علل شایع درد چشم چیست؟

درد چشم یک علامت رایج است که می‌تواند ناشی از طیف گسترده‌ای از شرایط باشد، از اختلالات ساده مانند خشکی چشم و خستگی چشمی گرفته تا بیماری‌های جدی مانند آب سیاه یا التهاب داخلی چشم. از آنجایی که چشم عضوی حساس و حیاتی است، تشخیص سریع و دقیق منشأ درد برای حفظ سلامت بینایی ضروری تلقی می‌شود.

بخش‌های مختلف چشم که می‌توانند تحت تأثیر قرار گیرند شامل قرنیه، صلبیه (سفیدی چشم) و ملتحمه (لایه نازکی که روی صلبیه را می‌پوشاند) هستند. نوع و شدت درد معمولاً نشان‌دهنده علت زمینه‌ای است، همچنین ماهیچه‌های کنترل‌کننده چشم، عصب‌ها و پلک‌ها نیز می‌توانند منبع درد باشند. از آنجایی که عوامل متعددی در ایجاد درد چشم نقش دارند، توصیه می‌شود در صورت بروز درد شدید یا مداوم، حتماً با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت شود. این مقاله به بررسی برخی از دلایل احتمالی درد چشم و ارائه نکات عمومی برای مراقبت از چشم می‌پردازد.

بیماری‌های قرنیه

اختلال در عملکرد یا ساختار قرنیه یکی از شایع‌ترین علل درد چشم به شمار می‌آید¹. قرنیه لایه‌ای شفاف و گنبدی‌شکل است که در بیرونی‌ترین قسمت چشم قرار گرفته و سطح جلویی آن را می‌پوشاند.

وظیفه اصلی قرنیه این است که به عنوان یک مانع مستقیم عمل کرده و از ورود آلودگی‌ها، میکروب‌ها و ذرات خارجی که ممکن است به چشم آسیب برسانند، جلوگیری کند. علاوه بر این، قرنیه نقش بسیار مهمی در فیلتر کردن پرتوهای مضر فرابنفش (UV) خورشید ایفا می‌کند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

بیماری‌های متعددی می‌توانند قرنیه را تحت تأثیر قرار دهند که شامل موارد زیر است:

اختلالات هورمونی: مانند دیابت، بیماری آدیسون و بیماری گریوز.
عفونت‌ها: از جمله کراتیت هرپس سیمپلکس، کراتوکونژونکتیویت اپیدمیک (EKC)، کووید-۱۹ و ویروس اپشتین-بار.
بیماری‌های خودایمنی و التهابی: مانند لوپوس، انواع مختلف آرتریت و مولتیپل اسکلروزیس.
اختلالات ژنتیکی: مانند بیماری ویلسون، سندرم اهلرز-دانلوس و سندرم مارفان.

برای تشخیص دقیق بیماری‌های قرنیه یا سایر اختلالات چشمی، ممکن است متخصصان نیاز به انجام یک معاینه کامل چشم داشته باشند و درمان معمولاً به نوع اختلال بستگی دارد.

آسیب به چشم

مشابه سایر قسمت‌های بدن، قرنیه توانایی ترمیم خود را در برابر خراش‌ها یا آسیب‌های جزئی دارد و این آسیب‌ها معمولاً بدون تأثیر ماندگار بر بینایی به طور خودبه‌خود بهبود می‌یابند. با این حال، صدمات مهم‌تر می‌توانند منجر به علائمی مانند درد مداوم و ایجاد زخم بر روی قرنیه شوند.

زخم قرنیه می‌تواند باعث کدر شدن آن شده و در نهایت بینایی را مختل سازد. افرادی که دچار آسیب جدی و عمیق شده‌اند، ممکن است علاوه بر این علائم، موارد زیر را نیز تجربه کنند:

حساسیت شدید به نور یا فتوفوبیا.
کاهش یا تاری دید.
قرمزی و التهاب در چشم.
سردرد.
بیرون‌زدگی غیرطبیعی چشم.
ناتوانی در حرکت دادن چشم به تمام جهات.

در صورت بروز هرگونه آسیب به چشم، مراجعه فوری به پزشک حائز اهمیت است، زیرا درمان به‌موقع می‌تواند به بازیابی و محافظت از بینایی کمک کند.

اجسام خارجی در چشم

وجود اجسام خارجی در چشم یکی از رایج‌ترین علل درد چشم محسوب می‌شود. این ذرات می‌توانند تا زمانی که از چشم خارج شوند، باعث تحریک و اختلال در بینایی فرد شوند.

