سرطان سکوم (Cecum Cancer) نوعی سرطان روده بزرگ است که در سکوم، یعنی نخستین بخش روده بزرگ، ایجاد میشود. این سرطان ممکن است در مراحل اولیه علائم مشخصی نداشته باشد و گاهی تا پیشرفت بیماری تشخیص داده نشود.
برخلاف برخی انواع سرطان روده بزرگ که با تغییر در عادات دفع یا خونریزی واضح از مقعد همراه هستند، سرطان سکوم ممکن است ابتدا با نشانههایی مانند کمخونی، خستگی، درد شکم یا کاهش وزن ناخواسته بروز کند. آگاهی از این علائم و انجام بررسیهای تشخیصی مناسب میتواند به شناسایی زودهنگام بیماری کمک کند.
سکوم کجاست و چه وظیفهای دارد؟
پس از اینکه غذا در معده به شکل مایع و نیمههضمشده درآمد، وارد روده باریک میشود. بخش عمده جذب مواد مغذی در روده باریک انجام میشود. مواد باقیمانده سپس وارد روده بزرگ میشوند؛ جایی که آب و بخشی از مواد باقیمانده جذب شده و مدفوع شکل میگیرد.
روده بزرگ از پنج بخش اصلی تشکیل شده است:
- سکوم (Cecum): نخستین قسمت روده بزرگ است که در بخش پایین و راست شکم، نزدیک آپاندیس قرار دارد. محتویات روده باریک ابتدا وارد این قسمت میشوند.
- کولون صعودی: از سکوم در سمت راست شکم به سمت بالا امتداد دارد.
- کولون عرضی: در قسمت فوقانی شکم از راست به چپ کشیده شده است.
- کولون نزولی: در سمت چپ شکم از بالا به پایین امتداد دارد.
- کولون سیگموئید: بخش انتهایی کولون است که کولون نزولی را به راستروده متصل میکند.
سکوم و کولون صعودی در مجموع بهعنوان کولون راست شناخته میشوند. موقعیت آناتومیک سکوم و ویژگیهای محتویات عبوری از این قسمت میتوانند تشخیص تومورهای این ناحیه را دشوارتر کنند.

علائم سرطان سکوم چیست؟
سرطان روده بزرگ معمولاً میتواند با تغییر در عادات دفع، خونریزی از مقعد و احساس نیاز مکرر به اجابت مزاج همراه باشد؛ اما سرطان سکوم الزاماً چنین علائمی ایجاد نمیکند.
از آنجا که محتویات روده در ناحیه سکوم هنوز حالت مایع و نرم دارند، ممکن است بهراحتی از کنار توده عبور کنند. به همین دلیل، تومورهای این ناحیه در مراحل اولیه لزوماً موجب انسداد روده یا تغییر واضح در عادات دفع نمیشوند.
بسیاری از علائم سرطان سکوم غیراختصاصی هستند و ممکن است زمانی ظاهر شوند که بیماری پیشرفت کرده باشد.
۱. کمخونی ناشی از فقر آهن
یکی از نشانههای مهم سرطان سکوم، خونریزی آهسته و نامحسوس از تومور است. این خونریزی ممکن است آنقدر کم باشد که فرد متوجه وجود خون در مدفوع نشود؛ اما در طول زمان باعث کاهش ذخایر آهن و بروز کمخونی فقر آهن شود.
علائم احتمالی کمخونی عبارتاند از:
- خستگی و ضعف مداوم
- تنگی نفس، بهویژه هنگام فعالیت
- افزایش ضربان قلب
- کاهش توان جسمی و تحمل فعالیت
کمخونی فقر آهن، بهخصوص در مردان و زنان پس از یائسگی، باید از نظر علت زمینهای بررسی شود و نباید صرفاً با مصرف مکمل آهن مدیریت شود.
۲. مدفوع تیره و قیریرنگ
خونریزی از قسمتهای ابتدایی روده بزرگ، مانند سکوم و کولون صعودی، ممکن است باعث تیرهشدن مدفوع شود.
در این حالت، مدفوع ممکن است سیاه، چسبنده و شبیه قیر باشد؛ وضعیتی که به آن ملنا (Melena) گفته میشود.
