۷ نوشیدنی که هنگام کم‌آبی بدن بهتر است سراغشان نروید

وقتی بدن آب زیادی از دست می‌دهد، انتخاب نوشیدنی فقط به مقدار مایعی که می‌نوشید محدود نمی‌شود. آب و الکترولیت‌هایی مانند سدیم و پتاسیم نیز باید متناسب با شرایط جایگزین شوند.

به همین دلیل، همه نوشیدنی‌ها برای جبران کم‌آبی عملکرد یکسانی ندارند. برخی نوشیدنی‌ها قند بسیار زیادی دارند، بعضی الکترولیت کافی ندارند و برخی دیگر، مانند الکل، می‌توانند دفع مایعات را افزایش دهند.

البته این به معنای آن نیست که هر نوشیدنی غیر از آب باعث تشدید کم‌آبی می‌شود. برای مثال، قهوه در مقادیر معمول برای افراد عادت‌کرده به کافئین، همچنان به دریافت روزانه مایعات کمک می‌کند.

در ادامه با ۷ نوشیدنی آشنا می‌شویم که هنگام کم‌آبی، انتخاب‌های مناسبی برای جبران مؤثر مایعات و الکترولیت‌ها نیستند.

۱. الکل

الکل یکی از نامناسب‌ترین انتخاب‌ها در زمان کم‌آبی است.

الکل ترشح هورمون وازوپرسین یا هورمون ضدادراری (ADH) را کاهش می‌دهد. این هورمون به کلیه‌ها کمک می‌کند آب را در بدن حفظ کنند. کاهش فعالیت آن می‌تواند باعث افزایش تولید ادرار و در نتیجه از دست دادن بیشتر مایعات شود.

اگر کم‌آبی در اثر گرما، فعالیت بدنی، استفراغ یا اسهال ایجاد شده باشد، مصرف الکل می‌تواند شرایط را نامطلوب‌تر کند.

بنابراین وقتی بدن هنوز در حال جبران مایعات از دست‌رفته است، انتخاب مناسب‌تر معمولاً آب یا محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) است.

۲. نوشابه‌های شیرین

نوشابه معمولی اگرچه مایع دارد، اما معمولاً انتخاب مناسبی برای درمان کم‌آبی نیست.

بسیاری از نوشابه‌ها مقدار زیادی قند افزوده و مقدار بسیار کمی سدیم و سایر الکترولیت‌ها دارند. نوشیدنی‌های بسیار غلیظ از نظر قند می‌توانند تخلیه معده و انتقال مایع به روده را کندتر کنند؛ جایی که جذب آب انجام می‌شود.

از طرف دیگر، اگر کم‌آبی در اثر تعریق شدید، استفراغ یا اسهال ایجاد شده باشد، نوشابه نمی‌تواند ترکیب الکترولیت‌های از دست‌رفته را به شکل مناسبی جبران کند.

البته این بدان معنا نیست که نوشابه در یک فرد سالم هرگز قابل مصرف نیست؛ مسئله این است که نوشابه ابزار مناسبی برای جبران کم‌آبی قابل توجه نیست.

۳. نوشیدنی‌های انرژی‌زا

نوشیدنی‌های انرژی‌زا برای افزایش هوشیاری و تحریک طراحی شده‌اند، نه برای درمان کم‌آبی.

بسیاری از این نوشیدنی‌ها حاوی کافئین، قند و گاهی ترکیبات محرکی مانند گوارانا هستند. کافئین در مقادیر معمول برای افراد عادت‌کرده به آن الزاماً باعث کم‌آبی نمی‌شود، اما نوشیدنی انرژی‌زا همچنان جایگزین مناسبی برای آب و الکترولیت‌های از دست‌رفته نیست.

برخی ترکیبات محرک موجود در این محصولات نیز ممکن است در افراد حساس باعث افزایش ضربان قلب، احساس تپش قلب یا بی‌قراری شوند.

بنابراین اگر بعد از ورزش شدید، گرمای زیاد، بیماری یا اسهال دچار کم‌آبی شده‌اید، نوشیدنی انرژی‌زا انتخاب مناسبی برای جبران مایعات نیست.

۴. نوشیدنی‌های میوه‌ای بسیار شیرین

پانچ‌های میوه‌ای، لیمونادهای شیرین، نوشیدنی‌های میوه‌ای حاوی شکر افزوده و برخی نوشیدنی‌های موسوم به آبمیوه، ممکن است مقدار زیادی قند داشته باشند.

نوشیدنی‌های بسیار پرقند می‌توانند در حجم زیاد، تخلیه معده و انتقال مایعات به روده را کند کنند. علاوه بر این، بسیاری از این نوشیدنی‌ها سدیم کافی برای جبران الکترولیت‌های از دست‌رفته ندارند.

آبمیوه ۱۰۰ درصد چطور؟

آبمیوه ۱۰۰ درصد با نوشیدنی‌های میوه‌ای شیرین‌شده تفاوت دارد. آبمیوه می‌تواند منبع برخی ویتامین‌ها، مواد معدنی و پتاسیم باشد، اما همچنان قند طبیعی قابل توجهی دارد و ترکیب سدیم و گلوکز آن مانند محلول ORS برای جبران کم‌آبی طراحی نشده است.

بنابراین در کم‌آبی قابل توجه، آب یا ORS معمولاً انتخاب مناسب‌تری است.

۵. مقدار زیاد قهوه

قهوه یکی از نوشیدنی‌هایی است که درباره کم‌آبی آن سوءبرداشت زیادی وجود دارد.

