رادیکال‌های آزاد چیستند؟
رادیکال‌های آزاد چه می‌کنند؟
در بدن، مقدار کمی از رادیکال‌های آزاد به‌صورت طبیعی برای انجام برخی عملکردهای فیزیولوژیک مفید هستند. به‌عنوان نمونه، سیستم ایمنی بدن برای مقابله با عوامل بیماری‌زا از رادیکال‌های آزاد به‌عنوان سلاح استفاده می‌کند. با این حال، زمانی که تولید رادیکال‌های آزاد از ظرفیت دفاعی آنتی‌اکسیدان‌های بدن بیشتر شود، نوعی عدم تعادل به نام استرس اکسیداتیو ایجاد می‌شود.
Catherine Falls Commercial / Getty Images
نقش رادیکال‌های آزاد در بیماری‌های قلبی‌عروقی
رگ‌های خونی سالم برای سلامت قلب حیاتی هستند و هرگونه آسیب به آن‌ها می‌تواند منجر به بیماری قلبی شود. یکی از بیماری‌های اصلی در این زمینه، آترواسکلروز یا تصلب شرایین است که در آن چربی در دیواره رگ‌ها رسوب می‌کند و باعث تنگ شدن آن‌ها می‌شود. در این بیماری، استرس اکسیداتیو یکی از عوامل کلیدی است؛ رادیکال‌های آزاد کلسترول LDL را اکسید می‌کنند و موجب تجمع چربی در رگ‌ها می‌شوند. 5
رادیکال‌های آزاد و بیماری‌های عصبی
استرس اکسیداتیو نقش مستقیمی در بروز بیماری‌های عصبی مانند از دست‌دادن حافظه، پارکینسون و آلزایمر دارد. در پارکینسون، نورون‌های تولیدکننده دوپامین از بین می‌روند و تحقیقات نشان می‌دهند که استرس اکسیداتیو عامل کلیدی در این فرآیند است. در بیماری آلزایمر نیز تجمع برخی پروتئین‌ها در مغز منجر به افزایش استرس اکسیداتیو و تخریب نورون‌ها می‌شود. 4
رادیکال‌های آزاد و بیماری‌های پوستی
تابش نور خورشید منبع عمده‌ای از اشعه فرابنفش است که می‌تواند تولید رادیکال‌های آزاد را افزایش دهد. این نوع آسیب، روند پیری پوست را تسریع می‌بخشد و زمینه‌ساز بروز بیماری‌هایی نظیر سرطان پوست و پسوریازیس می‌شود. 7,8 اشعه فرابنفش با آسیب به DNA سلول‌های پوستی، احتمال جهش‌های خطرناک را نیز افزایش می‌دهد.
دیابت و استرس اکسیداتیو
در دیابت، بالا بودن مزمن قند خون باعث تولید بیش‌ازحد رادیکال‌های آزاد می‌شود که به نوبه خود موجب آسیب به عصب‌ها، چشم‌ها و کلیه‌ها می‌شود. علاوه‌بر این، افزایش رادیکال‌های آزاد می‌تواند به لوزالمعده که مسئول ترشح انسولین است آسیب بزند. 9
رادیکال‌های آزاد و سرطان
رادیکال‌های آزاد به DNA آسیب می‌زنند و می‌توانند موجب جهش‌های ژنتیکی شوند که منجر به رشد غیرقابل‌کنترل سلول‌ها و بروز سرطان می‌گردد. کنترل استرس اکسیداتیو در جلوگیری از سرطان بسیار حائز اهمیت است. 1
سایر بیماری‌های ناشی از رادیکال‌های آزاد
- بیماری‌های کبدی
- بیماری‌های کلیوی
- اختلالات تولیدمثل
- بیماری‌های گوارشی
- بیماری‌های چشمی
- اختلالات خودایمنی
تمام این بیماری‌ها ارتباط نزدیکی با التهاب مزمن و آسیب‌های سلولی ناشی از استرس اکسیداتیو دارند. 4
منابع تولید رادیکال‌های آزاد
منابع داخلی
بدن به‌طور طبیعی از طریق فرآیندهای زیر رادیکال آزاد تولید می‌کند: متابولیسم، پاسخ ایمنی، و فعالیت بدنی شدید. 2,10,11
منابع خارجی
- آلودگی هوا، خاک، و آب 12
- فلزات سنگین مانند سرب و جیوه 13
- دود سیگار 14
- برخی داروها مانند داروهای ضد سرطان و NSAIDها 15
- آفت‌کش‌ها و مواد شیمیایی کشاورزی 16,17
- تابش یون‌ساز و برخی پرتوهای پزشکی 18,19
آنتی‌اکسیدان‌ها چگونه کمک می‌کنند؟
آنتی‌اکسیدان‌ها با اهدا الکترون، رادیکال‌های آزاد را خنثی کرده و از آسیب به سلول‌ها جلوگیری می‌کنند. بدن برخی از آن‌ها را تولید می‌کند، اما بسیاری از طریق رژیم غذایی تأمین می‌شوند. 2 آنتی‌اکسیدان‌های غذایی شامل ویتامین‌های A، C و E، سلنیوم، روی و فیتوکمیکال‌های گیاهی هستند. مصرف غذاهای کامل حاوی این ترکیبات بسیار مؤثرتر از مکمل‌هاست. 120
مروری کوتاه
رادیکال‌های آزاد مولکول‌هایی ناپایدار هستند که در مقادیر زیاد می‌توانند باعث تخریب سلولی شوند و بیماری‌هایی مانند سرطان، دیابت و بیماری‌های قلبی ایجاد کنند. مصرف مواد غذایی حاوی آنتی‌اکسیدان می‌تواند به کاهش خطر بیماری‌های مزمن و تقویت سیستم دفاعی بدن کمک کند. 19
- National Cancer Institute. Antioxidants and cancer prevention.