البته مدفوع سیاه همیشه به معنای خونریزی گوارشی نیست و مصرف برخی مکملها، مانند آهن، یا داروهای خاص نیز میتواند رنگ مدفوع را تغییر دهد. بااینحال، مدفوع سیاه و قیریشکل نیازمند ارزیابی پزشکی است.
۳. نفخ و تجمع گاز
برخی افراد مبتلا به سرطان سکوم ممکن است نفخ و افزایش گاز شکمی را تجربه کنند. این علائم اختصاصی نیستند و در بسیاری از اختلالات گوارشی نیز دیده میشوند؛ بنابراین بهتنهایی نمیتوانند نشانه سرطان باشند.
۴. درد شکم
درد شکمی ممکن است در قسمت پایین و راست شکم احساس شود؛ ناحیهای که از نظر آناتومیک با محل آپاندیس و سکوم ارتباط دارد.
گاهی درد منتشر است و بیمار نمیتواند محل دقیق آن را مشخص کند.
۵. تهوع و استفراغ
تومورهای بزرگ در سمت راست روده بزرگ ممکن است عبور محتویات گوارشی را مختل کنند و باعث تجمع محتویات در روده باریک و معده شوند.
در چنین شرایطی ممکن است فرد دچار تهوع و استفراغ شود. استفراغ گاهی به دلیل وجود صفرا، رنگ زرد دارد.
۶. کاهش وزن ناخواسته
کاهش وزن بدون تلاش برای لاغرشدن، بهویژه در مراحل پیشرفتهتر سرطان، ممکن است رخ دهد.
کاهش وزن ناخواسته معمولاً بهصورت از دستدادن حداقل ۵ درصد وزن بدن طی ۶ تا ۱۲ ماه، بدون تغییر عمدی در رژیم غذایی یا فعالیت بدنی، تعریف میشود.
برای مثال، فردی با وزن ۶۸ کیلوگرم که طی این مدت حدود ۳٫۴ کیلوگرم یا بیشتر وزن کم میکند، باید از نظر علت این کاهش وزن بررسی شود.
سرطان سکوم چگونه تشخیص داده میشود؟
کولونوسکوپی؛ مهمترین روش تشخیص
کولونوسکوپی یکی از مهمترین و مؤثرترین روشها برای مشاهده مستقیم سکوم و شناسایی تومورها و پولیپهای روده بزرگ است.
در این روش، پزشک لولهای انعطافپذیر مجهز به دوربین را از طریق مقعد وارد روده بزرگ میکند و مسیر کولون را تا سکوم بررسی میکند.
در صورت مشاهده پولیپ، ممکن است بتوان آن را در همان جلسه برداشت. از آنجا که بسیاری از سرطانهای روده بزرگ از پولیپهای پیشسرطانی ایجاد میشوند، کولونوسکوپی علاوه بر تشخیص سرطان، با شناسایی و برداشتن پولیپها میتواند از بروز برخی موارد سرطان نیز پیشگیری کند.
بااینحال، کولونوسکوپی همیشه بدون محدودیت نیست. در حدود ۱۰ درصد موارد، ممکن است دستگاه بهدلایلی مانند چسبندگیهای داخل شکمی یا پیچخوردگی و دشواری عبور از مسیر روده، به سکوم نرسد. در این شرایط، بررسی این ناحیه ممکن است ناقص بماند.
سایر روشهای تشخیصی
اگر کولونوسکوپی کامل نباشد یا بررسی بیشتری لازم باشد، پزشک ممکن است از روشهای دیگری استفاده کند:
- کولونوسکوپی مجازی: نوعی تصویربرداری از روده بزرگ که میتواند در برخی شرایط به شناسایی تودههای ناحیه سکوم کمک کند.
- تنقیه باریم: روشی تصویربرداری با استفاده از ماده حاجب باریم که ممکن است برای بررسی روده بزرگ به کار رود، اما دقت آن محدودیتهایی دارد.
- سیتیاسکن شکم: برای بررسی ناحیه سکوم، ارزیابی توده و جستوجوی شواهد احتمالی گسترش سرطان استفاده میشود.
