رژیم غذایی مناسب سیروز کبدی؛ چه بخوریم و چه نخوریم

سیروز کبدی فقط یک بیماری مربوط به خود کبد نیست؛ اختلال عملکرد کبد می‌تواند روی اشتها، هضم و جذب مواد مغذی، ذخیره انرژی و توده عضلانی نیز اثر بگذارد. به همین دلیل، تغذیه مناسب در افراد مبتلا به سیروز نقش مهمی در پیشگیری از سوءتغذیه، کاهش برخی عوارض بیماری و جلوگیری از آسیب بیشتر کبد دارد.

اصول رژیم غذایی در سیروز برای همه افراد یکسان نیست و باید با توجه به وضعیت کبد، وزن، میزان توده عضلانی، وجود تجمع مایعات، دیابت و سایر عوارض بیماری تنظیم شود. با این حال، دریافت انرژی کافی، مصرف مناسب پروتئین، کاهش نمک و حذف کامل الکل از مهم‌ترین اصول تغذیه‌ای هستند.

اصول اصلی تغذیه در سیروز کبدی

کالری کافی دریافت کنید

تهوع، استفراغ و کاهش اشتها می‌توانند باعث شوند فرد مبتلا به سیروز غذای کافی دریافت نکند. از طرف دیگر، آسیب کبدی نیز می‌تواند وضعیت تغذیه‌ای بدن را تحت تأثیر قرار دهد. در نتیجه، دریافت انرژی کافی برای پیشگیری از سوءتغذیه اهمیت زیادی دارد.

اگر وعده‌های غذایی حجیم برایتان دشوار است، به‌جای سه وعده بزرگ، وعده‌های کوچک‌تر و میان‌وعده‌های متعدد در طول روز مصرف کنید.

پروتئین را جدی بگیرید

سیروز کبدی خطر کاهش توده عضلانی را افزایش می‌دهد و به همین دلیل دریافت پروتئین کافی اهمیت ویژه‌ای دارد. در متن اصلی، مصرف حداقل یک گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن به‌عنوان یک هدف عمومی پیشنهاد شده است.

منابع پروتئینی گیاهی مانند حبوبات خشک، سویا و توفو، مغزها و کره مغزها می‌توانند بخش مهمی از پروتئین رژیم را تأمین کنند. تخم‌مرغ، لبنیات کم‌چرب، مرغ و برخی ماهی‌های تازه نیز از گزینه‌های مناسب هستند.

با این حال، مقدار پروتئین مناسب باید بر اساس وضعیت فرد تعیین شود؛ به‌ویژه اگر عوارضی مانند انسفالوپاتی کبدی وجود داشته باشد.

مصرف چربی را متعادل کنید

صفرا که در کبد تولید می‌شود برای هضم چربی‌ها ضروری است. آسیب کبدی می‌تواند تولید صفرا و در نتیجه هضم چربی را تحت تأثیر قرار دهد و موجب بروز مشکلات گوارشی شود.

بنابراین، مصرف غذاهای پرچرب و چربی‌های سنگین بهتر است محدود شود. در عین حال، حذف کامل چربی از رژیم غذایی ضروری نیست و می‌توان از منابع چربی سالم مانند روغن زیتون در مقادیر متعادل استفاده کرد.

مصرف نمک و سدیم را کاهش دهید

احتباس مایعات یکی از عوارض مهم سیروز کبدی است. تجمع مایع در شکم که «آسیت» نام دارد و تورم ناشی از تجمع مایع در بافت‌ها که «ادم» نامیده می‌شود، در این بیماران شایع هستند.

مصرف زیاد سدیم می‌تواند احتباس مایعات را تشدید کند. بنابراین، به‌ویژه در افراد مبتلا به آسیت یا ادم، کاهش مصرف نمک اهمیت زیادی دارد.

گوشت و غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز نخورید

سیروز کبدی می‌تواند عملکرد سیستم ایمنی را مختل کند. در چنین شرایطی، باکتری‌ها و ویروس‌هایی که ممکن است در گوشت یا غذاهای دریایی خام و نیم‌پز وجود داشته باشند، می‌توانند خطر عفونت‌های جدی را افزایش دهند.

بنابراین گوشت، ماهی و غذاهای دریایی باید به‌طور کامل پخته شوند و اصول ایمنی مواد غذایی نیز به‌دقت رعایت شود.

