بیماری مزمن کلیه (CKD) زمانی رخ میدهد که کلیهها دیگر قادر به تصفیه مؤثر مواد زائد و مایعات از خون نباشند. حدود یکهفتم بزرگسالان در ایالات متحده به این بیماری مبتلا هستند و تغذیه مناسب میتواند نقش مهمی در کنترل و کند کردن روند پیشرفت آن ایفا کند.
پژوهشها نشان دادهاند که انتخاب صحیح مواد غذایی میتواند شروع دیالیز یا نیاز به پیوند کلیه را به تعویق بیندازد و تعادل الکترولیتها را در بدن بهبود بخشد، بهویژه اگر رژیم غذایی بر پایه گیاهان مانند رژیم مدیترانهای یا DASH باشد.
چرا محدود کردن برخی مواد غذایی ضروری است
غذاها و نوشیدنیهایی که حاوی سدیم، فسفر و پتاسیم بالا هستند میتوانند وضعیت کلیهها را در CKD بدتر کنند. محدود کردن این مواد ممکن است به کاهش عوارض و کنترل فشار خون و قند خون کمک کند.
با این حال، نیازهای تغذیهای هر بیمار متفاوت است و باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود تا هم سلامت کلیهها و هم تعادل مواد مغذی حفظ گردد.
Alamy; Adobe Stock
۱. سالامی و گوشتهای فرآوریشده
سالامی و گوشتهای مشابه مانند بیکن و سوسیس سرشار از سدیم، چربیهای اشباع و پروتئینهای حیوانی هستند که هر سه میتوانند به کلیهها و سیستم قلبیعروقی فشار وارد کنند. سدیم بالا باعث احتباس مایعات و افزایش فشار خون میشود و چربیهای اشباع خطر بیماری قلبی را در بیماران کلیوی افزایش میدهند.
علاوه بر این، مصرف مکرر پروتئین حیوانی ممکن است با تولید مواد زائد نیتروژنی، بار اضافی بر کلیهها تحمیل کند و روند پیشرفت CKD را تسریع نماید.
۲. نوشابهها و نوشیدنیهای شیرین
نوشابهها منبع اصلی قند افزوده در رژیم غذایی هستند و ارزش تغذیهای بسیار پایینی دارند. مصرف زیاد قند بهویژه در بیماران دیابتی که همزمان دچار CKD هستند، میتواند عملکرد کلیه را بدتر کند و خطر عوارض قلبی-عروقی را بالا ببرد.
نوشیدنیهای انرژیزا، ورزشی و آبمیوههای صنعتی نیز قند بالایی دارند و بهتر است در رژیم غذایی بیماران کلیوی به شدت محدود شوند.
۳. میوه ستارهای (استارفروت)
استارفروت حاوی سمومی مانند کارامبوکسین و اگزالات کلسیم است که در افراد با عملکرد طبیعی کلیه دفع میشوند اما در بیماران CKD میتوانند در خون تجمع یافته و باعث گیجی، تشنج و حتی مرگ شوند. این وضعیت ناشی از ناتوانی کلیهها در فیلتر کردن این سموم است.
برای دریافت فیبر و ویتامینهای لازم، مصرف میوههایی مانند توتها، سیب و ملونها که خطر کمتری دارند توصیه میشود.
۴. چیپس و خوراکیهای بسیار فرآوریشده
چیپس و میانوعدههای بستهبندیشده اغلب حاوی نمک، قند، رنگدهندهها و مواد افزودنی هستند که علاوه بر آسیب به کلیهها، ارزش تغذیهای کمی دارند. مصرف طولانیمدت این غذاها با افزایش ۲۴ درصدی خطر ابتلا به CKD مرتبط دانسته شده است.
بیسکویتها، کیکها و اسنکهای صنعتی نیز در همین گروه قرار میگیرند و باید به حداقل برسند.
۵. فستفودها
فستفودها معمولاً سرشار از سدیم، چربی اشباع و شکر هستند و میتوانند باعث افزایش فشار خون، قند خون و کلسترول شوند. این عوامل در بیماران CKD خطر بیماری قلبی و مرگ زودرس را افزایش میدهند.
کاهش مصرف فستفودها میتواند التهاب سیستمیک و فشار اکسیداتیو را در این بیماران کاهش دهد و کیفیت زندگی آنها را بهبود بخشد.