نکته مهم: سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر فقط بخش انتهایی و سمت چپ روده بزرگ را بررسی میکند؛ بنابراین برای تشخیص سرطان سکوم مناسب نیست و ممکن است تومورهای کولون راست را شناسایی نکند.
چه بیماریهایی ممکن است با سرطان سکوم اشتباه گرفته شوند؟
علائمی مانند درد شکم، تهوع، نفخ و تغییرات گوارشی اختصاصی سرطان سکوم نیستند. چند بیماری دیگر نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
۱. پیچخوردگی سکوم (Cecal Volvulus)
در این وضعیت نادر، سکوم و کولون صعودی دچار چرخش میشوند و ممکن است مسیر عبور محتویات روده مسدود شود.
علائم احتمالی عبارتاند از:
- درد شکمی
- تورم و اتساع شکم
- گرفتگی و کرامپ شکمی
- تهوع و استفراغ
بارداری، سرفههای شدید و چسبندگیهای داخل شکمی، بهویژه پس از جراحیهای قبلی، میتوانند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشند. این مشکل بیشتر در افراد ۳۰ تا ۶۰ سال دیده میشود.
۲. بیماری التهابی روده (IBD)
بیماریهایی مانند کرون و کولیت اولسراتیو میتوانند باعث درد و تورم شکم، تغییر در عادات دفع و سایر علائم گوارشی شوند.
این بیماریها ممکن است از نظر علائم با سرطان روده بزرگ شباهت داشته باشند. همچنین بیماری التهابی روده، بهویژه در صورت درگیری طولانیمدت و گسترده کولون، میتواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ را افزایش دهد.
۳. آپاندیسیت حاد
از آنجا که آپاندیس به سکوم متصل است، التهاب آپاندیس ممکن است با علائمی مشابه برخی تومورهای این ناحیه همراه باشد؛ از جمله:
- تهوع و استفراغ
- درد قسمت پایین و راست شکم
- حساسیت شکمی
در برخی موارد، سرطان سکوم میتواند با ایجاد انسداد یا التهاب در ناحیه خروجی آپاندیس، به بروز علائم آپاندیسیت منجر شود و زمینه تشخیص زودتر تومور را فراهم کند.
درمان سرطان سکوم
انتخاب روش درمان به اندازه تومور، مرحله بیماری، میزان گسترش سرطان و شرایط عمومی بیمار بستگی دارد.
۱. برداشتن پولیپ با کولونوسکوپی
اگر سرطان در مراحل بسیار اولیه تشخیص داده شود و محدود به پولیپی باشد که امکان برداشت کامل آن وجود دارد، ممکن است پزشک بتواند آن را با روش پولیپکتومی در جریان کولونوسکوپی خارج کند.
اما اگر تومور بزرگ باشد یا برداشت کامل و ایمن آن با کولونوسکوپی امکانپذیر نباشد، معمولاً به جراحی نیاز است.
۲. جراحی همیکولکتومی راست
یکی از رایجترین روشهای جراحی برای درمان سرطان سکوم، همیکولکتومی راست (Right Hemicolectomy) است.
در این عمل، بخش راست روده بزرگ که شامل سکوم و معمولاً قسمتی از کولون صعودی است، برداشته میشود. سپس بخش باقیمانده روده بزرگ به روده باریک متصل میشود تا مسیر عبور محتویات گوارشی برقرار بماند.
۳. شیمیدرمانی و پرتودرمانی
با توجه به مرحله و درجه تومور، ممکن است درمانهای تکمیلی نیز توصیه شوند:
- شیمیدرمانی: برای از بین بردن سلولهای سرطانی باقیمانده یا کاهش خطر عود بیماری، بهویژه در برخی مراحل سرطان.
- پرتودرمانی: در شرایط منتخب و بر اساس ویژگیهای تومور ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
تصمیمگیری درباره درمان تکمیلی باید بر اساس مرحله بیماری، گزارش پاتولوژی و ارزیابی تیم درمان انجام شود.