کافئین اثر ادرارآوری دارد، اما در افرادی که به‌طور منظم کافئین مصرف می‌کنند، مقادیر معمول قهوه لزوماً باعث کم‌آبی نمی‌شود و مایع موجود در قهوه نیز در دریافت روزانه مایعات حساب می‌شود.

بااین‌حال، اگر به دلیل بیماری، گرمای شدید یا فعالیت بدنی طولانی مقدار زیادی مایع از دست داده‌اید، نوشیدن حجم زیادی قهوه انتخاب ایده‌آلی برای جبران آب و الکترولیت‌ها نیست.

در چنین شرایطی، ابتدا باید روی جایگزینی مایعات تمرکز کرد.

پس قهوه ممنوع است؟

خیر.

برای یک فرد سالم که به‌طور معمول قهوه مصرف می‌کند، نیازی نیست صرفاً به دلیل نگرانی از کم‌آبی، قهوه را کاملاً حذف کند. مسئله اصلی مقدار زیاد قهوه و شرایطی است که بدن به جبران سریع مایعات نیاز دارد.

۶. نوشیدنی‌های ورزشی در شرایطی که به آنها نیاز ندارید

نوشیدنی‌های ورزشی لزوماً نوشیدنی‌های بدی نیستند. آنها برای شرایط خاصی طراحی شده‌اند و می‌توانند حاوی کربوهیدرات و الکترولیت باشند.

در فعالیت بدنی طولانی یا شدید، به‌خصوص زمانی که تعریق قابل توجه وجود دارد، این ترکیبات می‌توانند به تأمین انرژی و جایگزینی برخی الکترولیت‌های از دست‌رفته کمک کنند.

اما برای کم‌آبی خفیف روزمره، بسیاری از افراد به چنین محصولاتی نیاز ندارند و آب ساده می‌تواند کافی باشد.

از طرف دیگر، در مواردی مانند اسهال یا استفراغ قابل توجه، نوشیدنی ورزشی الزاماً بهترین گزینه نیست. ORS برای جبران آب و الکترولیت در این شرایط فرمولاسیون مناسب‌تری دارد.

بنابراین انتخاب نوشیدنی باید با علت و شدت کم‌آبی هماهنگ باشد.

۷. قهوه‌های یخی شیرین و نوشیدنی‌های دسرمانند

قهوه‌های یخی بسیار شیرین، فراپه‌ها، میلک‌شیک‌ها و سایر نوشیدنی‌های دسرمانند ممکن است مقدار قابل توجهی مایع داشته باشند، اما معمولاً انتخاب مناسبی برای جبران کم‌آبی نیستند.

دلیل اصلی، مقدار زیاد قند و گاهی چربی موجود در این محصولات است. نوشیدنی‌هایی که غلظت کربوهیدرات بالایی دارند می‌توانند تخلیه معده را کند کنند و انتقال مایع به روده کوچک را به تأخیر بیندازند.

بنابراین اگر هدف اصلی شما جبران کم‌آبی است، آب یا محلول مناسب جبران آب و املاح انتخاب منطقی‌تری نسبت به یک نوشیدنی دسرمانند است.

هنگام کم‌آبی چه چیزی بنوشیم؟

انتخاب نوشیدنی به شدت و علت کم‌آبی بستگی دارد.

کم‌آبی خفیف در زندگی روزمره

در بسیاری از موارد، آب ساده برای جبران مایعات کافی است.

بعد از ورزش طولانی یا تعریق شدید

اگر فعالیت طولانی و شدید بوده و تعریق زیادی داشته‌اید، نوشیدنی حاوی الکترولیت و کربوهیدرات می‌تواند در برخی شرایط مفید باشد.

اسهال یا استفراغ

در این شرایط، از دست دادن سدیم و سایر الکترولیت‌ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. محلول خوراکی جبران آب و املاح (ORS) معمولاً انتخاب مناسب‌تری از نوشابه، آبمیوه یا نوشیدنی انرژی‌زا است.

کم‌آبی شدید

اگر علائمی مانند گیجی، ضعف شدید، کاهش واضح سطح هوشیاری، ناتوانی در نوشیدن، کاهش شدید ادرار یا علائم شدید ناشی از کم‌آبی وجود دارد، اتکا به نوشیدنی‌های خانگی کافی نیست و باید ارزیابی پزشکی انجام شود.

جمع‌بندی

همه نوشیدنی‌ها برای جبران کم‌آبی یکسان نیستند.

الکل می‌تواند دفع مایعات را افزایش دهد و برای فرد کم‌آب انتخاب نامناسبی است. نوشابه‌های شیرین، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، نوشیدنی‌های میوه‌ای بسیار شیرین و نوشیدنی‌های دسرمانند نیز معمولاً الکترولیت مناسبی برای جبران کم‌آبی ندارند و به دلیل غلظت بالای قند، گزینه‌های ایده‌آلی نیستند.

در مورد قهوه باید از یک باور رایج فاصله گرفت: مصرف معمول کافئین در افراد عادت‌کرده به آن الزاماً باعث کم‌آبی نمی‌شود. بااین‌حال، هنگام از دست دادن قابل توجه مایعات، آب یا ORS انتخاب‌های مناسب‌تری هستند.

در نهایت، شدت و علت کم‌آبی تعیین می‌کند چه نوشیدنی‌ای مناسب‌تر است؛ آب برای بسیاری از موارد خفیف کافی است، در حالی که تعریق شدید، اسهال و استفراغ ممکن است به جایگزینی هدفمندتر الکترولیت‌ها نیاز داشته باشند.