اگرچه کلسترول اغلب به عنوان یک ماده مضر شناخته می‌شود، اما در واقع برای سلامت بدن ضروری است. بدن برای عملکردهای حیاتی مانند ساخت سلول‌ها و تولید هورمون‌هایی مانند استروژن و تستوسترون به کلسترول نیاز دارد¹. کلید سلامت این است که سطح کلسترول در محدوده‌ای مشخص باقی بماند. حفظ سطح طبیعی کلسترول می‌تواند از بیماری‌های قلبی پیشگیری کند و سلامت کلی بدن را حفظ نماید².
کلسترول چیست؟
کلسترول نوعی چربی یا ماده شبیه چربی است که بدن به طور طبیعی تولید می‌کند. کبد تمام کلسترولی که بدن برای ساخت سلول‌ها و تولید ویتامین D و هورمون‌ها نیاز دارد، تولید می‌کند². علاوه بر این، بیشتر افراد از طریق مصرف مواد غذایی مانند گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ کلسترول دریافت می‌کنند². کلسترول در خون توسط ذراتی به نام لیپوپروتئین حمل می‌شود که ترکیبی از چربی و پروتئین هستند. این سازوکار امکان انتقال کلسترول در خون و رساندن آن به سلول‌ها را فراهم می‌کند¹.
هنگام انجام آزمایش خون برای بررسی سطح کلسترول، در واقع تعداد لیپوپروتئین‌های خون اندازه‌گیری می‌شود تا میزان کلسترول تخمین زده شود¹. بر اساس میزان پروتئین و چربی، کلسترول به انواع مختلفی تقسیم می‌شود.
انواع کلسترول
کلسترول HDL: لیپوپروتئین با چگالی بالا (HDL) بیشترین نسبت پروتئین به کلسترول را دارد³. این نوع کلسترول «خوب» نامیده می‌شود زیرا کلسترول اضافی را جمع‌آوری و به کبد بازمی‌گرداند تا حذف یا بازیافت شود. HDL همچنین به کاهش پلاک‌های شریانی کمک می‌کند و در پیشگیری از بیماری‌های قلبی مفید است³.
کلسترول LDL: لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) نسبت پروتئین به کلسترول کمتری دارد و حدود ۶۷٪ کلسترول خون را حمل می‌کند⁴. LDL به عنوان «کلسترول بد» شناخته می‌شود زیرا افزایش سطح آن می‌تواند به تشکیل پلاک در شریان‌ها و افزایش خطر بیماری قلبی منجر شود².
سطح طبیعی کلسترول
برای بررسی سطح کلسترول، از آزمایش خون به نام پنل لیپیدی استفاده می‌شود. این آزمایش HDL، LDL و کلسترول کل را اندازه‌گیری می‌کند. کلسترول کل مجموع همه انواع کلسترول در خون است⁵. آزمایش ممکن است شامل اندازه‌گیری غیر-HDL نیز باشد که LDL و سایر لیپیدهای مؤثر در تشکیل پلاک را شامل می‌شود و خطر بیماری قلبی را افزایش می‌دهد⁶. تری‌گلیسیرید نیز بخشی از این پنل است و مصرف بالای آن می‌تواند خطر بیماری قلبی و سکته را افزایش دهد⁵.
سطح طبیعی کلسترول برای بزرگسالان
| نوع | محدوده توصیه‌شده | مرز بالا | بالا |
|---|---|---|---|
| کلسترول کل | ۱۲۵-۲۰۰ mg/dL | ۲۰۰-۲۳۹ mg/dL | ۲۴۰ mg/dL یا بالاتر |
| LDL | کمتر از ۱۰۰ mg/dL | ۱۳۰-۱۵۹ mg/dL | ۱۶۰ mg/dL یا بالاتر |
| HDL | مردان: ۴۰ mg/dL یا بالاتر، زنان: ۵۰ mg/dL یا بالاتر | N/A | N/A |
| تری‌گلیسیرید | کمتر از ۱۵۰ mg/dL | ۱۵۰-۱۹۹ mg/dL | ۲۰۰ mg/dL یا بالاتر |
مقادیر بالاتر HDL مفید هستند زیرا به کاهش پلاک‌های شریانی کمک می‌کنند و بسیاری از کارشناسان توصیه می‌کنند HDL بالای ۶۰ mg/dL حفظ شود تا سلامت قلب تضمین شود⁶.
سطح طبیعی کلسترول برای کودکان
| نوع | محدوده توصیه‌شده | مرز بالا | بالا |
|---|---|---|---|
| کلسترول کل | کمتر از ۱۷۰ mg/dL | ۱۷۰-۱۹۹ mg/dL | ۲۰۰ mg/dL یا بالاتر |
| LDL | کمتر از ۱۱۰ mg/dL | ۱۱۰-۱۲۹ mg/dL | ۱۳۰ mg/dL یا بالاتر |
| HDL | ۴۵ mg/dL یا بالاتر | N/A | N/A |
| تری‌گلیسیرید | ۰-۹ سال: کمتر از ۷۵ mg/dL، ۱۰-۱۹ سال: کمتر از ۹۰ mg/dL | ۰-۹ سال: ۷۵-۹۹ mg/dL، ۱۰-۱۹ سال: ۹۰-۱۲۹ mg/dL | ۰-۹ سال: ۱۰۰ mg/dL یا بالاتر، ۱۰-۱۹ سال: ۱۳۰ mg/dL یا بالاتر |
عوامل مؤثر بر سطح کلسترول
برخی عوامل مانند سن و جنسیت قابل کنترل نیستند، اما می‌توان با تغییر رژیم غذایی و فعالیت بدنی، سطح کلسترول را بهبود داد. عوامل مؤثر شامل سن، جنسیت، ژنتیک، رژیم غذایی، میزان چربی بدن، سطح فعالیت، سیگار کشیدن و مصرف زیاد الکل هستند⁵.
