حساسیت به نور خورشید یا فتوسنسیویتی یک وضعیت ایمنی است که در آن بدن فرد نسبت به نور خورشید، بهویژه نور فرابنفش A (UVA)، واکنش نشان میدهد. این واکنشها میتوانند به دلیل مصرف برخی داروها مانند آنتیبیوتیکها، داروهای ضد درد و داروهای موضعی بهوجود آیند.
در صورت ابتلا به این وضعیت، ممکن است با علائمی مانند خارش پوست و کهیر متوجه آن شوید. این واکنشهای پوستی میتوانند نشانههایی هشداردهنده از واکنش ایمنی بدن به داروها در مواجهه با نور خورشید باشند.
۱. آنتیبیوتیکها
آنتیبیوتیکها یکی از رایجترین داروهایی هستند که میتوانند واکنشهای حساسیت به نور یا فتوتوکسیک ایجاد کنند. نمونههایی از این داروها عبارتاند از:
- Bactrim
- Ciprofloxacin
- Doxycycline
- Levofloxacin
- Ofloxacin
- Tetracycline
- Trimethoprim
هرگز نباید مصرف آنتیبیوتیکها را بدون مشورت با پزشک قطع کنید. پزشک میتواند به شما کمک کند بین مصرف دارو و اجتناب از نور آفتاب تعادل برقرار کنید تا از بروز واکنشهای ناخواسته جلوگیری شود.
Lucy Lambriex / Getty Images
۲. داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (NSAIDs)
NSAIDها شامل داروهای رایجی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن هستند و همچنین داروهای تجویزی مانند Celebrex را در بر میگیرند. این داروها برای درمان درد، التهاب و تب استفاده میشوند.
آسپیرین نیز یکی از داروهای شناختهشده در گروه NSAID است که ممکن است باعث واکنشهای فتوتوکسیک شود. این نوع واکنشها میتوانند پوست را نسبت به نور آفتاب آسیبپذیر کنند.
۳. دیورتیکها (قرصهای ادرارآور)
اگرچه نادر است، اما مصرف دیورتیکها میتواند باعث حساسیت به نور شود. این داروها برای درمان ورم (ادم)، نارسایی قلبی و فشار خون بالا استفاده میشوند و با حذف سدیم و آب اضافی از بدن، میزان مایعات را کاهش میدهند.
برخی از نمونههای دیورتیک عبارتاند از:
- Chlorthalidone
- Hydrochlorothiazide (HCTZ)
- Indapamide
- Spironolactone
۴. داروهای قلب
برخی از داروهایی که برای درمان آریتمی (نامنظمی ضربان قلب) استفاده میشوند، میتوانند باعث حساسیت به نور شوند. بررسیای در سال ۲۰۲۰ نشان داد که آمیودارون باعث سوختگی، بثورات پوستی و تغییر رنگ پوست در حدود ۷٪ از شرکتکنندگان شده است.
داروی دیگری به نام دروندارون نیز گرچه کمتر شایع است، اما ممکن است حساسیت به نور ایجاد کند. چنین عوارضی میتواند کیفیت زندگی بیمار را کاهش دهد.
۵. داروهای ضد بارداری
در صورت استفاده از قرصهای ضدبارداری هورمونی ممکن است دچار حساسیت به نور شوید. این حساسیت میتواند به شکل ضایعات یا تاولهای پوستی بروز یابد.
مکانیسم این واکنش ممکن است به دلیل تغییر در سطوح هورمونی بدن باشد که بر پاسخ سیستم ایمنی و سلولهای پوستی در برابر اشعه UV اثر میگذارد.
۶. داروهای آکنه
برخی درمانهای آکنه مانند رتینوئیدها میتوانند پوست را نسبت به نور آفتاب حساستر کنند. رتینوئیدهای تجویزی مانند Retin-A و Tazorac نسبت به انواع بدون نسخه، احتمال بیشتری در ایجاد حساسیت دارند.