۶. پنیرهای فرآوریشده آمریکایی
لبنیات و بهویژه پنیرهای فرآوریشده حاوی فسفر بالایی هستند که در CKD بهخوبی دفع نمیشود و میتواند منجر به پوکی استخوان و بیماریهای قلبی شود. برخی از این پنیرها حاوی افزودنیهایی مانند اسید فسفریک و فسفاتها هستند که بار فسفر دریافتی را افزایش میدهند.
در صورت مجاز بودن لبنیات در رژیم غذایی، پنیرهای کمتر فرآوریشده مانند گودای تازه یا پنیر خامهای انتخابهای سالمتری هستند.
مواد افزودنی حاوی فسفر که باید مراقب آنها باشید
- اسید فسفریک
- کلسیم فسفات
- مونوپتاسیم فسفات
- دیسدیم فسفات
- سدیم اسید پیروفسفات
- سدیم تریپلیفسفات
۷. پیتزای یخزده و غذاهای آماده
پیتزاهای منجمد و وعدههای غذایی آماده اغلب حاوی سدیم، فسفر و پتاسیم افزوده هستند که میتوانند عملکرد کلیهها را مختل کنند. پتاسیم بیشازحد میتواند باعث هیپرکالمی شود که عارضهای بالقوه خطرناک برای بیماران CKD است.
خواندن دقیق برچسب مواد غذایی و مشورت با متخصص تغذیه برای تعیین میزان مجاز پتاسیم و فسفر در رژیم غذایی ضروری است.
جمعبندی
رژیم غذایی مناسب میتواند نقش کلیدی در مدیریت بیماری مزمن کلیوی ایفا کند و به کند کردن روند پیشرفت آن کمک نماید. تمرکز بر غذاهای تازه، گیاهی و حداقل فرآوریشده میتواند تعادل مواد مغذی و سلامت کلیهها را بهبود بخشد.
کاهش مصرف غذاهای پرنمک، پرچرب و شیرین علاوه بر محافظت از کلیهها، خطر بیماریهای قلبی و متابولیک مرتبط با CKD را نیز کاهش میدهد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Chronic Kidney Disease in the United States, 2023. Centers for Disease Control and Prevention. May 15, 2024.
- Chronic Kidney Disease (CKD). National Kidney Foundation. September 11, 2023.
- Naber T et al. Chronic Kidney Disease: Role of Diet for a Reduction in the Severity of the Disease. Nutrients. September 19, 2021.
- Healthy Eating for Adults with Chronic Kidney Disease. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. January 2025.
- How Much Sodium Is Safe for Kidney Patients? National Kidney Foundation. January 5, 2022.
- Kochan Z et al. Dietary Lipids and Dyslipidemia in Chronic Kidney Disease. Nutrients. September 9, 2021.
- Chronic Kidney Disease. Centers for Disease Control and Prevention. May 15, 2024.
- Sugar and Your Kidneys. National Kidney Foundation. February 7, 2017.
- Get the Facts: Sugar-Sweetened Beverages and Consumption. Centers for Disease Control and Prevention. April 11, 2022.
- Why You Should Avoid Eating Starfruit. National Kidney Foundation.
- Yasawardene P et al. Mechanisms of star fruit (Averrhoa carambola) toxicity: A mini-review. Toxicon. November 2020.
- Avesani CM et al. Ultraprocessed foods and chronic kidney disease—double trouble. Clinical Kidney Journal. May 4, 2023.
- Du S et al. Association Between Ultraprocessed Food Consumption and Risk of Incident CKD: A Prospective Cohort Study. American Journal of Kidney Diseases. November 2022.
- Wolfson JA et al. Trends in Adults’ Intake of Un-processed/Minimally Processed, and Ultra-processed foods at Home and Away from Home in the United States from 2003–2018. The Journal of Nutrition. January 2025.
- Here’s How Fast Food Can Affect Your Body. Cleveland Clinic. January 28, 2021.
- Cardiovascular Disease in Chronic Kidney Disease: Pathophysiological Insights and Therapeutic Options. Circulation. March 15, 2021.
- Dairy and Our Kidneys. National Kidney Foundation.
- Low Phosphorus Cheese. National Kidney Foundation. January 2, 2023.
- Low-phosphorus diet: Helpful for kidney disease? Mayo Clinic. January 11, 2023.
- Potassium in Your CKD Diet. National Kidney Foundation. May 5, 2023.
- 8 Ways to Find the Best Frozen Meals. Cleveland Clinic. December 20, 2021.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