گاهی اوقات، افراد می‌توانند با شستشوی چشم با محلول نمکی استریل، جسم خارجی را از چشم خود خارج کنند. هرچه جسم خارجی مدت زمان بیشتری در چشم باقی بماند، خطر عفونت و زخم قرنیه افزایش می‌یابد²، بنابراین اگر فردی قادر به خارج کردن شیء نباشد، باید سریعاً به متخصص مراجعه کند.

حتی پس از خارج شدن، اجسام خارجی ممکن است خراش‌های جزئی بر روی قرنیه ایجاد کنند. در صورت وجود این خراش‌ها، پزشک ممکن است برای پیشگیری از عفونت، درمان‌های دارویی یا راهکارهای مراقبتی در خانه را توصیه کند. همچنین، پزشک می‌تواند قطره‌های چشمی برای تسکین درد تجویز کرده و یک معاینه پیگیری برای نظارت بر بهبودی آسیب‌ها را پیشنهاد دهد.

گلوکوم (آب سیاه)

گلوکوم که با افزایش فشار درون چشم همراه است، می‌تواند به آسیب پیشرونده عصب بینایی منجر شود³. این آسیب در نهایت می‌تواند به از دست دادن برگشت‌ناپذیر بینایی بیانجامد.

آب سیاه می‌تواند علائمی مانند درد چشم، تغییرات بینایی و حالت تهوع ایجاد کند. تشخیص زودهنگام گلوکوم برای کاهش سرعت پیشرفت آن و جلوگیری از نابینایی دائمی حیاتی است.

نوع درمان بر اساس شدت گلوکوم تعیین می‌شود و ممکن است پزشکان قطره‌های چشمی برای کاهش فشار چشم تجویز کنند. اگر فشار چشم بسیار بالا باشد یا قطره‌ها مؤثر نباشند، انجام جراحی ضرورت پیدا می‌کند.

یووئیت

یووئیت به التهاب هر نقطه از لایه رنگ‌دانه‌دار چشم گفته می‌شود که این قسمت یووه یا مجرای یووه‌آل نامیده می‌شود. این ناحیه می‌تواند در اثر عفونت، آسیب یا یک اختلال خودایمنی ملتهب شود⁴. در برخی موارد، دلیل این التهاب ممکن است نامشخص باقی بماند.

علائم یووئیت شامل درد شدید چشم، قرمزی و از دست دادن یا تاری دید است. تشخیص یووئیت معمولاً در طول معاینه فیزیکی با استفاده از دستگاهی به نام اسلیت لمپ صورت می‌گیرد. از آنجایی که این بیماری می‌تواند به آسیب دائمی چشم منجر شود، درمان زودهنگام آن بسیار اهمیت دارد.

درمان معمولاً شامل کورتیکواستروئیدها است که اغلب به شکل قطره‌های چشمی تجویز می‌شوند. بسته به نوع یووئیت، ممکن است داروهای دیگر یا اقدامات جراحی نیز لازم باشد.

اندوفتالمیت

اندوفتالمیت نوعی عفونت چشمی است که معمولاً به دلیل ورود ارگانیسم‌ها از طریق یک برش جراحی یا جراحت به کره چشم رخ می‌دهد⁵. در برخی موارد نادر، عفونت می‌تواند از طریق جریان خون به چشم منتقل شود.

این عفونت به طور معمول ناشی از باکتری‌ها است، اگرچه قارچ‌ها نیز ممکن است علت آن باشند. علائم اندوفتالمیت شامل درد شدید در چشم، قرمزی صلبیه، حساسیت به نور زیاد، کاهش بینایی و تورم پلک است.

اندوفتالمیت یک وضعیت اورژانسی پزشکی محسوب می‌شود و درمان فوری برای کاهش خطر از دست دادن بینایی ضروری است. درمان شامل آنتی‌بیوتیک‌ها، کورتیکواستروئیدها و گاهی اوقات جراحی است. در طول جراحی، پزشکان می‌توانند بافت عفونی‌شده از داخل چشم را بردارند تا به توقف عفونت کمک کنند.

خستگی چشم (آی استرین)

یک بازبینی علمی در سال ۲۰۲۴ نشان می‌دهد که درد چشم یکی از شایع‌ترین علائم خستگی دیجیتالی چشم است. خستگی دیجیتالی چشم زمانی رخ می‌دهد که افراد برای مدت زمان طولانی یا بیش از حد از دستگاه‌های دیجیتال استفاده می‌کنند.