محصولات حاوی رتینول که در داروخانهها یافت میشوند نیز ممکن است باعث خشکی، پوستهریزی و حساسیت به نور شوند. همچنین، موادی مانند اسید سالیسیلیک و بنزوئیل پراکسید نیز ریسک حساسیت را افزایش میدهند.
۷. آنتیهیستامینها
هنگامی که بدن بیش از حد گرم میشود، تعریق نقش حیاتی در خنکسازی دارد. آنتیهیستامینهای خوراکی مانند دیفنهیدرامین (در داروهایی مانند Benadryl و Dramamine) ممکن است توانایی بدن برای تعریق را کاهش دهند.
در موارد شدید، کاهش تعریق میتواند منجر به گرمازدگی، خستگی شدید یا حتی سکته گرمایی شود. این اثرات زمانی تشدید میشوند که فرد در معرض مستقیم نور آفتاب قرار گیرد.
۸. داروهای دیابت
سولفونیلاورهها، دستهای از داروها که برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده میشوند، میتوانند باعث حساسیت به نور شوند. این داروها به پانکراس کمک میکنند تا انسولین بیشتری ترشح کند، بهویژه هنگامی که همراه با متفورمین مصرف شوند.
نمونههایی از این داروها عبارتاند از:
- Glimepiride
- Glipizide
- Glyburide
۹. داروهای ضد افسردگی
استفاده از برخی داروهای ضد افسردگی مانند ضد افسردگیهای سهحلقهای (TCA) و مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRI) ممکن است باعث حساسیت به نور شود. این واکنشها میتوانند شامل لکههای شبیه اگزما، خارش با تاول، تغییر رنگ پوست و تورم همراه با قرمزی باشند.
از داروهای رایج TCA میتوان به آمیتریپتیلین و نورتریپتیلین اشاره کرد که برای درمان افسردگی، اختلالات خواب و برخی انواع درد عصبی استفاده میشوند. SSRIهای متداول شامل سیتالوپرام، اسیتالوپرام، فلوکستین و سرترالین هستند.
۱۰. داروهای پوستی ترانسدرمال
قرارگیری بیش از حد در معرض آفتاب میتواند اثر داروهای ترانسدرمال (چسب پوستی) را تشدید کند. این چسبها دارو را مستقیماً از طریق پوست وارد بدن میکنند، مانند چسب فنتانیل که یک مسکن قوی است.
در چنین مواردی، حرارت خورشید ممکن است سرعت جذب دارو را افزایش داده و عوارض جانبی را تشدید کند. به همین دلیل باید از قرارگیری مستقیم در آفتاب در نواحی استفاده از این چسبها پرهیز کرد.
تفاوت بین فتوتوکسیک بودن و فتوحساسیت آلرژیک
حساسیت به نور یک تغییر شیمیایی در پوست است که باعث افزایش حساسیت آن به نور آفتاب میشود. این پدیده ممکن است در اثر مواد دارویی ایجاد شود که با تابش اشعه UV فعال میشوند.
دو نوع اصلی از این واکنشها عبارتاند از:
- فتوتوکسیسیتی (Phototoxicity): رایجترین نوع واکنش است که به صورت تحریک پوستی در عرض چند ساعت پس از قرارگیری در معرض آفتاب ظاهر میشود.
- فتوآلرژی (Photoallergy): واکنشی آلرژیک است که ممکن است تا چند روز پس از قرارگیری در نور آفتاب رخ دهد.
عوارض داروهای حساسکننده به نور
عوارض حساسیت به نور میتواند از تغییر رنگ پوست و خارش تا بروز تاول و کهیر متفاوت باشد. این عوارض ممکن است عملکرد طبیعی پوست را مختل کرده و کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند.
