استفاده از هدفونها و ایربادها (هندزفریهای داخل گوش) به بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره تبدیل شده است و راهی آسان برای گوش دادن به موسیقی یا پادکستها در حین حرکت فراهم میکند. با این حال، تحقیقات نشان میدهد که استفاده مکرر، طولانیمدت و با صدای بلند از دستگاههای صوتی شخصی، سلامت شنوایی را تهدید میکند¹. سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که بیش از یک میلیارد جوان در سراسر جهان در معرض خطر افت شنوایی ناشی از این عادتها قرار دارند.
علاوه بر خطر اصلی کاهش شنوایی، استفاده مداوم از این وسایل میتواند مشکلات دیگری مرتبط با گوش مانند وزوز گوش (تینیتوس) و عفونت گوش را نیز به دنبال داشته باشد². خوشبختانه، ایجاد تنظیمات ساده در نحوه استفاده از هدفونها و ایربادها میتواند به طور چشمگیری این خطرات را کاهش دهد. در ادامه، چهار خطر احتمالی ناشی از استفاده از این دستگاهها و راهکارهای عملی برای پیشگیری از آنها تشریح شده است.
۱. افت شنوایی
شاید بزرگترین نگرانی در مورد استفاده از هدفون یا ایرباد، آسیب بالقوه به قدرت شنوایی فرد باشد. راس کوشینگ، متخصص شنواییسنجی بالینی، توضیح میدهد که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض صدای بلند میتواند به سلولهای ظریف مویی موجود در گوش داخلی آسیب برساند.
در داخل گوش داخلی، ساختاری مارپیچی و حساس به نام حلزون وجود دارد که به مغز کمک میکند صدا را تفسیر و درک نماید³. سلولهای مویی ریز داخل این ساختار، ارتعاشات امواج صوتی را دریافت کرده و آنها را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل میکنند که این فرآیند اساس شنیدن صدا توسط ما است. دکتر کوشینگ تأکید میکند که این سلولهای مویی پس از آسیب دیدن، دیگر بازسازی نمیشوند و به همین دلیل، حفظ سطح صدا در محدودهای ایمن بسیار حیاتی است.
چگونگی کاهش خطر
استفاده از هدفون به تنهایی لزوماً منجر به افت شنوایی نمیشود، بلکه عامل اصلی در این آسیب، میزان صدا و مدت زمان قرار گرفتن در معرض آن است. دکتر کوشینگ توصیه میکند که افراد برای جلوگیری از افت شنوایی، سطح صدا را در حد ایمن نگه دارند و به بیماران خود قانون ۶۰/۶۰ را یادآوری میکند: حداکثر تا ۶۰ درصد از ولوم دستگاه یا کمتر، به مدت حداکثر ۶۰ دقیقه متوالی، شامل استراحتهای کوتاه، از هدفون استفاده شود. با این حال، کلینیک کلیولند توصیههای کمی بازتر ارائه میدهد و میگوید گوش دادن به مدت حدود ۹۰ دقیقه با حداکثر ۸۰ درصد صدا قابل تحمل است، اما گوش دادن با ۵۰ تا ۶۰ درصد حداکثر ولوم، احتمالاً برای بیشتر روز ایمن خواهد بود³.
در مورد ایربادها به طور خاص، ترفند ساده دیگری وجود دارد که میتوان آن را آزمایش کرد. انیش تاکار، متخصص شنواییسنجی، میگوید یک قانون کلی این است که ایرباد را به اندازه طول بازو از خود دور نگه دارید؛ اگر همچنان میتوانید به اندازه کافی از آهنگ را بشنوید که آن را تشخیص دهید، این میتواند نشانهای از بلند بودن بیش از حد صدا باشد. همچنین توصیه میشود هدفونها یا ایربادهای باکیفیت که به عنوان محصولات “استودیویی” یا “میکس” دستهبندی میشوند خریداری شوند، زیرا تنظیم صدای مناسبی دارند و میزان باس بیش از حد نیست؛ فرکانسهای بلند باس اغلب افراد را به تنظیم سطوح ناایمن صدا ترغیب میکنند.

۲. وزوز گوش (تینیتوس)
وزوز گوش، که درک صدا بدون وجود نویز خارجی است و معمولاً به صورت “زنگ زدن در گوش” توصیف میشود، یکی دیگر از عوارض جانبی استفاده از هدفون است⁴. دکتر کوشینگ توضیح میدهد که وزوز گوش میتواند دائمی باشد، اما ممکن است به طور موقت پس از گوش دادن به چیزی با صدای بسیار بلند نیز رخ دهد. وی میافزاید که اگر پس از استفاده از هدفون متوجه زنگ زدن گوش شدید، این یک علامت هشداردهنده است که ولوم دستگاه بیش از حد بالا بوده و قرار گرفتن مداوم در معرض صدای بلند میتواند منجر به کاهش دائمی شنوایی شود.
افزون بر این، با افزایش سن، وزوز گوش شایعتر میشود، زیرا این عارضه با پیرگوشی (افت شنوایی مرتبط با سن) مرتبط است. دکتر تاکار اشاره میکند که نرخ بالاتری از وزوز گوش اغلب در افراد بین ۴۰ تا ۸۰ سال مشاهده میشود⁵.
