لکه قرمز در چشم یک یافته بالینی شایع است که اغلب نگرانی زیادی ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی‌تری نیز باشد. از دیدگاه علمی، شایع‌ترین علت این حالت خونریزی زیرملتحمه‌ای است که معمولاً بدون نیاز به درمان خاصی برطرف می‌شود، اما در برخی بیماران می‌تواند ناشی از بیماری‌های سیستمیک مانند کم‌خونی داسی‌شکل یا حتی تومورهای چشمی باشد.
این مقاله با مرور کامل علل، مکانیزم‌ها، عوامل خطر و گزینه‌های درمانی، به ارائه تصویری جامع از این پدیده می‌پردازد و یافته‌های پژوهشی اخیر را نیز در نظر می‌گیرد. در ادامه علاوه بر علل شایع، موارد نادر ولی مهم نیز معرفی خواهند شد تا آگاهی پزشکان و بیماران افزایش یابد.
شایع‌ترین علت: خونریزی زیرملتحمه‌ای
خونریزی زیرملتحمه‌ای زمانی رخ می‌دهد که یکی از رگ‌های خونی کوچک زیر ملتحمه چشم پاره شود و خون در فضای زیر این لایه شفاف تجمع یابد. از آنجا که ملتحمه شفاف است، خونریزی به‌صورت لکه‌ای قرمز و واضح روی قسمت سفید چشم یعنی صلبیه دیده می‌شود.
در بسیاری موارد این خونریزی بدون درد، بدون کاهش بینایی و بدون حساسیت نوری است، و بیمار فقط از ظاهر قرمز چشم خود نگران می‌شود. از نظر بالینی، این حالت بسیار شبیه کبودی روی پوست است اما به دلیل شفاف بودن بافت، بیشتر جلب توجه می‌کند.
عوامل مستعدکننده و نقش بیماری‌های زمینه‌ای
عوامل مختلفی مانند عطسه شدید، سرفه مکرر، استفراغ، یبوست یا بلند کردن اجسام سنگین می‌توانند باعث افزایش فشار و پارگی عروق خونی کوچک در چشم شوند. بیماری‌هایی مثل دیابت و فشار خون بالا با تضعیف دیواره عروق، احتمال بروز این مشکل را بیشتر می‌کنند و تحقیقات نشان داده‌اند که کنترل مناسب این بیماری‌ها می‌تواند بروز خونریزی زیرملتحمه‌ای را کاهش دهد.
استرس فیزیکی می‌تواند علت مستقیم پارگی عروق باشد، اما شواهد علمی تأیید نمی‌کنند که استرس روانی به‌تنهایی عامل بروز این حالت باشد. از این رو، تمرکز بر عوامل مکانیکی و عروقی در پیشگیری و درمان اهمیت بیشتری دارد.
Verywell / Emily Roberts
سایر علل لکه قرمز در چشم
چندین بیماری دیگر نیز می‌توانند باعث ایجاد لکه‌های قرمز در چشم شوند که هر کدام ویژگی‌ها و پیامدهای خاص خود را دارند. شناخت این علل برای افتراق دقیق و جلوگیری از تشخیص نادرست ضروری است.
در ادامه مهم‌ترین این شرایط بررسی می‌شوند تا پزشکان در مواجهه با بیماران، ارزیابی دقیق‌تری داشته باشند و بیماران نیز نسبت به اهمیت پیگیری پزشکی آگاه شوند.
اپی‌اسکلریت
اپی‌اسکلریت التهاب لایه نازکی به نام اپی‌اسکلرا است که بین صلبیه و ملتحمه قرار دارد و معمولاً به‌طور ناگهانی بروز می‌کند. این بیماری اغلب ظاهر شدیدی دارد ولی در بیشتر موارد خودبه‌خود و بدون عوارض جدی بهبود می‌یابد.
برخی موارد اپی‌اسکلریت با بیماری‌های التهابی سیستمیک مانند آرتریت روماتوئید یا لوپوس ارتباط دارند، بنابراین در بیماران با علائم مکرر، بررسی بیماری‌های سیستمیک توصیه می‌شود. استفاده از قطره‌های ضدالتهاب در موارد علامت‌دار می‌تواند مفید باشد.