الکل را کاملاً حذف کنید

در افراد مبتلا به سیروز، حتی مقادیر کم الکل نیز ایمن محسوب نمی‌شود. الکل می‌تواند آسیب کبدی را تشدید کند و خطر پیشرفت بیماری و نارسایی کبدی را افزایش دهد. همچنین می‌تواند با سوءتغذیه و مشکلات سلامتی دیگر همراه باشد.

بنابراین، در صورت ابتلا به سیروز، نوشیدنی‌های الکلی باید به‌طور کامل کنار گذاشته شوند.

در رژیم سیروز چه غذاهایی بخوریم؟

انتخاب مواد غذایی تازه و کم‌نمک می‌تواند به تأمین مواد مغذی مورد نیاز بدن کمک کند. گزینه‌های مناسب شامل موارد زیر هستند:

• میوه‌ها و سبزیجات تازه یا پخته‌شده بدون کره، روغن اضافی و نمک
• تخم‌مرغ و سفیده تخم‌مرغ
• ماهی پخته مانند سالمون و تن
• مرغ یا بوقلمون کم‌چرب و بدون پوست
• ماست یونانی کم‌چرب
• پنیر کم‌چرب، پنیر کاتیج کم‌نمک و موزارلای تازه
• مغزها و دانه‌های بدون نمک
• حبوبات خشک
• کره مغزها بدون نمک
• توفو
• شیرهای گیاهی غنی‌شده مانند شیر بادام، سویا و برنج
• مارگارین
• جو دوسر
• نان، کراکر و غلات تهیه‌شده از غلات کامل
• برنج قهوه‌ای
• روغن زیتون
• سبزی‌های معطر تازه
• شیر کم‌چرب
• سیر و زنجبیل
• کینوا، کوسکوس، پاستا و برنج
• گرانولا و غلات صبحانه کم‌قند و کم‌نمک
• آب نارگیل
• مکمل‌های غذایی و نوشیدنی‌های تغذیه‌ای، در صورت تأیید پزشک یا متخصص تغذیه

پروتئین؛ بیشتر گیاهی، با انتخاب‌های کم‌چرب

در متن اصلی تأکید شده است که بخش قابل توجهی از پروتئین رژیم غذایی بهتر است از منابع گیاهی مانند حبوبات، توفو و سایر فرآورده‌های سویا با سدیم پایین تأمین شود. مقدار محدودی از مغزها و کره مغزهای بدون نمک نیز می‌توانند گزینه مناسبی باشند.

برای منابع حیوانی، مرغ و بوقلمون بدون پوست، برخی ماهی‌های تازه مانند سالمون، تخم‌مرغ، سفیده تخم‌مرغ و لبنیات کم‌چرب نسبت به گوشت قرمز، سوسیس، کالباس و سایر گوشت‌های فرآوری‌شده انتخاب‌های مناسب‌تری هستند.

میوه و سبزیجات تازه

میوه‌ها و سبزیجات تازه نسبت به انواع کنسروی انتخاب مناسب‌تری هستند، زیرا محصولات کنسروی ممکن است مقدار زیادی نمک افزوده داشته باشند.

بلوبری، توت‌فرنگی، انگور، سیب، بروکلی، هویج و اسفناج از نمونه‌هایی هستند که در متن اصلی به آنها اشاره شده است. برخی از این مواد غذایی سرشار از پلی‌فنول‌ها هستند؛ ترکیباتی آنتی‌اکسیدانی که با حفظ سلامت کبد ارتباط دارند.

برای مصرف روزمره در ایران نیز می‌توان از انواع میوه‌ها و سبزیجات تازه و در دسترس استفاده کرد، مشروط بر اینکه مصرف نمک و چربی اضافی کنترل شود.

لبنیات

لبنیات پرچرب ممکن است برای برخی افراد مبتلا به سیروز دشوارتر هضم شوند. گزینه‌های کم‌چرب مانند ماست یونانی کم‌چرب، مقدار محدودی پنیر کم‌نمک و شیرهای گیاهی غنی‌شده مانند شیر بادام یا سویا گزینه‌های مناسب‌تری هستند.

غلات

جو دوسر، برنج قهوه‌ای و نان، پاستا و غلات تهیه‌شده از غلات کامل نسبت به محصولات تهیه‌شده از آرد سفید تصفیه‌شده انتخاب‌های بهتری هستند.

گرانولا و میان‌وعده‌های مبتنی بر غلات نیز در صورت داشتن قند و سدیم پایین می‌توانند برای میان‌وعده مناسب باشند.