برخی عوارض بالقوه دیگر ناشی از تماس بیش از حد با آفتاب شامل موارد زیر هستند:
- تشدید بیماریهای پوستی موجود
- ظهور اختلالات حساسیت به نور مانند لوپوس
- کاهش انعطافپذیری پوست
- پیری زودرس پوست
- سرطان پوست
- آفتابسوختگی
چگونه میتوان از واکنشهای حساسیت به نور جلوگیری کرد؟
برای کاهش اثرات و پیشگیری از عوارض ناشی از فتوسنسیویتی، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- در ساعات اوج تابش آفتاب (بین ساعت ۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر) در مکانهای سایهدار قرار بگیرید یا در داخل خانه بمانید.
- از ضدآفتابهای طیف گسترده با SPF ۳۰ یا بیشتر استفاده کنید.
- لباسهای محافظ مانند شلوار بلند، پیراهن آستینبلند یا کلاه لبهدار بپوشید.
- پیش از توقف مصرف داروهایی که ممکن است باعث حساسیت شوند، با پزشک مشورت کنید.
برخی داروها میتوانند باعث حساسیت به نور شوند، اما این واکنش در همه افراد ایجاد نمیشود. همچنین ممکن است حساسیت تنها پس از چند بار مصرف دارو ظاهر شود و همیشه اتفاق نیفتد.
مرور سریع
در صورت بروز فتوسنسیویتی، تماس با نور خورشید میتواند باعث واکنش ایمنی و علائمی مانند کهیر یا تاول شود. برخی داروها مانند آنتیبیوتیکها، داروهای آکنه و قرصهای ضدبارداری میتوانند عامل بروز این واکنش باشند.
در صورت شک به اینکه دارویی ممکن است باعث حساسیت شما به آفتاب شده باشد، با پزشک مشورت کنید. استفاده از لباسهای پوشاننده یا کاهش زمان حضور در آفتاب میتواند به کاهش این اثرات کمک کند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Merck Manual Consumer Version. Photosensitivity reactions.
- Oakley AM, Badri T, Harris BW. Photosensitivity. In:StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Food and Drug Administration. The sun and your medicine.
- Patel P, Wermuth HR, Calhoun C, Hall GA. Antibiotics. In:StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Kowalska J, Rok J, Rzepka Z, Wrześniok D. Drug-induced photosensitivity-from light and chemistry to biological reactions and clinical symptoms. Pharmaceuticals. 2021;14(8):723. doi:10.3390/ph14080723
- Arumugham VB, Shahin MH. Therapeutic uses of diuretic agents. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Arumugham VB, Shahin MH. Therapeutic uses of diuretic agents. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Lozzi F, Di Raimondo C, Lanna C, et al. Latest evidence regarding the effects of photosensitive drugs on the skin: Pathogenetic mechanisms and clinical manifestations. Pharmaceutics. 2020;12(11):1104. doi:10.3390/pharmaceutics12111104
- American Osteopathic College of Dermatology. Retinoids, topical.
- Ricci F, Masini F, Fossati B, et al. Combination therapy with hydrogen peroxide (4%), salicylic acid (0.5%) and D-panthenol (4%): Efficacy and skyn tolerability in common acne vulgaris during sun exposure period. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2016;20(2):232-236.
- MedlinePlus. Sweat.
- Sicari V, Patel P, Zabbo CP. Diphenhydramine. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2025.
- MedlinePlus. Heat emergencies.
- Costello RA, Nicolas S, Shivkumar A. Sulfonylureas. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Sola D, Rossi L, Schianca GP, et al. Sulfonylureas and their use in clinical practice. Arch Med Sci. 2015;11(4):840-848. doi:10.5114/aoms.2015.53304
- Moraczewski J, Awosika AO, Aedma KK. Tricyclic antidepressants. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- Chu A, Wadhwa R. Selective serotonin reuptake inhibitors. In: StatPearls. StatPearls Publishing; 2023.
- MedlinePlus. Fentanyl transdermal patch.
- Centers for Disease Control and Prevention. Sun exposure in travelers.
- American Academy of Family Physicians. Effects of sun exposure.
- https://www.health.com/family/heat-sun-sensitivity-medication
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
