نوشابههای رژیمی ممکن است جایگزین ایمنی برای نوشیدنیهای شیرین از نظر سلامت کبد نباشند؛ یافتههای یک پژوهش جدید چنین نشان میدهد.
نکات کلیدی
- یک مطالعه اخیر نشان داده است که هر دو نوع نوشیدنیهای شیرینشده با قند و نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی با افزایش خطر ابتلا به بیماری جدی کبدی به نام «بیماری کبد چرب متابولیک» (MASLD) مرتبط هستند که نام پیشین آن «بیماری کبد چرب غیرالکلی» بود.
- مصرف روزانه بیش از یک قوطی از هر نوع نوشیدنی، با افزایش خطر ابتلا به MASLD همراه بود. همچنین، نوشیدنیهای رژیمی با افزایش خطر مرگ ناشی از بیماریهای کبدی نیز ارتباط داشتند.
- جایگزینکردن نوشیدنیهای شیرین یا رژیمی با آب، خطر ابتلا به MASLD را کاهش داد و بار دیگر نشان داد که آب سالمترین نوشیدنی برای سلامت کبد است.
مطالعهای جدید دربارهی خطر نوشیدنیهای شیرین و رژیمی
یک مطالعه جدید نگرانیهای فزایندهای را دربارهی هر دو نوع نوشیدنیهای شیرین و رژیمی تقویت کرده است، زیرا نتایج آن نشان داد که هر دو گزینه میتوانند خطر ابتلا به بیماری کبدی جدی به نام «بیماری کبد چرب متابولیک» یا MASLD را افزایش دهند.[1]
این یافتهها تصوری رایج را به چالش میکشد که نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی جایگزینهای ایمنتری برای نوشابهها و آبمیوههای پر از قند هستند. پژوهشگران دریافتند که مصرف روزانه هر نوع از این نوشیدنیها با خطر قابلتوجهی از ابتلا به MASLD همراه است (که پیشتر با نام بیماری کبد چرب غیرالکلی شناخته میشد) — و اینکه نسخههای رژیمی حتی با خطر بیشتر مرگ ناشی از بیماریهای کبدی ارتباط داشتند.
افزایش خطر مرگ ناشی از کبد با مصرف روزانه نوشابه رژیمی
این مطالعه دادههای بیش از ۱۰۳٬۰۰۰ نفر از شرکتکنندگان «بانک زیستی بریتانیا» (UK Biobank) را تحلیل کرد که هیچیک در آغاز مطالعه بیماری کبدی نداشتند. طی میانگین پیگیری ۱۰ ساله، ۹۴۹ نفر به MASLD مبتلا شدند و ۱۰۳ نفر بر اثر بیماریهای کبدی جان خود را از دست دادند.
نتایج کلیدی مطالعه عبارت بودند از:
- افرادی که بیش از ۳۵۰ میلیلیتر (حدود یک قوطی نوشابه معمولی) از نوشیدنیهای شیرینشده با قند مصرف میکردند، ۵۰٪ بیشتر در معرض خطر ابتلا به MASLD بودند نسبت به افرادی که کمتر از این مقدار مصرف داشتند.
- نوشیدنیهای کمقند یا رژیمی با خطر حتی بالاتری همراه بودند: مصرف روزانه بیش از ۳۵۰ میلیلیتر باعث افزایش ۶۰٪ خطر ابتلا به MASLD میشد.
- نوشیدنیهای رژیمی همچنین با افزایش خطر مرگ ناشی از بیماری کبدی مرتبط بودند، در حالی که چنین ارتباطی برای نوشیدنیهای قندی مشاهده نشد.
- اسکنهای MRI نشان دادند که هر دو نوع نوشیدنی با افزایش چربی در بافت کبد ارتباط دارند.
- پژوهشگران تخمین زدند که جایگزینکردن یک وعده روزانه از هرکدام از این نوشیدنیها با آب میتواند خطر MASLD را حدود ۱۳ تا ۱۵ درصد کاهش دهد. جایگزینکردن نوشیدنی رژیمی به جای نوع قندی هیچ فایدهای نداشت.
متخصصان: «رژیمی» به معنای «سالم» نیست
نتایج این پژوهش باید باعث بازنگری در دیدگاه مردم درباره نوشیدنیهای رژیمی شود، به گفتهی «لیهه لیو»، نویسنده اصلی تحقیق و دانشجوی دکترای بخش گوارش در دانشگاه «سوژو» چین.[2]
او اظهار داشت که یافتههای اخیر نشان میدهند نوشیدنیهای کمقند یا بدون قند نیز با افزایش خطر بیماریهای کبدی مرتبط هستند، حتی اگر فقط روزی یک قوطی مصرف شوند.
لیو گفت: «این نتایج تصور رایج مبنی بر بیضرر بودن این نوشیدنیها را زیر سؤال میبرد و ضرورت بازنگری در نقش آنها در رژیم غذایی و سلامت کبد را یادآوری میکند، بهویژه حالا که MASLD به یک نگرانی جهانی تبدیل شده است.»
نوشیدنیهای قندی باعث افزایش خطر بیماری کبد، چاقی و دیابت نوع ۲ میشوند
با توجه به دانستههای کنونی دربارهی اثرات منفی مصرف بیش از حد قند، منطقی است که نوشیدنیهای قندی خطر ابتلا به MASLD را افزایش دهند. به گفتهی دکتر «متیو کاپوس»، متخصص گوارش از دانشکده پزشکی دانشگاه دوک، نوشابهها میتوانند باعث افزایش سریع قند خون و انسولین، افزایش وزن و انباشت چربی در کبد شوند — که همه اینها از عوامل اصلی ایجاد MASLD هستند.