پیشآگهی سرطان سکوم چگونه است؟
بهطور کلی، پیشآگهی سرطان سکوم در برخی مطالعات نسبت به بعضی سرطانهای دیگر روده بزرگ نامطلوبتر گزارش شده است. یکی از توضیحات احتمالی این موضوع، دشواری تشخیص بیماری در مراحل اولیه است.
دو عامل مهم در این مسئله نقش دارند:
- علائم سرطان سکوم ممکن است غیراختصاصی باشند و با علائم رایج سرطان قسمتهای انتهایی روده بزرگ تفاوت داشته باشند.
- مشاهده کامل سکوم در برخی بررسیهای تشخیصی دشوارتر است و ممکن است تومور در مراحل اولیه شناسایی نشود.
در مقایسه با سرطانهای سمت چپ روده بزرگ، سرطانهای سمت راست ممکن است الگوی بقای متفاوتی داشته باشند. همچنین الگوی متاستاز آنها یکسان نیست؛ سرطانهای سمت راست در مقایسه با سرطانهای سمت چپ، در برخی دادهها احتمال کمتری برای انتشار به کبد و ریه نشان دادهاند.
بااینحال، پیشآگهی هر بیمار به عوامل متعددی از جمله مرحله تشخیص، درگیری غدد لنفاوی، ویژگیهای مولکولی تومور و امکان برداشت کامل آن بستگی دارد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند شانس درمان موفق را افزایش دهد.
پرسشهای متداول درباره سرطان سکوم
وظیفه سکوم در دستگاه گوارش چیست؟
سکوم نخستین بخش روده بزرگ است. محتویات نیمههضمشده از روده باریک وارد آن میشوند و سپس به کولون صعودی انتقال مییابند. این بخش در ادامه فرایند پردازش محتویات گوارشی و جذب آب نقش دارد.
آیا پولیپهای روده بزرگ سرطانی هستند؟
بیشتر پولیپها در زمان تشخیص سرطانی نیستند؛ اما برخی از آنها، بهویژه پولیپهای آدنوماتوز، ممکن است در طول زمان به سرطان تبدیل شوند.
خطر ابتلا به سرطان با افزایش تعداد و اندازه پولیپها بیشتر میشود. به همین دلیل، شناسایی و برداشتن پولیپهای پرخطر در کولونوسکوپی اهمیت دارد.
سرطان سکوم به کدام قسمتهای بدن گسترش پیدا میکند؟
سرطان سکوم ممکن است به غدد لنفاوی و دیواره شکم گسترش یابد. در برخی موارد، تخمدانها یا استخوانها نیز درگیر میشوند.
در مقایسه با سرطانهای سمت چپ روده بزرگ، سرطانهای سمت راست در برخی مطالعات احتمال کمتری برای متاستاز به کبد و ریه نشان دادهاند؛ اما این موضوع به معنای مصونبودن این اندامها از درگیری نیست.
آیا سرطان سکوم قابل درمان است؟
بله. اگر سرطان در مراحل اولیه شناسایی شود و بتوان آن را بهطور کامل برداشت، امکان درمان قطعی وجود دارد.
در برخی موارد بسیار اولیه، برداشت کامل ضایعه با پولیپکتومی کافی است؛ اما در موارد دیگر، جراحی و گاهی درمانهای تکمیلی مانند شیمیدرمانی ضرورت پیدا میکنند.
جمعبندی
سرطان سکوم نوعی سرطان روده بزرگ است که به دلیل موقعیت آناتومیک و غیراختصاصیبودن علائم، ممکن است دیرتر از برخی سرطانهای دیگر روده تشخیص داده شود. کمخونی فقر آهن، خستگی، مدفوع سیاه، درد شکم و کاهش وزن ناخواسته از نشانههای احتمالی آن هستند.
کولونوسکوپی مهمترین روش برای مشاهده مستقیم سکوم و شناسایی پولیپها و تودههای این ناحیه است. از آنجا که بسیاری از سرطانهای روده بزرگ از پولیپهای پیشسرطانی منشأ میگیرند، غربالگری متناسب با سن و سطح خطر فرد و پیگیری یافتههای غیرطبیعی اهمیت زیادی دارد.