با افزایش استفاده از وسایل الکترونیکی در تمام جنبه‌های زندگی، خستگی دیجیتالی چشم به طور فزاینده‌ای شایع شده است. یک بررسی نشان می‌دهد که این وضعیت تا ۶۹ درصد از جمعیت را تحت تأثیر قرار می‌دهد. افراد همچنین می‌توانند خستگی چشم را از منابع غیردیجیتال تجربه کنند، به عنوان مثال، مطالعه طولانی‌مدت یا تلاش برای تمرکز بر روی یک کار در نور کم ممکن است به علائم خستگی چشم منجر شود.

خشکی چشم

خشکی می‌تواند باعث احساس درد و سوزش در چشم‌ها شود. سازمان خدمات بهداشت ملی بریتانیا (NHS) بیان می‌کند که خطر خشکی چشم در بزرگسالان بالای ۵۰ سال افزایش می‌یابد. علاوه بر سن، برخی داروها و محیط‌های خاص نیز می‌توانند احتمال بروز خشکی چشم را افزایش دهند.

درمان خشکی چشم بستگی به شدت وضعیت و علت زمینه‌ای احتمالی آن دارد. اگر مصرف یک دارو در ایجاد این شرایط نقش داشته باشد، پزشک ممکن است تنظیم دوز یا تغییر نوع دارو را پیشنهاد کند. اگر محیط زندگی فرد عامل مؤثر باشد، پزشک می‌تواند تغییراتی را برای بهبود محیط توصیه کند، مانند استفاده از دستگاه بخور (رطوبت‌ساز).

چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟

توصیه می‌شود اگر فردی دچار درد چشم مداوم یا شدید است، حتماً با پزشک تماس بگیرد. مشورت با پزشک به ویژه زمانی اهمیت پیدا می‌کند که فرد علائم دیگری، به‌خصوص تغییراتی در بینایی خود، داشته باشد.

در صورت تشخیص زودهنگام، بسیاری از مشکلات چشمی قابل درمان هستند، اما اگر فرد به موقع تحت درمان قرار نگیرد، برخی از این مشکلات می‌توانند منجر به آسیب‌های برگشت‌ناپذیر یا از دست دادن بینایی شوند. برای تشخیص علت درد، پزشک چشم را معاینه می‌کند و ممکن است از اسلیت لمپ برای بررسی چشم در زیر بزرگنمایی بالا استفاده کند. همچنین ممکن است از قطره‌های چشمی به نام فلورسئین برای رنگ‌آمیزی موقت قرنیه استفاده شود تا مشاهده آن برای پزشک آسان‌تر گردد.

معاینات منظم چشم می‌تواند به تشخیص هرگونه مشکل، قبل از بروز علائم جدی، کمک کند.

چه زمانی باید به دنبال درمان اورژانسی بود؟

بر اساس اعلام مؤسسه ملی سالخوردگی⁶، علائم زیر نیازمند تشخیص و درمان فوری توسط یک متخصص چشم هستند:

درد چشم شدید.
تاری دید ناگهانی یا از دست دادن بینایی.
دوبینی.
قرمزی یا تورم شدید پلک.
وجود تعداد زیادی مگس پران یا جرقه‌های نوری.

نکاتی برای مراقبت از چشم

رعایت نکات زیر می‌تواند به افراد در مراقبت از چشم‌هایشان کمک کند:

شستشوی منظم دست‌ها: به خصوص قبل از دست زدن به هر قسمت از چشم‌ها، شستن دست‌ها بسیار مهم است.
اجتناب از اشتراک‌گذاری: از به اشتراک گذاشتن لوازم آرایش، محلول لنز تماسی، قطره‌های چشمی و هر چیز دیگری که ممکن است باعث انتشار باکتری شود، خودداری کنید.
رعایت دستورالعمل‌های لنز تماسی: هنگام استفاده و برداشتن لنزهای تماسی، دستورالعمل‌های لازم را به دقت رعایت کنید.
تمیز کردن صحیح لنزهای قابل استفاده مجدد: لنزهای تماسی چندبار مصرف باید به درستی تمیز و ضدعفونی شوند.
زمان مناسب استفاده از لنز تماسی: از استفاده طولانی مدت از لنزها، خوابیدن با آنها یا استفاده در شرایط خشکی شدید چشم پرهیز کنید.
استفاده از محافظ: هنگام انجام فعالیت‌هایی که احتمال ورود آلودگی به چشم وجود دارد، از عینک محافظ استفاده کنید.
استراحت منظم: به طور منظم از تماشای صفحه‌های نمایش و سایر فعالیت‌هایی که نیاز به تمرکز زیاد دارند، استراحت کنید.
محافظت در برابر خورشید: با استفاده از عینک آفتابی ضد اشعه UV از چشم‌ها در برابر نور خورشید محافظت کنید و از نگاه مستقیم به خورشید خودداری نمایید.
معاینات دوره‌ای: به طور منظم در معاینات چشم‌پزشکی شرکت کنید.