چه غذاهایی را در سیروز باید محدود یا حذف کرد؟

برخی مواد غذایی به دلیل داشتن نمک، چربی، قند یا ترکیبات نامناسب برای بیماران مبتلا به سیروز بهتر است محدود یا حذف شوند.

غذاها و نوشیدنی‌های نامناسب

• ماهی و غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز، مانند صدف خام
• فست‌فود و غذاهای سرخ‌شده
• گوشت قرمز، به‌خصوص در مقادیر زیاد
• غذاهای کنسروی، از جمله گوشت، سوپ و سبزیجات کنسروی
• میان‌وعده‌ها و غذاهای فرآوری‌شده و بسته‌بندی‌شده، حتی انواع منجمد
• هات‌داگ، سوسیس و کالباس
• کلم ترش و خیارشور
• دوغ یا فرآورده‌های لبنی پرنمک مانند باترمیلک
• سس و رب گوجه‌فرنگی در انواع پرنمک
• غلات و جو دوسر فوری
• چیپس سیب‌زمینی، چوب‌شور، کراکر، پاپ‌کورن و میان‌وعده‌های پرنمک
• نان، پاستا و برنج تهیه‌شده از آرد سفید تصفیه‌شده
• روغن‌های حاوی چربی‌های نامناسب و روغن‌های هیدروژنه جزئی
• مخلوط‌های آماده سوخاری، روکش و مواد داخل غذا
• لبنیات پرچرب
• مخلوط‌های آماده کیک، بیسکویت، پنکیک و محصولات مشابه
• شیرینی، کیک، کلوچه، مافین و دونات
• پنیرهای پرنمک مانند پارمزان، سوئیس، آبی و فتا و انواع پنیرهای فرآوری‌شده
• پودرهای آماده پودینگ، کاسترد و خامه یا روکش شیرینی
• نمک سفره و نمک دریایی
• ادویه‌ها و چاشنی‌های مخلوط حاوی نمک
• سس کچاپ، سس سویا، سالسا، سس سالاد و سس استیک
• عصاره‌های مکعبی، آب‌گوشت و سس‌های آماده
• نوشیدنی‌های حاوی کافئین و نوشابه‌های گازدار
• الکل

نوشیدنی‌ها در رژیم سیروز

آب باید نوشیدنی اصلی فرد مبتلا به سیروز باشد. مصرف الکل باید کاملاً حذف شود.

شیر و آبمیوه باید پاستوریزه باشند. این موضوع به‌ویژه به دلیل افزایش خطر عفونت در افراد مبتلا به آسیب کبدی اهمیت دارد.

مکمل‌های ویتامینی؛ همیشه بی‌خطر نیستند

مصرف برخی ویتامین‌ها و مکمل‌ها ممکن است برای سلامت عمومی یا وضعیت تغذیه‌ای فرد مفید باشد، اما در بیماری کبدی نباید مصرف مکمل‌ها خودسرانه انجام شود.

در متن اصلی به ویتامین‌های دارای خاصیت آنتی‌اکسیدانی مانند ویتامین‌های ث و ای و همچنین اهمیت ویتامین دی اشاره شده است. با این حال، مقدار بیش از حد برخی ویتامین‌ها می‌تواند برای کبد آسیب‌دیده مضر باشد.

به‌خصوص مکمل‌ها یا مولتی‌ویتامین‌هایی که مقدار زیادی ویتامین آ دارند می‌توانند برای کبد سمی باشند. همچنین دریافت بیش از حد آهن ممکن است برای کبد آسیب‌دیده مشکل‌ساز شود.

بنابراین پیش از مصرف هرگونه مکمل، مولتی‌ویتامین یا فرآورده گیاهی، باید با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت شود؛ زیرا مکمل‌ها ممکن است با داروها تداخل داشته باشند یا موجب بروز علائم گوارشی شوند.

نکته مهم: در بیماری کبدی، «طبیعی بودن» یک مکمل به معنای بی‌خطر بودن آن نیست. نوع و مقدار مکمل باید با توجه به وضعیت کبد و آزمایش‌های فرد تعیین شود.

زمان‌بندی وعده‌های غذایی اهمیت دارد

تنها نوع غذا مهم نیست؛ فاصله میان وعده‌ها نیز می‌تواند در رژیم غذایی افراد مبتلا به سیروز اهمیت داشته باشد.

از آنجا که سوءتغذیه در این بیماران شایع است، ممکن است پزشک یا متخصص تغذیه توصیه کند کالری و مواد مغذی در تعداد بیشتری وعده غذایی دریافت شوند.