نکته کاربردی: کمخونی فقر آهن بدون علت مشخص، بهخصوص در مردان و زنان پس از یائسگی، یا کاهش وزن ناخواسته و پایدار را نباید نادیده گرفت؛ این علائم لزوماً به معنای سرطان نیستند، اما بررسی علت زمینهای آنها ضروری است.
- Väyrynen JP, Tuomisto A, Väyrynen SA, et al. Preoperative anemia in colorectal cancer: relationships with tumor characteristics, systemic inflammation, and survival. Sci Rep. 2018;8(1):1126. doi:10.1038/s41598-018-19572-y
- Damiano M, Young P, Lake J. McBurney’s point meets Occam’s razor: A not so simple case of appendicitis. American Journal of Gastroenterology. 2010;105:S338.
- American Cancer Society. Signs and symptoms of gastrointestinal carcinoid tumors.
- Kuo YH, Shi CS, Huang CY, Huang YC, Chin CC. Prognostic significance of unintentional body weight loss in colon cancer patients. Mol Clin Oncol. 2018;8(4):539–543. doi:10.3892/mco.2018.1582
- Thoufeeq MH, Rembacken BJ. Meticulous cecal image documentation at colonoscopy is associated with improved polyp detection. Endosc Int Open. 2015;3(6):E629–E633. doi:10.1055/s-0034-1392783
- Simon K. Colorectal cancer development and advances in screening. Clin Interv Aging. 2016;11:967–976. Published 2016 Jul 19. doi:10.2147/CIA.S109285
- Rex DK, Schoenfeld PS, Cohen J, et al. Quality indicators for colonoscopy. Gastrointestinal Endoscopy. 2015;81(1):31-53. doi:10.1016/j.gie.2014.07.058
- Hermann J, Karmelita-Katulska K, Paszkowski J, Drews M, Stajgis M. Diagnosis of a cecal tumour with virtual colonoscopy. Pol J Radiol. 2011;76(2):25–27.
- Hermann J, Karmelita-Katulska K, Paszkowski J, Drews M, Stajgis M. Diagnosis of a cecal tumour with virtual colonoscopy. Pol J Radiol. 2011;76(2):25-27.
- American Cancer Society. Colorectal cancer risk factors.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & causes of appendicitis.
- Deo SV, Puntambekar SP. Laparoscopic right radical hemicolectomy. J Minim Access Surg. 2012;8(1):21-24. doi:10.4103/0972-9941.91779
- Xie X, Zhou Z, Song Y, Wang W, Dang C, Zhang H. Differences between carcinoma of the cecum and ascending colon: Evidence based on clinical and embryological data. Int J Oncol. 2018;53(1):87–98. doi:10.3892/ijo.2018.4366
- Wang Y, Yang L, Zhou M, et al. Disparities in survival for right-sided vs. left-sided colon cancers in young patients: A study based on the Surveillance, Epidemiology, and End Results database (1990-2014). Cancer Manag Res. 2018;10:1735–1747. Published 2018 Jun 26. doi:10.2147/CMAR.S163302
- Amri R, Bordeianou L, Sylla P, Berger D. Variations in metastasis site by primary location in colon cancer. Journal of Gastrointestinal Surgery. 2015. 19(8):1522-7. doi:10.1007/s11605-015-2837-9
- Dulskas A, Kuliešius Ž, Samalavičius NE. Laparoscopic colorectal surgery for colorectal polyps: Experience of ten years. Acta Med Litu. 2017;24(1):18-24. doi:10.6001/actamedica.v24i1.3459
- Roth ES, Fetzer DT, Barron BJ, Joseph UA, Gayed IW, Wan DQ. Does colon cancer ever metastasize to bone first? A temporal analysis of colorectal cancer progression. BMC Cancer. 2009;9(1):274. doi:10.1186/1471-2407-9-274
- Ashindoitiang JA. Caecal carcinoma: A review of 3 cases in a private hospital in Lagos. Clinics and Practice. 2011;1(2):79-81. doi:10.4081/cp.2011.e42
- https://www.verywellhealth.com/cecum-cancer-796799