پینگوکولا و پینگوکولیت
پینگوکولا یک رشد بافتی شایع در سطح چشم است که معمولاً به‌صورت برجستگی زردرنگ دیده می‌شود و ناشی از تابش طولانی‌مدت اشعه فرابنفش و تحریک مزمن بافتی است. در برخی موارد این ضایعه ملتهب می‌شود که به آن پینگوکولیت می‌گویند و می‌تواند قرمزی و تورم ایجاد کند.
پژوهش‌ها نشان داده‌اند که استفاده از عینک آفتابی و محافظت چشم در برابر باد و گردوغبار می‌تواند از التهاب مکرر جلوگیری کند. درمان معمولاً محافظه‌کارانه است، اما در صورت مشکلات زیبایی یا تحریک شدید، جراحی برداشت ضایعه انجام می‌شود.
همانژیوم ملتحمه‌ای
همانژیوم ملتحمه‌ای توده‌ای عروقی است که اغلب در نوزادان دیده می‌شود و معمولاً طی رشد کودک خودبه‌خود از بین می‌رود. در بزرگسالان به‌ویژه بالای ۶۰ سال این ضایعه نادر است و در صورت بروز باید سالانه بررسی شود تا تغییرات احتمالی تشخیص داده شود.
اگرچه بیشتر این ضایعات خوش‌خیم هستند، اما در موارد بزرگ یا در حال رشد ممکن است نیاز به درمان لیزری یا جراحی محدود وجود داشته باشد. گزارش‌های بالینی اخیر نشان داده‌اند که پیگیری منظم از بروز عوارض احتمالی جلوگیری می‌کند.
کم‌خونی داسی‌شکل
در بیماری کم‌خونی داسی‌شکل، سلول‌های قرمز خون به‌دلیل جهش ژنتیکی در هموگلوبین شکل غیرطبیعی پیدا می‌کنند و می‌توانند عروق کوچک شبکیه و صلبیه را مسدود کنند. این حالت باعث ایجاد لکه‌ها یا خطوط قرمز شبیه ویرگول در سطح سفید چشم می‌شود.
این بیماران معمولاً دچار حملات دردناک، کم‌خونی مزمن و عوارض چشمی متعدد هستند، بنابراین ارزیابی منظم چشمی و خونی برای تشخیص زودهنگام و پیشگیری از عوارض ضروری است. درمان بیماری زمینه‌ای می‌تواند بروز این علائم چشمی را کاهش دهد.
عفونت کووید-۱۹ و عوارض چشمی
شواهد نشان می‌دهد که کووید-۱۹ می‌تواند با ایجاد التهاب عروقی و خونریزی زیرملتحمه‌ای باعث لکه قرمز در چشم شود. این مسئله در بیماران دیابتی و دارای فشار خون بالا شایع‌تر است و نیازمند پایش دقیق‌تری است.
همچنین ملتحمه‌چشم صورتی یا همان کونژکتیویت در کودکان مبتلا به کووید-۱۹ نسبتاً شایع است و می‌تواند نشانه اولیه عفونت باشد. بنابراین توصیه می‌شود بیماران در دوره بیماری از نظر علائم چشمی نیز بررسی شوند.
ضایعات خوش‌خیم و بدخیم
برخی ضایعات مانند کراتوکانتوما، گرانولوم پیوژنیک و تومورهای ملتحمه ممکن است با لکه قرمز در چشم تظاهر کنند و در مواردی نشانه تومورهای بدخیم باشند. این ضایعات باید توسط چشم‌پزشک ارزیابی و در صورت لزوم نمونه‌برداری شوند.
پیشرفت‌های اخیر در پاتولوژی چشم امکان تشخیص سریع‌تر و درمان به‌موقع این ضایعات را فراهم کرده است. در ضایعات مشکوک، جراحی زودهنگام می‌تواند از عوارض بینایی جلوگیری کند.
درمان و مراقبت‌های لازم
در بیشتر موارد خونریزی زیرملتحمه‌ای بدون درمان خاصی طی یک تا دو هفته برطرف می‌شود و فقط در موارد بزرگ‌تر ممکن است قطره‌های اشک مصنوعی یا کمپرس سرد برای کاهش ناراحتی توصیه شوند. در ضایعات التهابی مانند اپی‌اسکلریت، داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی در صورت نیاز استفاده می‌شوند.
