برای چندین نوع آزمایش تشخیصی خون لازم است که برای چند ساعت ناشتا باشید. خوردن یا نوشیدن هر چیزی به جز آب میتواند نتایج را تغییر دهد و باعث شود که مجبور شوید آزمایش را دوباره انجام دهید.
ممکن است از شما خواسته شود قبل از انجام برخی آزمایشهای خون مانند پروفایل چربی (Lipid Panel) یا آزمایش قند خون ناشتا باشید. زمانی که ناشتا هستید، برای مدت مشخصی هیچ غذایی نخورید و هیچ نوشیدنیای به جز آب مصرف نکنید.
مصرف غذا و نوشیدنی باعث جذب قند، چربی، پروتئین و سایر مواد مغذی توسط بدن میشود. این مواد بر سطح برخی عناصر در خون تأثیر گذاشته و میتوانند نتایج آزمایش را نادرست کنند.
ناشتا بودن قبل از آزمایش خون معمولاً بین ۸ تا ۱۲ ساعت طول میکشد و میتوانید بلافاصله پس از نمونهگیری خون، دوباره غذا بخورید.
در ادامه با رایجترین آزمایشهای خونی که نیاز به ناشتا بودن دارند و نحوه آمادهسازی برای بهترین نتیجه آشنا میشوید.
آزمایشهای خونی که نیاز به ناشتا بودن دارند
تعداد محدودی از آزمایشهای تشخیصی رایج نیاز دارند که از مصرف هر نوع غذا و نوشیدنی به جز آب خودداری کنید.
علاوه بر ناشتا بودن به مدت ۸ تا ۱۲ ساعت، ممکن است پزشک از شما بخواهد که ۲۴ ساعت قبل از آزمایش از مصرف الکل، سیگار کشیدن، جویدن آدامس و فعالیت بدنی شدید خودداری کنید. این موارد نیز میتوانند برخی نتایج مانند سطح قند خون را تحت تأثیر قرار دهند.
در ادامه به بررسی متداولترین آزمایشهای خونی که نیاز به ناشتا بودن دارند میپردازیم:
آزمایش قند خون ناشتا (Fasting Blood Glucose)
آزمایش قند خون ناشتا برای کمک به تشخیص دیابت و پیشدیابت و بررسی اثربخشی درمانها استفاده میشود. خوردن و نوشیدن میتواند باعث افزایش موقت سطح قند خون شود و نتایج را نادرست کند.
نوع دیگری از آزمایش قند خون وجود دارد که شامل نوشیدن یک مایع شیرین پس از اولین نمونهگیری خون است و سپس دو ساعت بعد دوباره خونگیری انجام میشود.
پروفایل چربی (Lipid Panel)
پروفایل چربی سطح کلسترول و تریگلیسیرید را بررسی میکند. سطوح بالای این چربیها شما را در معرض خطر ابتلا به بیماریهای قلبی یا سکته مغزی قرار میدهد.
این آزمایش همیشه نیاز به ناشتا بودن ندارد، اما در صورت نیاز، خوردن و آشامیدن میتواند سطح چربیهای خون را برای چندین ساعت افزایش دهد و نتایج را نادرست کند.
پانل متابولیک (Metabolic Panel)
این آزمایش که اغلب بخشی از معاینات فیزیکی است، سطح قند خون، الکترولیتها، تعادل مایعات و گاهی عملکرد کلیه و کبد را بررسی میکند. اگر شامل بررسی کلیه و کبد نیز باشد، به آن پانل متابولیک جامع گفته میشود.
با توجه به اینکه پزشک قصد دارد چه مواردی را بررسی کند، ناشتا بودن ممکن است برای این آزمایش ضروری نباشد.
آزمایشهای عملکرد کبد (Liver Function Tests)
چندین نوع آزمایش عملکرد کبد وجود دارد که آنزیمهای ALT و AST، پروتئین آلبومین و رنگدانه بیلیروبین را اندازهگیری میکنند.
ناشتا بودن باعث میشود اندازهگیری آنزیمها و پروتئینها دقیقتر باشد، اگرچه همیشه ضروری نیست.
آزمایش ویتامین B12
این آزمایش برای کمک به پزشک در تشخیص کمخونی و سایر بیماریها استفاده میشود. همچنین میزان ویتامین B12 در خون را اندازهگیری میکند.
آزمایشهای آهن
این آزمایشها شامل آزمایش فریتین و آهن سرم هستند و برای بررسی اینکه سطح آهن بدن بیش از حد پایین یا بالا است به کار میروند. خوردن و نوشیدن میتواند سطح آهن را تغییر دهد.
آزمایش GGT (گاما گلوتامیل ترانسفراز)
این آزمایش میزان آنزیم GGT در بدن شما را نشان میدهد. سطح بالای این آنزیم میتواند نشاندهنده بیماریهای کبدی، مشکلات مجاری صفراوی یا مصرف بیش از حد الکل باشد.