- Martemucci G, Costagliola C, Mariano M, D'andrea L, Napolitano P, D'Alessandro AG. Free radical properties, source and targets, antioxidant consumption and health. Oxygen. 2022;2(2):48-78. doi:10.3390/oxygen2020006
- Kıran TR, Otlu O, Karabulut AB. Oxidative stress and antioxidants in health and disease. J Lab Med. 2023;47(1):1-11. doi:10.1515/labmed-2022-0108
- Hajam YA, Rani R, Ganie SY, et al. Oxidative stress in human pathology and aging: Molecular mechanisms and perspectives. Cells. 2022;11(3):552. doi:10.3390/cells11030552
- Batty M, Bennett MR, Yu E. The role of oxidative stress in atherosclerosis. Cells. 2022;11(23):3843. doi:10.3390/cells11233843
- Pizzino G, Irrera N, Cucinotta M, et al. Oxidative stress: harms and benefits for human health. Oxidative Med Cell Longev. 2017;2017(1):8416763. doi:10.1155/2017/8416763
- Albrecht S, Jung S, Müller R, et al. Skin type differences in sun‐induced oxidative stress. Br J Dermatol. 2019;180(3). doi:10.1111/bjd.17543
- Nakai K, Tsuruta D. What are reactive oxygen species, free radicals, and oxidative stress in skin diseases?. IJMS. 2021;22(19):10799. doi:10.3390/ijms221910799
- Caturano A, D'Angelo M, Mormone A, et al. Oxidative stress in type 2 diabetes: Impacts from pathogenesis to lifestyle modifications. CIMB. 2023;45(8):6651-6666. doi:10.3390/cimb45080420
- Meng Q, Su CH. The impact of physical exercise on oxidative and nitrosative stress: Balancing the benefits and risks. Antioxidants. 2024;13(5):573. doi:10.3390/antiox13050573
- Powers SK, Deminice R, Ozdemir M, Yoshihara T, Bomkamp MP, Hyatt H. Exercise-induced oxidative stress: Friend or foe?. JSHS. 2020;9(5):415-425. doi:10.1016/j.jshs.2020.04.001
- Squillacioti G, Bellisario V, Ghelli F, et al. Air pollution and oxidative stress in adults suffering from airway diseases. Insights from the Gene Environment Interactions in Respiratory Diseases (GEIRD) multi-case control study. Sci Total Environ. 2024;909:168601. doi:10.1016/j.scitotenv.2023.168601
- Koyama H, Kamogashira T, Yamasoba T. Heavy metal exposure: Molecular pathways, clinical implications, and protective strategies. Antioxidants. 2024;13(1):76. doi:10.3390/antiox13010076
- Caliri AW, Tommasi S, Besaratinia A. Relationships among smoking, oxidative stress, inflammation, macromolecular damage, and cancer. MRR. 2021;787:108365. doi:10.1016/j.mrrev.2021.108365
- Deavall DG, Martin EA, Horner JM, Roberts R. Drug-induced oxidative stress and toxicity. J Toxicol. 2012;2012:1-13. doi:10.1155/2012/645460
- Sule RO, Condon L, Gomes AV. A common feature of pesticides: Oxidative stress—the role of oxidative stress in pesticide-induced toxicity. Oxidative Med Cell Longev. 2022;2022:1-31. doi:10.1155/2022/5563759
- Centers for Disease Control and Prevention. About pesticides and reproductive health.
- Dong S, Lyu X, Yuan S, et al. Oxidative stress: A critical hint in ionizing radiation induced pyroptosis. RADMP. 2020;1(4):179-185. doi:10.1016/j.radmp.2020.10.001
- Centers for Disease Control and Prevention. About non-ionizing radiation.
- National Center for Complementary and Integrative Health. Antioxidant supplements: What you need to know.
- https://www.health.com/what-is-a-free-radical-8771647
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