دکتر «لانگگانگ ژائو»، پژوهشگر در دانشکده پرستاری دانشگاه ییل در ایالت کنتیکت، افزود که جذب سریع قندهای مایع موجود در نوشابهها میتواند آسیب بیشتری به کبد وارد کند نسبت به قندهای موجود در غذاهای جامد.
دکتر کاپوس، که در این پژوهش مشارکت نداشت، گفت: «ما کاملاً مطمئن هستیم که مصرف زیاد قند با چاقی، بیماری قلبی، کلسترول بالا و دیابت مرتبط است. مصرف مقادیر بالای قند احتمال ابتلا به هر یک از این بیماریها را افزایش میدهد.»
چرا نوشیدنیهای رژیمی بدون قند ممکن است برای کبد مضر باشند؟
دکتر «سیدنی بارت چهارم»، استاد پزشکی و مدیر بخش هپاتولوژی دانشگاه کارولینای شمالی، توضیح داد که اگرچه نوشیدنیهای شیرینشده مصنوعی مستقیماً باعث تجمع چربی در کبد نمیشوند، اما ممکن است از طریق مسیرهای دیگر مانند تغییر در اشتها یا میکروبیوم روده بر سلامت کبد تأثیر بگذارند.
دکتر ژائو افزود که این نوشیدنیها ممکن است ترکیب میکروبیوم روده را تغییر دهند، سیگنالهای طبیعی گرسنگی و سیری را مختل کنند و میل به خوردن شیرینی را حفظ نمایند — عواملی که میتوانند منجر به مشکلات متابولیکی و تجمع چربی در کبد شوند.
با این حال، دکتر کاپوس هشدار داد که تحقیقات موجود هنوز نمیتوانند رابطهی علت و معلولی را ثابت کنند. او گفت: «من نسبت به این نوع نوشیدنیها مشکوکم. افزایش خطر ممکن است به دلیل ترکیبات شیمیایی مورد استفاده باشد، اما نمیدانیم آیا عوامل دیگری هم نقش دارند یا نه. مثلاً آیا افرادی که مقدار زیادی نوشیدنی رژیمی مصرف میکنند، سبک زندگی سالمی دارند و فعالیت بدنی کافی انجام میدهند؟»
به گفتهی او، این موضوع از محدودهی این مطالعه خارج بوده و نیاز به بررسیهای بیشتر دارد.
بیش از یکچهارم بزرگسالان به MASLD مبتلا هستند
اگرچه نتایج پژوهش منطقی به نظر میرسند، اما تعداد پایین افرادی که در طول مطالعه به MASLD مبتلا یا از بیماری کبدی فوت کردند، پرسشهایی را برمیانگیزد.
دکتر بارت که در این مطالعه مشارکت نداشت، گفت: «در میان بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ بیمار طی پیگیری ۱۰ ساله، تنها حدود ۱٬۰۰۰ مورد جدید MASLD و ۱۰۰ مرگ کبدی شناسایی شده است.»
او افزود: «با توجه به اینکه شیوع MASLD در جمعیت بزرگسال حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد است و روند ابتلا در حال افزایش است، این اعداد پایین تعجبآورند.»[3]
بیماری MASLD (نام پیشین: بیماری کبد چرب غیرالکلی) شایعترین بیماری مزمن کبدی در جهان است. این بیماری زمانی رخ میدهد که چربی در بافت کبد تجمع یابد، که در برخی موارد منجر به التهاب، فیبروز (زخم کبدی) یا حتی سرطان کبد میشود.
MASLD به شدت با چاقی، دیابت نوع ۲ و سایر اختلالات متابولیک مرتبط است. از آنجا که این بیماری اغلب بدون علائم پیشرفت میکند، بسیاری از افراد تا مراحل پیشرفته از ابتلای خود آگاه نیستند.[4]
دلیل دیگری برای نوشیدن آب بیشتر
پیام متخصصان روشن است: مصرف هر دو نوع نوشیدنیهای شیرین و رژیمی را محدود کنید.
دکتر کاپوس گفت: «هیچکس به نوشابه نیاز ندارد. هیچکس به نوشیدنی ورزشی نیاز ندارد مگر در شرایط تعریق شدید ناشی از فعالیت سنگین. به آب، قهوه و چای بسنده کنید و از افزودن قند یا شیرینکننده مصنوعی پرهیز نمایید.»
دکتر بارت نیز موافق است که آب تقریباً همیشه بهترین انتخاب است: «نوشیدنیهای حاوی قند ما را در معرض کالریهای خالی بیش از حد قرار میدهند و حتی نوشیدنیهای بدون قند نیز ممکن است بر اشتها و رفتار غذایی ما اثر بگذارند.»
در پایان، دکتر کاپوس افزود: «با کنار گذاشتن نوشیدنیهای شیرین و رژیمی، میتوانید خطر ابتلا به مشکلات جدی سلامتی را در آینده کاهش دهید و سلامت کبد خود را حفظ کنید.»
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Liu L et al. Sugar- and Low/Non-Sugar-Sweetened Beverages and Risks of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease and Liver-Related Mortality: A Prospective Analysis of the UK Biobank. UEG Week. October 7, 2025.
- Artificially Sweetened and Sugary Drinks Are Both Associated with an Increased Risk of Liver Disease, Study Finds. United European Gastroenterology. October 6, 2025.
- Younossi ZM et al. Epidemiology of Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease. Clinical and Molecular Hepatology. August 19, 2024.
- Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic Liver Disease (MASLD). Cleveland Clinic. November 3, 2024.
- https://www.everydayhealth.com/liver-disease/both-sugary-and-diet-drinks-may-raise-risk-of-fatty-liver-disease/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