اگر فرد نمی‌تواند وعده‌های حجیم مصرف کند، بهتر است غذا را به وعده‌های کوچک‌تر و میان‌وعده‌های متعدد تقسیم کند.

میان‌وعده قبل از خواب

برخی افراد مبتلا به بیماری کبدی در طول شب از خواب بیدار می‌شوند و ممکن است مدت زیادی بیدار بمانند یا در طول روز چرت بزنند. در چنین شرایطی، یک میان‌وعده مناسب در اواخر شب می‌تواند به تأمین انرژی کمک کند.

برای مثال:

• ماست یونانی کم‌چرب همراه با انواع توت و مقدار کمی مغز بدون نمک
• یک کاسه غلات کامل همراه با شیر سویا یا بادام و میوه

اگر الگوی خواب فرد نامنظم است، زمان وعده‌های غذایی نیز باید با زمان بیداری او هماهنگ شود. در صورت نیاز می‌توان هر چند ساعت یک وعده کوچک یا میان‌وعده مصرف کرد.

رژیم سیروز تا چه مدت باید ادامه پیدا کند؟

اگر فرد در معرض بیماری کبدی قرار داشته باشد، ممکن است پزشک حتی در شرایطی که هنوز علامت واضحی وجود ندارد، اصلاح رژیم غذایی را توصیه کند.

بیماری‌های کبدی در مراحل ابتدایی ممکن است بدون علامت باشند و علائم گاهی زمانی ظاهر می‌شوند که آسیب کبدی پیشرفت قابل توجهی پیدا کرده است. بنابراین اصلاح تغذیه می‌تواند با هدف پیشگیری از آسیب بیشتر و کاهش عوارض بیماری اهمیت داشته باشد.

با این حال، رژیم غذایی نمی‌تواند جای زخم ایجادشده در اثر سیروز را به‌طور خودکار از بین ببرد. به همین دلیل، تغذیه مناسب معمولاً بخشی از مدیریت طولانی‌مدت بیماری است.

رژیم غذایی چگونه به افراد مبتلا به سیروز کمک می‌کند؟

رژیم مناسب می‌تواند چند هدف مهم را هم‌زمان دنبال کند:

• تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن
• کاهش خطر سوءتغذیه
• کمک به حفظ توده عضلانی
• کاهش برخی عوارض مرتبط با بیماری
• کاهش بار تغذیه‌ای نامناسب بر بدن
• کمک به جلوگیری از آسیب بیشتر کبد
• کمک به مدیریت احتباس مایعات در صورت نیاز به محدودیت سدیم

یکی از نکات مهم این است که رژیم سیروز یک نسخه ثابت برای همه بیماران نیست. شدت بیماری، وضعیت تغذیه‌ای، وجود آسیت یا ادم، دیابت، افت قند خون و انسفالوپاتی می‌توانند نیازهای تغذیه‌ای فرد را تغییر دهند.

به همین دلیل، تنظیم رژیم توسط متخصص تغذیه آشنا با بیماری‌های کبدی می‌تواند به کاهش خطر سوءتغذیه و مدیریت بهتر شرایط کمک کند.

هنگام خرید مواد غذایی به برچسب تغذیه‌ای توجه کنید

بسیاری از غذاهای آماده و بسته‌بندی‌شده مقدار قابل توجهی سدیم، قند یا چربی دارند. بنابراین بررسی برچسب مواد غذایی هنگام خرید اهمیت زیادی دارد.

برای مثال:

• در صورت ابتلا به بیماری سلیاک، می‌توان محصولات بدون گلوتن را انتخاب کرد.
• پاستای تهیه‌شده از حبوبات می‌تواند پروتئین بیشتری فراهم کند.
• در رژیم‌های گیاهی، استفاده از مغزها، دانه‌ها و توفو می‌تواند به افزایش دریافت پروتئین کمک کند.
• در محصولات بسته‌بندی‌شده، مقدار سدیم و قند را با دقت بررسی کنید.

یک راهکار ساده این است که خرید مواد غذایی تازه مانند سبزیجات، میوه‌ها، گوشت‌های کم‌چرب و لبنیات کم‌چرب را در اولویت قرار دهید و مصرف میان‌وعده‌ها و غذاهای بسیار فرآوری‌شده را کاهش دهید.

روش پخت غذا نیز مهم است

نحوه آماده‌سازی غذا می‌تواند مقدار چربی و نمک دریافتی را به میزان قابل توجهی تغییر دهد.