در مورد ضایعات توموری یا رشدهای غیرطبیعی، جراحی یا لیزر درمانی بسته به نوع و محل ضایعه انجام می‌شود. بیماران باید آموزش ببینند که در صورت تداوم یا عود علائم، به پزشک مراجعه کنند تا از عوارض جدی پیشگیری شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
هر لکه قرمز چشمی که بیش از چند روز باقی بماند یا با علائمی مانند درد، تاری دید یا ترشحات همراه باشد، نیازمند ارزیابی تخصصی است. مراجعه سریع به چشم‌پزشک می‌تواند از پیشرفت بیماری‌های خطرناک جلوگیری کند.
حتی در موارد خونریزی ساده زیرملتحمه‌ای، اگر این حالت مکرراً رخ دهد یا با علائم سیستمیک مانند فشار خون بالا همراه باشد، بررسی کامل قلبی‌عروقی و خونی توصیه می‌شود. این کار باعث تشخیص زودهنگام بیماری‌های زمینه‌ای می‌شود.
جمع‌بندی و نکات کلیدی
- شایع‌ترین علت لکه قرمز در چشم، خونریزی زیرملتحمه‌ای است که معمولاً خودبه‌خود بهبود می‌یابد.
- بیماری‌هایی مانند کم‌خونی داسی‌شکل، عفونت کووید-۱۹ و تومورهای ملتحمه می‌توانند علل جدی‌تری باشند.
- در صورت تداوم بیش از چند روز، بروز درد یا تغییرات بینایی، مراجعه به چشم‌پزشک ضروری است.
- محافظت چشم در برابر نور خورشید و کنترل بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند از بروز ضایعات چشمی پیشگیری کند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- MedlinePlus. Subconjunctival hemorrhage.
- American Academy of Ophthalmology. What is a subconjunctival hemorrhage?
- Johns Hopkins Medicine. Episcleritis.
- Kellogg Eye Center, Michigan Medicine. Pinguecula (yellow bump on eye).
- American Academy of Ophthalmology. What is a pinguecula and a pterygium (surfer’s eye)?
- Sen S, Kannan NB, Kumar J, Rajan RP, Kumar K, Baliga G, et al. Retinal manifestations in patients with SARS-CoV-2 infection and pathogenetic implications: a systematic review. Int Ophthalmol. 2022;42(1):323-336. doi:10.1007/s10792-021-01996-7
- Padmanaban S, Sumathi P, Kandoth P, Dharmendra RP. Congenital capillary hemangioma arising from palpebral conjunctiva of a neonate. Indian J Ophthalmol. 2017;65(11):1221-1223. doi:10.4103/ijo.IJO_487_17
- Nattis A, Perry HD, Rosenberg ED, Cocker R. Conjunctival capillary hemangioma. Cureus. 2017;9(11):e1892. doi:10.7759/cureus.1892
- NIH. National Heart, Lung, and Blood Institute. What is sickle cell disease?
- American Academy of Ophthalmology. 20 surprising health problems an eye exam can catch.
- Lin HY, Chuang YJ, Lin PJ. Surgical outcomes with high and low pulse energy femtosecond laser systems for cataract surgery. Sci Rep. 2021 May 4;11(1):9525. doi:10.1038/s41598-021-89046-1.
- Oellers P, Karp CL, Shah RR, Winnick M, Matthews J, Dubovy S. Conjunctival keratoacanthoma. Br J Ophthalmol. 2014;98(2):275–276. doi:10.1136/bjophthalmol-2013-303999
- Yaghoob R, Ranjbari N, Feily A. Actinic granuloma. Dermatol Pract Concept. 2014;4(3):31-32. doi:10.5826/dpc.0403a04
- Tiutiuca C, Voicu D, Brujbu I, et al. Malignant tumors of the eyeball and its appendixes. Rev Chim. 2016;67(8):1641–1645.
- Texas Children's. Subconjunctival hemorrhage (eye bruise).
- Johns Hopkins Medicine. Eye tumors.
- https://www.verywellhealth.com/what-is-the-red-spot-in-my-eye-3422027
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
