاب سادهتر و کمی مناسبتری است؛ زیرا بدون نیاز به روغن تهیه میشود.
اما تخممرغ همزده نیز در صورت استفاده از مقدار کمی روغن غیراشباع، تابه نچسب و سبزیجات میتواند ارزش تغذیهای بسیار خوبی داشته باشد.
در مجموع، تفاوت اصلی این دو روش بیشتر به شیوه آمادهسازی مربوط است، نه خود تخممرغ.
نکته کلیدی: برای سلامت قلب و کنترل وزن، مهمتر از انتخاب آبپز یا همزده، مقدار چربی افزوده، نوع روغن، شدت حرارت و ترکیب کلی وعده غذایی است.
- Myers M, Ruxton CHS. Eggs: healthy or risky? A review of evidence from high quality studies on hen’s eggs. Nutrients. 2023;15(12):2657. doi:10.3390/nu15122657
- Lichtenstein AH, Khera A, Anderson CAM, et al. 2026 dietary guidance to improve cardiovascular health: a scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2026;153(18). doi:10.1161/CIR.0000000000001435
- U.S. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Healthy habits: fruits and vegetables to manage weight.
- Sâmia RR, Lorenzo ND, Lessa Barbosa BV, Ferreira Fonseca AL, Nunes CA, Bastos SC. Lipid quality of fried and scrambled eggs prepared in different frying medium. International Journal of Gastronomy and Food Science. 2022;29:100552. doi:10.1016/j.ijgfs.2022.100552
- U.S. Department of Agriculture (USDA). Egg, whole, cooked, hard-boiled.
- U.S. Department of Agriculture (USDA). Egg omelet or scrambled egg, no added fat.
- Asensio-Grau A, Peinado I, Heredia A, Andrés A. Effect of cooking methods and intestinal conditions on lipolysis, proteolysis and xanthophylls bioaccessibility of eggs. Journal of Functional Foods. 2018;46:579-586. doi:10.1016/j.jff.2018.05.025
- Rolls BJ, Roe LS, James BL, Sanchez CE. Does the incorporation of portion-control strategies in a behavioral program improve weight loss in a 1-year randomized controlled trial? Int J Obes. 2017;41(3):434-442. doi:10.1038/ijo.2016.217
- American Heart Association. Here’s the latest on dietary cholesterol and how it fits in with a healthy diet.
- De Freitas FA, Levy D, Reichert CO, Cunha-Neto E, Kalil J, Bydlowski SP. Effects of oxysterols on immune cells and related diseases. Cells. 2022;11(8):1251. doi:10.3390/cells11081251
- Hashari SZ, Rahim AA, Meng GY, Ramiah SK. Quantification of cooking method effect on cop content in meat types using triple quadrupole gc-ms/ms. Molecules. 2020;25(21):4978. doi:10.3390/molecules25214978
- Maldonado-Pereira L, Schweiss M, Barnaba C, Medina-Meza IG. The role of cholesterol oxidation products in food toxicity. Food and Chemical Toxicology. 2018;118:908-939. doi:10.1016/j.fct.2018.05.059
- https://www.verywellhealth.com/scrambled-egg-vs-hard-boiled-12197538