چگونگی کاهش خطر
دکتر کوشینگ میگوید همانند پیشگیری از افت شنوایی، برای جلوگیری از وزوز گوش نیز میتوانید ولوم هدفون یا ایرباد خود را زیر آستانه ۶۰ درصد نگه دارید. با رعایت قانون ۶۰/۶۰ میتوان از گوش در برابر تحریکات صوتی زیانآور محافظت نمود.
۳. تجمع جرم گوش و عفونتهای گوش
یکی از مواردی که اغلب مورد غفلت قرار میگیرد، تمیز کردن ایربادها است، در حالی که متخصصان شنواییسنجی بر ضرورت تمیز نگه داشتن ایربادها برای جلوگیری از مشکلات شنوایی و عفونتهای احتمالی گوش تأکید میکنند. دکتر کوشینگ میگوید ایربادها میتوانند جرم گوش را عمیقتر به داخل کانال گوش هدایت کنند و این کار باعث ایجاد انسداد و تغییرات موقتی در شنوایی میشود.
علاوه بر این، دکتر تاکار اشاره میکند که باقیمانده جرم گوش قدیمی روی ایربادها میتواند منجر به عفونت شود، زیرا ایربادها میتوانند رطوبت را به دام انداخته و محیطی گرم و مرطوب برای تشکیل باکتریها، قارچها و سایر میکروبها فراهم کنند. یک مطالعه کوچک نشان داده است که ایربادها میتوانند انواع مختلفی از میکروبها از جمله باکتریهایی مانند استرپتوکوک، استافیلوکوک و ای. کولای، و همچنین قارچهایی مانند آسپرژیلوس را جمعآوری کنند، و افرادی که بیشتر از این وسایل استفاده میکنند، احتمال بیشتری دارد که رشد میکروبی روی ایربادهایشان داشته باشند⁶. ورود این باکتریها و قارچها به برشهای باز در کانال گوش، خطر عفونت گوش خارجی، که عموماً به عنوان گوش شناگر شناخته میشود، را افزایش میدهد.
چگونگی کاهش خطر
از آنجا که استفاده از ایربادها میتواند خطر تجمع جرم گوش را افزایش دهد، دکتر کوشینگ توصیه میکند به جای ایربادهای داخل گوش، از هدفونهای دور گوش استفاده شود. این نوع هدفونها از فشار دادن جرم گوش به داخل کانال جلوگیری میکنند. برای تمیز کردن، برندهایی مانند بوز توصیه میکنند هدفونهای خود را با آب گرم و صابون ظرفشویی و همچنین الکل مالشی تمیز کنید⁷. البته، همواره بهتر است برای دریافت توصیههای خاص برای تمیز کردن محصول خود، به وبسایت سازنده مراجعه کنید.
اگر احساس ناراحتی یا کاهش شنوایی دارید، باید به متخصص شنواییسنجی یا گوش، حلق و بینی مراجعه کنید، زیرا این میتواند نشانهای از تجمع جرم گوش باشد که خود را به شکل کاهش شنوایی نشان میدهد. در صورت احساس درد یا خارش در گوش، مهم است که استفاده از هرگونه هدفون و ایرباد را متوقف کنید تا یک متخصص بتواند گوش شما را معاینه کرده و مطمئن شود که عفونت گوش ندارید. دکتر کوشینگ توصیه میکند در صورت استفاده از ایربادها، روزانه یا حداقل هفتگی آنها را با دستمال مرطوب الکلی تمیز کنید تا از عفونتهای احتمالی جلوگیری شود و همچنین اکیداً توصیه میکند برای برداشتن جرم گوش از گوشپاککن استفاده نکنید، زیرا این کار تقریباً همیشه تجمع جرم را بدتر میکند.
۴. سرگیجه و ورتیگو
اگرچه این خطر به اندازه موارد بالا رایج نیست، اما ایربادها و هدفونها به طور بالقوه میتوانند منجر به ورتیگو شوند، یعنی احساس عدم تعادل یا سرگیجه. یک گزارش موردی اخیر ارتباطی بین ورتیگوی وضعیتی حملهای خوشخیم (BPPV)، که شایعترین شکل ورتیگو است، و استفاده از ایرباد شناسایی کرده است. به طور خاص، اپیزودهای سرگیجه، وزوز گوش و احساس سوزنسوزن شدن در گوش یک بیمار پس از توقف استفاده از ایرباد و جایگزینی آن با هدفونهای هدایت استخوانی کاملاً برطرف شد⁸؛ این هدفونها صدا را از طریق جمجمه به جای کانال گوش منتقل میکنند.
دکتر کوشینگ میگوید این احتمال وجود دارد که صداهای بلند بتوانند باعث سرگیجه و ورتیگو شوند، زیرا فشار صوتی میتواند بخشی از گوش داخلی را که مسئول حس تعادل است، تحت تأثیر قرار دهد.