• سبزیجات را می‌توان بخارپز یا آب‌پز کرد و بدون کره، روغن اضافی و نمک مصرف کرد.
• به‌جای نمک سفره از سبزی‌های معطر و ادویه‌های بدون نمک استفاده کنید.
• اگر کاهش نمک برایتان دشوار است، درباره امکان استفاده از جایگزین‌های نمک با پزشک مشورت کنید.
• برای گوشت، برش‌های کم‌چرب را انتخاب کنید.
• مرغ و بوقلمون بدون پوست معمولاً انتخاب مناسب‌تری نسبت به گوشت قرمز هستند.
• در برخی افراد ممکن است مقدار کمی گوشت گاو، بسته به شرایط فرد و نحوه پخت، قابل استفاده باشد.
• کبابی یا گریل کردن گوشت نسبت به سرخ کردن آن با روغن یا کره، چربی کمتری به غذا اضافه می‌کند.
• گوشت و غذاهای دریایی را به‌صورت خام یا نیم‌پز مصرف نکنید.
• هنگام آماده‌سازی و نگهداری مواد غذایی، اصول بهداشت و ایمنی مواد غذایی را جدی بگیرید.

غذا خوردن در رستوران نیز لزوماً به معنای کنار گذاشتن رژیم نیست. می‌توانید درباره مقدار نمک، روش پخت و گزینه‌های کم‌چرب از کارکنان رستوران سؤال کنید.

وقتی سیروز با عوارض دیگر همراه می‌شود

با پیشرفت بیماری ممکن است رژیم غذایی به اصلاحات بیشتری نیاز داشته باشد. آسیت، ادم، فشار خون بالا، انسفالوپاتی، افت قند خون و دیابت از شرایطی هستند که می‌توانند نیازهای تغذیه‌ای فرد را تغییر دهند.

آسیت و ادم؛ چرا محدودیت سدیم اهمیت دارد؟

آسیت به تجمع مقدار زیادی مایع در حفره شکم گفته می‌شود. ادم نیز تورم ناشی از تجمع مایع در بافت‌های بدن است که معمولاً در پاها، مچ پا و ساق دیده می‌شود، اما ممکن است قسمت‌های دیگر بدن را نیز درگیر کند.

در افراد مبتلا به سیروز همراه با آسیت یا ادم، معمولاً رژیم کم‌سدیم توصیه می‌شود، زیرا سدیم می‌تواند احتباس مایعات را تشدید کند.

مقدار توصیه‌شده سدیم برای افراد مبتلا به آسیت در متن اصلی حداکثر ۲ هزار میلی‌گرم در روز ذکر شده است.

یکی از مشکلات اصلی این است که بسیاری از غذاهای آماده و بسته‌بندی‌شده مقدار زیادی سدیم دارند و ممکن است فرد بدون توجه به برچسب تغذیه‌ای، مقدار زیادی سدیم دریافت کند.

بنابراین هنگام خرید، مواد غذایی تازه، گوشت‌های کم‌چرب و لبنیات کم‌چرب و کم‌نمک را در اولویت قرار دهید و مصرف غذاهای آماده، میان‌وعده‌های بسته‌بندی‌شده و نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید.

فشار خون بالا و پرفشاری ورید باب

کبد از طریق رگ بزرگی به نام ورید باب خون دریافت می‌کند. سیروز می‌تواند جریان طبیعی خون در کبد را مختل کند و فشار داخل این رگ را افزایش دهد؛ وضعیتی که «پرفشاری ورید باب» نام دارد.

برای کنترل این وضعیت، در کنار درمان دارویی در صورت نیاز، پزشک معمولاً کاهش مصرف سدیم را نیز توصیه می‌کند.

انسفالوپاتی کبدی

هنگام تجزیه پروتئین در بدن، آمونیاک تولید می‌شود. کبد سالم این ماده را پردازش و از بدن دفع می‌کند، اما کبد آسیب‌دیده توانایی کمتری برای انجام این وظیفه دارد.

افزایش آمونیاک می‌تواند بر مغز اثر بگذارد و در موارد شدید با اختلال عملکرد مغز، مشکلات حافظه و علائم شبیه زوال شناختی همراه شود. این وضعیت می‌تواند به عارضه‌ای به نام انسفالوپاتی کبدی منجر شود.

در این شرایط، نوع و مقدار پروتئین مصرفی باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود. متن اصلی توصیه می‌کند منابع پروتئین گیاهی مانند حبوبات و توفو بیشتر مورد توجه قرار گیرند و در صورت نیاز، مقدار پروتئین هر وعده یا کل روز توسط تیم درمان تعیین شود.