سؤالات متداول

آیا درد چشم همیشه نشان‌دهنده یک مشکل جدی است؟

درد چشم می‌تواند ناشی از دلایل خفیفی مانند خستگی چشم یا خشکی باشد که به سادگی قابل رفع هستند. با این حال، درد شدید یا مداوم می‌تواند نشان‌دهنده شرایط جدی‌تری مانند آب سیاه، یووئیت یا اندوفتالمیت باشد و نیاز به ارزیابی فوری پزشکی دارد. در صورت همراهی درد با تغییرات بینایی ناگهانی، قرمزی یا تورم پلک، مراجعه به پزشک ضروری است.

خستگی چشم دیجیتالی چقدر شایع است و چگونه می‌توان آن را کاهش داد؟

خستگی چشم دیجیتالی به دلیل استفاده طولانی و بیش از حد از دستگاه‌های الکترونیکی بسیار شایع است و تخمین زده می‌شود که تا ۶۹ درصد از جمعیت را تحت تأثیر قرار دهد. برای کاهش این خستگی، می‌توان قانون ۲۰-۲۰-۲۰ را رعایت کرد: به ازای هر ۲۰ دقیقه کار با صفحه نمایش، به مدت ۲۰ ثانیه به شیئی در فاصله ۲۰ فوتی (حدود ۶ متری) نگاه کنید. همچنین، تنظیم روشنایی صفحه، استفاده از عینک‌های ضد نور آبی و استراحت منظم بسیار کمک‌کننده است.

نقش قرنیه در درد چشم چیست؟

قرنیه، لایه بیرونی و شفاف چشم، حاوی پایانه‌های عصبی بسیاری است و به همین دلیل بسیار حساس است. بیماری‌ها، آسیب‌ها یا خراش‌های قرنیه از شایع‌ترین دلایل درد چشم هستند. قرنیه نه تنها چشم را در برابر آلودگی‌ها محافظت می‌کند، بلکه اشعه‌های UV مضر را نیز فیلتر می‌سازد و سلامت آن برای بینایی بسیار مهم است.

چگونه می‌توان خطر عفونت‌های چشمی مانند اندوفتالمیت را کاهش داد؟

اندوفتالمیت یک عفونت نادر اما جدی است که اغلب پس از جراحی‌های چشمی یا آسیب‌های نفوذی رخ می‌دهد. برای کاهش خطر عفونت، باید همواره دست‌ها را قبل از تماس با چشم شست، دستورالعمل‌های بهداشتی لنزهای تماسی را به دقت رعایت کرد و در فعالیت‌های پرخطر از عینک محافظ استفاده نمود. هرگونه آسیب یا سوراخ شدن کره چشم باید بلافاصله توسط متخصص درمان شود.

آیا خشکی چشم با افزایش سن ارتباط دارد؟

بله، خطر خشکی چشم با افزایش سن، به ویژه در بزرگسالان بالای ۵۰ سال، افزایش می‌یابد. این وضعیت ممکن است به دلیل کاهش تولید اشک یا تغییر در کیفیت اشک باشد. استفاده از اشک مصنوعی، تنظیم رژیم غذایی و بهبود محیط (مثلاً با استفاده از بخور) می‌تواند به مدیریت علائم خشکی چشم در افراد مسن کمک کند.

خلاصه

طیف وسیعی از عوامل می‌توانند باعث درد چشم شوند، از جمله آسیب‌ها، اجسام خارجی، اختلالات قرنیه، آب سیاه، یووئیت، خستگی چشم و خشکی چشم. درک علت زمینه‌ای، مناسب‌ترین رویکرد درمانی را تعیین خواهد کرد.

بنابراین، انجام معاینات منظم چشم و مشورت با یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی در صورت داشتن درد چشم مداوم یا شدید بسیار مهم است. رعایت نکات کلی مراقبت از چشم می‌تواند به پیشگیری از درد کمک کند؛ برای مثال، افراد می‌توانند از چشم‌های خود در برابر نور خورشید و آلودگی‌ها محافظت کنند، دستورالعمل‌های صحیح استفاده از لنزهای تماسی را دنبال کنند و به طور منظم از صفحه‌های نمایش استراحت بگیرند.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: