پنج گروه غذایی مفید هنگام تب؛ چه بخوریم تا بهتر شویم؟

تب معمولاً نشانه‌ای از واکنش بدن به عفونت یا برخی بیماری‌های دیگر است. در این شرایط، بدن ممکن است به‌دلیل افزایش دمای بدن، تعریق و تنفس سریع‌تر، مایعات بیشتری از دست بدهد. کاهش اشتها نیز می‌تواند دریافت انرژی و مواد مغذی را دشوار کند.

هیچ ماده غذایی به‌تنهایی تب را درمان نمی‌کند یا جایگزین درمان علت اصلی آن نمی‌شود؛ بااین‌حال، انتخاب غذاهای سبک، مغذی و سرشار از مایعات می‌تواند به حفظ آب بدن، تأمین انرژی و تحمل بهتر علائم کمک کند.

در ادامه با پنج گروه غذایی مناسب هنگام تب و نوشیدنی‌هایی که بهتر است مصرف آن‌ها محدود شود، آشنا می‌شوید.

یک. سوپ‌های رقیق و آبگوشت

سوپ‌های رقیق یکی از گزینه‌های مناسب هنگام تب هستند؛ زیرا هم مقداری مایعات فراهم می‌کنند و هم می‌توانند بخشی از انرژی و مواد مغذی موردنیاز بدن را تأمین کنند. سوپ گرم ممکن است گلودرد را تسکین دهد و در برخی افراد به کاهش احساس گرفتگی بینی کمک کند.

برای تهیه یک سوپ مغذی می‌توان از مواد زیر استفاده کرد:

• هویج، کدو و کرفس
• اسفناج یا سایر سبزیجات برگ‌دار
• پیاز و فلفل دلمه‌ای
• عدس، لوبیا یا نخود پخته
• توفو یا مقداری مرغ پخته، در صورت تمایل
• برنج یا مقدار کمی غلات دیگر برای تأمین انرژی

ترکیب سبزیجات با حبوبات می‌تواند فیبر، ویتامین‌ها، مواد معدنی و پروتئین فراهم کند. اگر اشتها کم است، بهتر است سوپ را در وعده‌های کوچک و متعدد مصرف کنید.

نکته مهم: سوپ‌های آماده و کنسروی ممکن است سدیم زیادی داشته باشند. اگر به‌دلیل فشار خون بالا، نارسایی قلبی یا بیماری کلیوی باید مصرف نمک را محدود کنید، برچسب محصول را بررسی کنید و از توصیه‌های درمانی خود پیروی کنید.

سوپ خامه‌ای یا بسیار چرب ممکن است برای برخی افراد هنگام تهوع یا ناراحتی گوارشی سنگین باشد؛ در این شرایط، سوپ رقیق‌تر معمولاً انتخاب راحت‌تری است. بااین‌حال، شواهدی وجود ندارد که همه سوپ‌های خامه‌ای الزاماً احتقان را تشدید کنند.

دو. میوه‌ها و سبزیجات تازه

میوه‌ها و سبزیجات منابع مناسبی از آب، ویتامین‌ها، مواد معدنی و ترکیبات گیاهی هستند. برخی از آن‌ها ویتامین C قابل‌توجهی دارند که برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی ضروری است.

مواد غذایی سرشار از ویتامین C عبارت‌اند از:

• پرتقال، نارنگی و گریپ‌فروت
• کیوی و توت‌فرنگی
• فلفل دلمه‌ای، به‌ویژه نوع قرمز
• بروکلی و کلم بروکسل
• گوجه‌فرنگی و کلم
• سیب‌زمینی

ویتامین C در عملکرد طبیعی سلول‌های ایمنی نقش دارد، اما مصرف میوه‌های سرشار از این ویتامین به معنای درمان تب یا از بین بردن عامل عفونت نیست.

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف منظم مکمل ویتامین C ممکن است مدت سرماخوردگی را اندکی کاهش دهد؛ بااین‌حال، شواهد درباره تأثیر آن بر تب و سایر عفونت‌ها محدود است. همچنین، نتایج مطالعات مربوط به مکمل‌ها را نمی‌توان مستقیماً به مصرف میوه‌ها تعمیم داد.

اگر گلودرد دارید، میوه‌های نرم یا خردشده ممکن است راحت‌تر مصرف شوند. در صورت تهوع، از مقدار کم شروع کنید و غذاهایی را انتخاب کنید که بهتر تحمل می‌شوند.

سه. غذاهای سرشار از روی

روی یکی از مواد معدنی ضروری برای رشد، عملکرد و تنظیم سلول‌های سیستم ایمنی است. دریافت کافی آن برای حفظ سلامت عمومی اهمیت دارد؛ اما مصرف بیشتر روی از طریق غذا لزوماً به معنای بهبود سریع‌تر تب نیست.

منابع غذایی مناسب روی شامل موارد زیر هستند:

• حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود
• مغزها، به‌ویژه بادام هندی
• دانه کدو، کنجد و تخمه آفتابگردان
• غلات کامل
• غلات صبحانه غنی‌شده با روی
• گوشت و غذاهای دریایی، برای افرادی که آن‌ها را مصرف می‌کنند

برای مثال، می‌توان مقداری عدس پخته به سوپ اضافه کرد یا در صورت تحمل گوارشی، کمی مغز و دانه مصرف کرد.

نکته مهم این است که مصرف خودسرانه مکمل روی با دوز بالا توصیه نمی‌شود. دریافت بیش‌ازحد روی می‌تواند باعث تهوع، درد شکم و استفراغ شود و در مصرف طولانی‌مدت، جذب مس را مختل کند. اگر احتمال کمبود روی وجود دارد، ارزیابی و انتخاب مکمل بهتر است با نظر متخصص انجام شود.

چهار. زنجبیل، سیر و گیاهان معطر

برخی گیاهان و ادویه‌ها می‌توانند به بهتر شدن طعم غذا و تحمل علائم کمک کنند. بااین‌حال، نباید اثرات احتمالی آن‌ها را با درمان قطعی عفونت یا کاهش مستقیم تب اشتباه گرفت.

زنجبیل

زنجبیل ممکن است به کاهش تهوع در برخی افراد کمک کند. افزودن مقدار کمی زنجبیل تازه به سوپ یا نوشیدنی گرم نیز می‌تواند طعم مطبوعی ایجاد کند.

شواهد درباره توانایی زنجبیل در کاهش دردهای مرتبط با بیماری یا کوتاه کردن دوره عفونت‌های تنفسی محدود است. همچنین، زنجبیل جایگزین داروهای مناسب برای کنترل تب نیست.

سیر

سیر حاوی ترکیبات زیست‌فعال است و در پژوهش‌های آزمایشگاهی، برخی از ترکیبات آن فعالیت‌های ضدالتهابی و ضدمیکروبی نشان داده‌اند. بااین‌حال، نتایج آزمایشگاهی به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که خوردن سیر بتواند عفونت ویروسی یا تب را در انسان درمان کند.

می‌توانید مقدار متعارفی سیر به سوپ یا غذا اضافه کنید. مصرف زیاد سیر خام ممکن است در برخی افراد باعث سوزش معده یا ناراحتی گوارشی شود.

دمنوش‌های ساده

نوشیدنی گرم و بدون کافئین ممکن است به تأمین مایعات و تسکین موقت گلودرد کمک کند. بااین‌حال، اثر هر دمنوش به ترکیبات آن بستگی دارد و همه گیاهان دارویی برای تمام افراد بی‌خطر نیستند. در بارداری، بیماری‌های زمینه‌ای یا هنگام مصرف داروهای خاص، درباره استفاده از فرآورده‌های گیاهی غلیظ با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

پنج. غذاهای سرشار از آب

تب می‌تواند نیاز بدن به مایعات را افزایش دهد. تعریق، تنفس سریع و کاهش دریافت نوشیدنی‌ها در زمان بیماری، احتمال کم‌آبی را بیشتر می‌کنند.

برخی میوه‌ها و سبزیجات به‌دلیل محتوای بالای آب می‌توانند بخشی از مایعات دریافتی را تأمین کنند؛ از جمله:

• هندوانه
• خیار
• کاهو و کرفس
• توت‌فرنگی
• هلو و سیب
• انگور
• کدو سبز
• کیوی و بروکلی

اگر اشتها کم است، میوه‌های نرم، قطعات کوچک میوه یا سبزیجات پخته ممکن است راحت‌تر تحمل شوند. بااین‌حال، غذاهای آب‌دار به‌تنهایی برای جبران تمام مایعات ازدست‌رفته کافی نیستند.

هنگام تب چه نوشیدنی‌هایی مناسب‌تر هستند؟

نوشیدنی‌های زیر معمولاً انتخاب‌های مناسبی هستند:

• آب ساده
• آب‌گوشت یا آب سبزیجات کم‌نمک
• آب‌میوه طبیعی صددرصد، ترجیحاً در مقدار متعادل
• دمنوش بدون کافئین
• محلول خوراکی جبران آب و املاح، در صورت نیاز و متناسب با شرایط فرد

آب ساده معمولاً برای جبران مایعات کافی است. اگر استفراغ یا اسهال دارید، ممکن است به محلول خوراکی جبران آب و املاح نیاز داشته باشید؛ به‌ویژه برای کودکان، سالمندان و افرادی که در معرض کم‌آبی هستند.

آب نارگیل نیز می‌تواند مایعات فراهم کند، اما برای همه افراد بهترین گزینه نیست؛ به‌خصوص در برخی بیماری‌های کلیوی که محدودیت پتاسیم وجود دارد.

چه نوشیدنی‌هایی را بهتر است محدود کنیم؟

الکل: می‌تواند وضعیت آب بدن و کیفیت خواب را نامطلوب کند و با برخی داروها تداخل داشته باشد. هنگام تب بهتر است از مصرف آن پرهیز شود.

نوشیدنی‌های انرژی‌زا و نوشیدنی‌های بسیار کافئین‌دار: ممکن است خواب و استراحت را مختل کنند. مصرف متعادل نوشیدنی‌های معمول حاوی کافئین الزاماً باعث کم‌آبی نمی‌شود، اما هنگام بیماری، آب و نوشیدنی‌های بدون کافئین اغلب انتخاب‌های مناسب‌تری هستند.

نوشیدنی‌های بسیار شیرین: مصرف زیاد نوشابه و نوشیدنی‌های شیرین ارزش تغذیه‌ای محدودی دارد و ممکن است در برخی افراد ناراحتی گوارشی ایجاد کند. بااین‌حال، محلول‌های خوراکی جبران آب و املاح با قند و نمک کنترل‌شده برای درمان کم‌آبی کاربرد مشخصی دارند و نباید با نوشیدنی‌های شیرین معمولی یکسان در نظر گرفته شوند.

هنگام تب چه غذاهایی بخوریم که اشتها نداریم؟

کاهش اشتها هنگام بیماری شایع است. در این شرایط، به‌جای اصرار بر خوردن وعده‌های حجیم، می‌توانید چند راهکار ساده را امتحان کنید:

• هر چند ساعت مقدار کمی غذا بخورید.
• سوپ، فرنی، ماست ساده یا غذاهای نرم را در صورت تحمل انتخاب کنید.
• از غذاهای بسیار چرب یا تند، اگر تهوع را تشدید می‌کنند، پرهیز کنید.
• نوشیدنی‌ها را به‌طور منظم و در جرعه‌های کوچک بنوشید.
• برای تأمین انرژی، در صورت تحمل، مقداری برنج، نان، سیب‌زمینی یا سایر منابع کربوهیدرات مصرف کنید.
• در صورت نداشتن اشتها، ابتدا روی تأمین مایعات تمرکز کنید و با بهتر شدن حال عمومی، دریافت غذا را افزایش دهید.