افت قند خون و دیابت

کبد سالم بخشی از انرژی حاصل از کربوهیدرات‌ها را به شکل گلیکوژن ذخیره می‌کند تا در زمان نیاز مورد استفاده قرار گیرد. در سیروز، توانایی کبد برای ذخیره انرژی به شکل گلیکوژن کاهش می‌یابد و در نتیجه افت قند خون ممکن است رخ دهد.

دیابت نیز در افراد مبتلا به سیروز شایع است و در برخی موارد داروهای مورد استفاده برای درمان دیابت می‌توانند خطر افت قند خون را افزایش دهند.

در متن اصلی اشاره شده است که وعده‌های غذایی پرفیبر و دارای شاخص گلیسمی پایین می‌توانند به مدیریت افت قند خون و دیابت در افراد مبتلا به سیروز کمک کنند.

با توجه به شرایط هر فرد، ممکن است پزشک تغییرات اختصاصی دیگری را نیز برای کنترل قند خون یا سایر عوارض بیماری توصیه کند.

پرسش‌های متداول

آیا فرد مبتلا به سیروز می‌تواند گوشت بخورد؟

بله، اما انتخاب نوع و مقدار گوشت اهمیت دارد. مرغ و بوقلمون بدون پوست و برخی ماهی‌های تازه، در مقایسه با گوشت قرمز و گوشت‌های فرآوری‌شده مانند سوسیس و کالباس، گزینه‌های مناسب‌تری هستند. در صورت وجود انسفالوپاتی یا سایر عوارض، مقدار و نوع پروتئین باید توسط تیم درمان تعیین شود.

آیا مصرف نمک در سیروز ممنوع است؟

محدودیت سدیم به‌ویژه در افراد مبتلا به آسیت یا ادم اهمیت دارد. در این شرایط، مقدار سدیم روزانه در متن اصلی حداکثر ۲ هزار میلی‌گرم ذکر شده است. میزان دقیق محدودیت باید با توجه به شرایط فرد تعیین شود.

آیا مصرف الکل در سیروز بی‌خطر است؟

خیر. در افراد مبتلا به سیروز، حتی مقادیر کم الکل نیز می‌تواند خطرناک باشد و آسیب کبدی را تشدید کند. بنابراین الکل باید کاملاً حذف شود.

آیا مصرف مکمل برای بیماران مبتلا به سیروز مفید است؟

گاهی مکمل‌ها برای اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای یا تأمین نیازهای فرد استفاده می‌شوند، اما مصرف خودسرانه آنها توصیه نمی‌شود. به‌خصوص مقدار زیاد ویتامین آ و آهن اضافی می‌تواند برای کبد آسیب‌دیده مشکل‌ساز باشد.

اگر اشتها نداشته باشم، چه کار کنم؟

به‌جای تلاش برای خوردن وعده‌های حجیم، می‌توان وعده‌های کوچک و میان‌وعده‌های بیشتری در طول روز مصرف کرد. در صورت کاهش وزن یا دریافت ناکافی غذا، ارزیابی تغذیه‌ای توسط متخصص تغذیه اهمیت دارد.

جمع‌بندی

تغذیه در سیروز کبدی فقط به حذف چند ماده غذایی محدود نمی‌شود. هدف اصلی، تأمین انرژی و پروتئین کافی، حفظ توده عضلانی، کاهش مصرف سدیم در شرایط لازم، انتخاب غذاهای کم‌چرب و کم‌فرآوری‌شده و جلوگیری از عفونت‌های ناشی از غذاهای خام یا نیم‌پز است.

میوه و سبزیجات تازه، حبوبات، غلات کامل، پروتئین‌های کم‌چرب و برخی لبنیات کم‌چرب می‌توانند بخش مهمی از رژیم غذایی را تشکیل دهند. در مقابل، الکل، غذاهای بسیار فرآوری‌شده و پرنمک، غذاهای سرخ‌شده و گوشت و غذاهای دریایی خام یا نیم‌پز باید کنار گذاشته یا به‌شدت محدود شوند.

مهم‌تر از همه، رژیم غذایی سیروز باید متناسب با وضعیت هر بیمار تنظیم شود. وجود آسیت، ادم، دیابت، افت قند خون یا انسفالوپاتی می‌تواند نیازهای تغذیه‌ای را تغییر دهد؛ بنابراین رژیم مناسب یک فرد مبتلا به سیروز لزوماً برای فرد دیگر مناسب نیست.