چگونه سطح کلسترول طبیعی را حفظ کنیم
رژیم غذایی سالم: کاهش مصرف غذاهای فرآوری‌شده و چرب و افزایش مصرف سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، ماهی و مغزها می‌تواند LDL را کاهش و HDL را افزایش دهد¹⁴.
حفظ سطح مناسب چربی بدن: کاهش ۵ تا ۱۰٪ وزن بدن می‌تواند کلسترول کل، LDL و تری‌گلیسیرید را کاهش دهد¹⁶.
ترک سیگار: سیگار کشیدن HDL را کاهش می‌دهد و خطر بیماری‌های قلبی و سرطان را افزایش می‌دهد⁵.
افزایش فعالیت بدنی: حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت متوسط یا ۷۵ دقیقه فعالیت شدید در هفته توصیه می‌شود¹⁷.
داروهای کاهنده کلسترول: افرادی که سابقه خانوادگی قوی کلسترول بالا دارند ممکن است نیاز به دارو مانند استاتین داشته باشند¹¹.
چه زمانی کلسترول آزمایش شود
بزرگسالان سالم باید هر ۴ تا ۶ سال یکبار کلسترول خود را بررسی کنند. افراد دارای بیماری قلبی، دیابت یا سابقه خانوادگی کلسترول بالا باید آزمایش را زودتر و با فواصل کوتاه‌تر انجام دهند¹⁸. مردان معمولاً از ۳۵ سالگی و زنان از ۴۵ سالگی غربالگری را شروع می‌کنند، مگر اینکه عوامل خطر دیگری وجود داشته باشد.
خلاصه
کبد به طور طبیعی کلسترول تولید می‌کند و ما همچنین از غذاهایی مانند گوشت، لبنیات و تخم‌مرغ کلسترول دریافت می‌کنیم. کلسترول برای تولید هورمون‌ها و ساخت سلول‌ها ضروری است. داشتن کلسترول در محدوده طبیعی برای سلامت قلب و پیشگیری از بیماری‌ها حیاتی است. بزرگسالان باید کلسترول کل را بین ۱۲۵ تا ۲۰۰ mg/dL و کودکان کمتر از ۱۷۰ mg/dL نگه دارند. رعایت رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی و ترک سیگار می‌تواند به حفظ سطح طبیعی کلسترول کمک کند. در صورت شک به بالا بودن کلسترول، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش‌های لازم توصیه می‌شود.
سوالات متداول (FAQ)
- کلسترول چیست و چرا مهم است؟ کلسترول یک نوع چربی ضروری است که بدن برای ساخت سلول‌ها و تولید هورمون‌ها به آن نیاز دارد.
- چه سطوحی از کلسترول طبیعی محسوب می‌شود؟ برای بزرگسالان، کلسترول کل ۱۲۵-۲۰۰ mg/dL و HDL بالای ۴
- Huff T, Boyd B, Jialal I. Physiology, cholesterol. In: StatPearls. StatPearls Publishing. 2022.
- American Heart Association. What is cholesterol?
- Bailey A, Mohiuddin SS. Biochemistry, high density lipoprotein. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2022.
- Venugopal SK, Anoruo MD, Jialal I. Biochemistry, low density lipoprotein. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2022.
- MedlinePlus. Cholesterol levels: What you need to know.
- Rosenson R. Patient education: High cholesterol and lipids (beyond the basics). In: Freeman M, Givens J, eds. UpToDate. UpToDate; 2021.
- Juarez Casso FM, Farzam K. Biochemistry, very low density lipoprotein. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Medline Plus. Cholesterol levels.
- Medline Plus. Cholesterol testing and results.
- American Heart Association. Cholesterol management guide for healthcare practitioners.
- Centers for Disease Control and Prevention. Familia hypercholesterolemia.
- Sun J, Zhang Z, Liu Z, Li J, Kang W. The correlation of total percent fat with alterations in cholesterol and triglycerides in adults. Front Nutr. 2022;9:881729. doi:10.3389/fnut.2022.881729
- Maugeri A, Hlinomaz O, Agodi A. Is drinking Alcohol really linked to cardiovascular health? Evidence from the Kardiovize 2030 project. Nutrients. 2020;12(9), 2848. doi:10.3390/nu12092848
- National Institutes of Health. High blood cholesterol: What you need to know.
- Martínez-González M, Gea A, Ruiz-Canela M. The Mediterranean diet and cardiovascular health. Circ Res AHA. 2019;124:779-798.doi:10.1161/CIRCRESAHA.118.313348
- Brown JD, Buscemi J, Milsom V, Malcolm R, O'Neil PM. Effects on cardiovascular risk factors of weight losses limited to 5-10. Translational behavioral medicine. 2016;6(3), 339–346.
- American Heart Association. American Heart Association recommendations for physical activity in adults and kids.
- Centers for Disease Control and Prevention. Get a cholesterol test.
- https://www.health.com/normal-cholesterol-levels-7372680
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