نیازهای تغذیه‌ای کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ممکن است متفاوت باشد. در صورت وجود محدودیت مایعات یا رژیم درمانی خاص، توصیه‌های معمول درباره نوشیدن مایعات فراوان باید متناسب با وضعیت فرد تنظیم شوند.

چه زمانی تب به بررسی پزشکی نیاز دارد؟

تغذیه مناسب به بهبود وضعیت عمومی کمک می‌کند، اما جایگزین بررسی علت تب نیست.

در بزرگسالان، اگر تب شدید، پایدار یا رو به وخامت باشد، یا با علائمی مانند تنگی نفس، گیجی، سردرد شدید، سفتی گردن، درد شدید یا نشانه‌های کم‌آبی همراه شود، باید فوراً ارزیابی پزشکی انجام شود.

تب در نوزادان زیر سه ماه، به‌ویژه دمای مقعدی سی‌وهشت درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است. برای کودکان بزرگ‌تر نیز بی‌حالی غیرعادی، دشواری تنفس، کاهش ادرار، ناتوانی در نوشیدن یا تداوم تب از دلایل مراجعه به پزشک هستند.

افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا تحت شیمی‌درمانی هستند، باید درباره تب فوراً با تیم درمان خود تماس بگیرند؛ زیرا تب در این گروه ممکن است نشانه عفونت جدی باشد.

پرسش‌های متداول

آیا سوپ تب را پایین می‌آورد؟

سوپ به تأمین مایعات و انرژی کمک می‌کند و ممکن است بعضی علائم را تسکین دهد؛ اما به‌خودی‌خود درمان تب یا علت آن نیست.

آیا مصرف پرتقال و لیمو هنگام تب مفید است؟

این میوه‌ها ویتامین C و مقداری آب فراهم می‌کنند و بخشی از رژیم غذایی متعادل هستند. بااین‌حال، شواهد کافی وجود ندارد که مصرف آن‌ها به‌تنهایی تب را درمان کند. اگر اسیدی بودن آن‌ها گلودرد یا ناراحتی معده را تشدید می‌کند، می‌توانید میوه‌های دیگری انتخاب کنید.

آیا هنگام تب باید مکمل روی یا ویتامین C مصرف کنیم؟

نه لزوماً. دریافت کافی این مواد مغذی از رژیم غذایی اهمیت دارد، اما مکمل‌ها برای همه افراد ضروری نیستند و اثر آن‌ها بر مدت تب به‌طور قطعی اثبات نشده است. مصرف دوزهای بالا ممکن است عوارض ایجاد کند.

هنگام تب چه مقدار آب باید بنوشیم؟

مقدار موردنیاز به سن، وزن، شدت تب، میزان تعریق و وجود استفراغ یا اسهال بستگی دارد. نوشیدن منظم و توجه به نشانه‌های کم‌آبی راهنمای مناسبی است؛ اما افرادی که به‌دلیل بیماری قلبی یا کلیوی محدودیت مایعات دارند، باید از برنامه توصیه‌شده توسط پزشک پیروی کنند.

جمع‌بندی

هنگام تب، سوپ‌های رقیق، میوه‌ها و سبزیجات، منابع غذایی روی، مقدار متعارفی زنجبیل و سیر و غذاهای سرشار از آب می‌توانند به تأمین مایعات و مواد مغذی کمک کنند. در کنار تغذیه مناسب، نوشیدن مایعات کافی، استراحت و توجه به علائم هشدار اهمیت دارد.

هیچ غذای خاصی به‌تنهایی تب را درمان نمی‌کند. اگر تب شدید یا طولانی است، علائم نگران‌کننده وجود دارد یا فرد در گروه‌های پرخطر قرار می‌گیرد، ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.