چگونگی کاهش خطر
اگر اپیزودهای ورتیگو را تجربه میکنید، سعی کنید استفاده از ایربادها یا هدفونها را متوقف کنید و ببینید آیا این کار به کاهش علائم شما کمک میکند. صرف نظر از علائم فوق، دکتر کوشینگ توصیه میکند که تمام کاربران هدفون و ایرباد شنوایی خود را به طور منظم آزمایش کنند تا مشکلات قبل از پیشرفت یا بدتر شدن شناسایی شوند.
سؤالات متداول
قانون ۶۰/۶۰ برای استفاده ایمن از هدفون چیست؟
قانون ۶۰/۶۰ یک دستورالعمل ساده و مؤثر برای محافظت از شنوایی هنگام استفاده از هدفون و ایرباد است. این قانون توصیه میکند که ولوم صدا را روی حداکثر ۶۰ درصد از توان دستگاه یا کمتر تنظیم کنید و مدت زمان گوش دادن را در هر نوبت به بیش از ۶۰ دقیقه محدود نمایید، که این شامل استراحتهای کوتاه نیز میشود. رعایت این قانون به ویژه برای جوانان و افرادی که استفاده زیادی از دستگاههای صوتی شخصی دارند، حیاتی است.
تفاوت بین هدفونهای دور گوش و ایرباد در زمینه بهداشت گوش چیست؟
ایربادها مستقیماً در کانال گوش قرار میگیرند، که میتواند جرم گوش موجود را به عمق بیشتری هدایت کرده و خطر انسداد یا تجمع جرم را افزایش دهد. علاوه بر این، ایربادها میتوانند رطوبت و گرما را در گوش به دام انداخته و محیطی مناسب برای رشد باکتریها و قارچها ایجاد کنند. در مقابل، هدفونهای دور گوش این مشکلات را ندارند و فشار کمتری به کانال گوش وارد کرده و ریسک عفونت و انسداد جرم را کاهش میدهند.
آیا وزوز گوش ناشی از هدفون قابل درمان است؟
وزوز گوش (تینیتوس) میتواند به صورت موقت پس از قرار گرفتن در معرض صدای بلند ایجاد شود که در این حالت، یک علامت هشدار برای کاهش فوری ولوم است. اگر وزوز گوش به دلیل آسیب دائمی سلولهای مویی باشد، ممکن است دائمی شود، اما میتوان آن را مدیریت کرد. درمانهای تینیتوس معمولاً شامل مدیریت صدا، تراپی صوتی و در برخی موارد، تغییر سبک زندگی برای کاهش استرس و قرار نگرفتن در معرض صداهای بلند است.
چگونه میتوان ایربادها را به درستی تمیز کرد تا از عفونت جلوگیری شود؟
برای جلوگیری از تجمع میکروبها و خطر عفونت، ایربادها باید به طور منظم (ترجیحاً روزانه یا هفتگی) با دستمال مرطوب آغشته به الکل مالشی تمیز شوند. همچنین، میتوانید از آب گرم و کمی صابون ظرفشویی استفاده کنید و حتماً آنها را کاملاً خشک کنید. ضروری است که همیشه دستورالعملهای تمیز کردن خاص سازنده دستگاه را بررسی کنید تا به قطعات داخلی آسیب نرسد.
خلاصه
هدفونها و ایربادها در صورت استفاده نادرست یا عدم رعایت بهداشت، میتوانند خطرات بهداشتی مانند افت شنوایی، وزوز گوش، عفونت و سرگیجه را به همراه داشته باشند. رعایت قانون «۶۰/۶۰» (حداکثر ۶۰ درصد ولوم به مدت ۶۰ دقیقه) یک راهکار ساده و مؤثر برای محافظت از شنوایی در برابر آسیبهای ناشی از صدای بلند است.
همچنین، تمیز نگه داشتن منظم ایربادها از تجمع باکتریها و جرم گوش که میتواند منجر به عفونت شود، جلوگیری میکند. در نهایت، هرگونه علائم غیرعادی مانند درد، وزوز یا تغییر در شنوایی باید توسط متخصص شنواییسنجی یا گوش، حلق و بینی ارزیابی شود.
- Prevalence and Global Estimates of Unsafe Listening Practices in Adolescents and Young Adults: a Systematic Review and Meta-Analysis. BMJ Global Health. October 4, 2022.
- Dehankar SS et al. Impact on Hearing Due to Prolonged Use of Audio Devices: A Literature Review. Cureus. November 2022.
- Sound the Alarm: How Headphones Can Harm Your Hearing. Cleveland Clinic. September 23, 2024.
- Why Are My Ears Ringing? American Tinnitus Association.
- Tinnitus. Cleveland Clinic. December 4, 2023.
- Ukaegbu-Obi KM et al. A Comparative Study of Microbes Associated With Earphones Used Among University Students of Michael Okpara University of Agriculture Umudike, Abia State, Nigeria. ACTA Scientific Microbiology. January 2019.
- How to Clean Headphones and Make Them Last. Bose.
- Eyal Y et al. Earbuds Induced Benign Paroxysmal Positional Vertigo? ACTA Scientific Microbiology. March 2025.
- https://www.everydayhealth.com/wellness/risks-that-come-with-using-headphones/