پانل عملکرد کلیه (Renal Function Panel)
این آزمایش سلامت کلیهها را بررسی میکند و گاهی به عنوان بخشی از پانل متابولیک درخواست میشود.
این آزمایش همیشه نیاز به ناشتا بودن ندارد، اما ممکن است آزمایشهای دیگر همزمان نیاز به ناشتا بودن داشته باشند.
healthline
چه اقداماتی قبل از آزمایش خون ناشتا باید انجام دهید
مهمترین اقدام برای آماده شدن جهت آزمایش خون این است که از قبل با پزشک خود مشورت کنید تا دستورالعملهای خاص مربوط به آزمایش را بدانید. چکلیست زیر به شما کمک میکند:
چکلیست آمادهسازی برای آزمایش خون
- با پزشک خود مشورت کنید تا مشخص شود که آیا باید ناشتا باشید، چه مدت و چه نوع مایعاتی میتوانید در این مدت بنوشید.
- به پزشک بگویید چه داروهایی مصرف میکنید و اینکه آیا میتوانید در طول دوره ناشتا بودن آنها را ادامه دهید یا خیر. در اکثر موارد، مصرف داروها ادامه دارد.
- سعی کنید زمان آزمایش را برای صبح برنامهریزی کنید تا بخش زیادی از زمان ناشتا بودن در طول خواب سپری شود.
- زمان آخرین وعده غذایی قبل از خواب را طوری تنظیم کنید که مدت زمان فکر کردن به غذا در دوره ناشتا بودن کاهش یابد.
- یک میانوعده با خود به مرکز آزمایشگاه ببرید تا پس از نمونهگیری بلافاصله مصرف کنید.
پرسشهای متداول درباره آزمایش خون ناشتا
آیا میتوان آبمیوه، قهوه، چای یا سایر نوشیدنیها مصرف کرد؟
در طول ناشتا بودن تنها مجاز به نوشیدن آب ساده هستید. مواد مغذی موجود در سایر نوشیدنیها میتوانند وارد جریان خون شده و نتایج را تغییر دهند.
حتی آبهای طعمدار، گازدار یا معدنی نیز باید اجتناب شوند زیرا میتوانند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارند.
نوشیدن آب ساده نه تنها بر نتایج آزمایش تأثیر نمیگذارد بلکه باعث پرتر شدن رگها میشود و نمونهگیری را برای پرسنل پزشکی آسانتر میکند.
آیا در دوران بارداری میتوان آزمایش خون ناشتا انجام داد؟
به طور کلی، ناشتا بودن به مدت ۸ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش خون در دوران بارداری بیخطر است. با این حال، پزشک میتواند بهترین راهنمایی را با توجه به شرایط شما ارائه دهد.
اگر فراموش کردید قبل از آزمایش ناشتا باشید چه باید کرد؟
اگر فراموش کردید که قبل از آزمایش ناشتا باشید، بلافاصله پزشک خود را مطلع کنید. ممکن است پزشک از شما بخواهد آزمایش را به روز دیگری موکول کنید یا به پرسنل آزمایشگاه اطلاع دهید تا نتایج به درستی تفسیر شوند.
نتیجهگیری
خوردن و آشامیدن تنها بر نتایج تعداد محدودی از آزمایشهای خون تأثیر میگذارد. ناشتا بودن معمولاً قبل از آزمایشهایی مانند قند خون، تریگلیسیرید (بخشی از پروفایل چربی) و برخی آزمایشهای دیگر برای دستیابی به نتایج دقیقتر ضروری است.
عدم رعایت دستورالعملهای پزشک ممکن است باعث شود که نیاز به تکرار آزمایش در زمان دیگری داشته باشید.
پس از نمونهگیری، خون به آزمایشگاه ارسال میشود و در بسیاری از موارد، نتایج در همان روز توسط پزشک به شما اطلاع داده میشود.
اگر درباره ناشتا بودن قبل از آزمایش خون نگرانی دارید، با پزشک مشورت کنید. ممکن است بتواند آزمایش دیگری پیشنهاد دهد که هدف مشابهی را دنبال کند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Blood cholesterol: Diagnosis. (2024).
https://www.nhlbi.nih.gov/health/blood-cholesterol/diagnosis - Blood tests. (2022).
https://www.nhlbi.nih.gov/health/blood-tests - Fasting for a blood test. (2025).
https://medlineplus.gov/lab-tests/fasting-for-a-blood-test/ - Gounden V, et al. (2024). Renul function tests.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507821/ - Iron tests. (2024).
https://medlineplus.gov/lab-tests/iron-tests/ - Lala V, et al. (2023). Liver function tests.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482489/ - Mathew TK, et al. (2023). Blood glucose monitoring.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK555976/ - Naidu BTK, et al. (2023). Gamma-glutamyl transferase as a diagnostic marker of metabolic syndrome.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10375041/ - Vitamin B test. (2023).
https://medlineplus.gov/lab-tests/vitamin-b-test/ - https://www.healthline.com/health/blood-tests-that-require-fasting
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
