۸ عادت رایج در آشپزخانه که ممکن است برای سلامتی مضر باشند

بخشی از خطرات تغذیه‌ای فقط به انتخاب مواد غذایی مربوط نمی‌شود؛ نحوه نگهداری، گرم‌کردن و آماده‌سازی غذا نیز می‌تواند بر سلامت تأثیر بگذارد. بعضی عادت‌های ساده در آشپزخانه ممکن است احتمال آلودگی میکروبی یا تماس با برخی مواد شیمیایی را افزایش دهند.

خبر خوب این است که برای کاهش بسیاری از این خطرات، نیازی به تغییرات پیچیده ندارید. چند اصلاح ساده در نحوه استفاده از ظروف، نگهداری غذای باقی‌مانده، تمیزکردن وسایل و آماده‌سازی گوشت می‌تواند ایمنی غذا را بهتر کند.

۱. گرم‌کردن غذا داخل ظروف پلاستیکی

یکی از عادت‌های رایج، گرم‌کردن غذای باقی‌مانده در همان ظرف پلاستیکی است. برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که تماس پلاستیک با گرما می‌تواند آزادشدن ذرات بسیار ریز پلاستیکی، از جمله میکروپلاستیک‌ها و نانوپلاستیک‌ها، را افزایش دهد.

درباره پیامدهای دقیق این ذرات برای سلامت انسان هنوز به پژوهش‌های بیشتری نیاز است. برخی مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، ارتباط احتمالی آنها را با استرس اکسیداتیو، التهاب و تغییر عملکرد سد روده بررسی کرده‌اند، اما نمی‌توان این یافته‌ها را مستقیماً به بروز بیماری در انسان تعمیم داد.

انتخاب بهتر چیست؟

برای گرم‌کردن غذا در مایکروویو، استفاده از ظروف شیشه‌ای یا سرامیکی انتخاب محتاطانه‌تری است.

به‌خصوص ظروف پلاستیکی قدیمی که خش‌دار، کدر، تغییرشکل‌یافته یا لکه‌دار شده‌اند، بهتر است کنار گذاشته شوند. سطح آسیب‌دیده پلاستیک می‌تواند مستعد آزادسازی بیشتر ذرات باشد.

۲. ریختن غذای داغ داخل ظرف پلاستیکی

حتی اگر قصد گرم‌کردن غذا در پلاستیک را نداشته باشید، ریختن غذای بسیار داغ داخل ظرف پلاستیکی نیز می‌تواند تماس غذا با مواد موجود در پلاستیک را افزایش دهد.

گرما ممکن است آزادشدن برخی مواد شیمیایی و ذرات پلاستیکی را بیشتر کند. موادی مانند BPA و فتالات‌ها به دلیل اثرات بالقوه زیستی‌شان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

چه کار کنیم؟

اگر قرار است غذای تازه و داغ را ذخیره کنید، در صورت امکان از ظروف شیشه‌ای یا استیل استفاده کنید. اگر از ظروف پلاستیکی استفاده می‌کنید، بهتر است آنها برای کاربرد موردنظر و تماس با غذای داغ مناسب باشند.

۳. باقی گذاشتن غذای پخته در دمای اتاق

غذای پخته‌شده اگر برای مدت طولانی در دمای اتاق بماند، می‌تواند وارد محدوده‌ای شود که رشد بسیاری از باکتری‌ها در آن سریع‌تر اتفاق می‌افتد.

برای کاهش خطر مسمومیت و بیماری‌های ناشی از غذا، غذای باقی‌مانده را حداکثر طی ۲ ساعت در یخچال قرار دهید. اگر دمای محیط بیش از حدود ۳۲ درجه سانتی‌گراد باشد، این زمان به ۱ ساعت کاهش می‌یابد.

بنابراین، گذاشتن قابلمه غذا روی کابینت یا میز برای چند ساعت و سپس انتقال آن به یخچال، عادت ایمنی محسوب نمی‌شود.

۴. بستن کامل درِ غذای داغ و گذاشتن آن در یخچال

از طرف دیگر، یک اشتباه رایج این است که غذای داغ را بلافاصله داخل ظرف بریزیم، در آن را محکم ببندیم و کنار بگذاریم.

حبس بخار و گرما می‌تواند باعث ایجاد محیط گرم و مرطوب داخل ظرف شود و خنک‌شدن بخش مرکزی غذا را به تأخیر بیندازد. در نتیجه، غذا ممکن است مدت بیشتری در محدوده دمایی نامناسب باقی بماند.

روش بهتر برای نگهداری غذای باقی‌مانده

غذا را به ظروف کم‌عمق و کوچک‌تر تقسیم کنید تا سریع‌تر خنک شود. سپس آن را در یخچال قرار دهید و در صورت نیاز در ظرف را ببندید.

نکته مهم این است که برای خنک‌شدن غذا نباید آن را ساعت‌ها بیرون از یخچال رها کرد؛ هدف، کاهش سریع دمای غذا و محدودکردن زمان ماندن آن در شرایط مساعد رشد باکتری‌هاست.

۵. تمیز نکردن نوارهای آب‌بندی درِ ظروف

گاهی هنگام شست‌وشوی ظروف نگهداری غذا، فقط سطح اصلی ظرف و در آن تمیز می‌شود و نوار سیلیکونی یا لاستیکی دور در فراموش می‌شود.

این قسمت‌ها به دلیل تماس با رطوبت و باقی‌مانده‌های غذا می‌توانند محل تجمع آلودگی، باکتری و کپک باشند. اگر لکه‌های تیره یا مواد چسبیده زیر نوار آب‌بندی می‌بینید، این قسمت نیاز به تمیزکردن جدی‌تری دارد.

همین مسئله می‌تواند در حلقه لاستیکی درِ مخلوط‌کن و بعضی وسایل کوچک آشپزخانه نیز رخ دهد.

راه‌حل ساده

اگر نوار آب‌بندی قابل جداشدن است:

1. آن را از در خارج کنید.
2. جداگانه با آب و شوینده مناسب بشویید.
3. خود در را نیز به‌خوبی تمیز کنید.
4. هر دو قسمت را کاملاً خشک کنید.
5. سپس نوار را در جای خود قرار دهید.

رطوبت محبوس‌شده بین قطعات می‌تواند شرایط مناسبی برای رشد کپک ایجاد کند.

۶. استفاده از یک تخته برش برای همه مواد غذایی

استفاده از یک تخته برای خردکردن سبزیجات، نان و گوشت خام می‌تواند احتمال آلودگی متقاطع را افزایش دهد.

گوشت، مرغ و ماهی خام ممکن است حامل باکتری‌هایی باشند که روی سطح تخته برش باقی بمانند و سپس هنگام خردکردن مواد غذایی آماده مصرف به آنها منتقل شوند.

این خطر در تخته‌هایی که پر از شیار و خراش هستند بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، زیرا پاک‌سازی آنها دشوارتر است.

بهتر است چند تخته داشته باشیم

ترجیحاً:

• یک تخته برای گوشت، مرغ و ماهی خام داشته باشید.
• یک تخته جدا برای سبزیجات، میوه، نان و مواد غذایی‌ای که قرار نیست دوباره پخته شوند استفاده کنید.

تخته‌ها را پس از استفاده با آب داغ و شوینده مناسب به‌خوبی بشویید و اگر قابلیت شست‌وشو در ماشین ظرفشویی دارند، می‌توان از آن نیز استفاده کرد.

۷. یخ‌زدایی گوشت و مرغ روی کابینت

گذاشتن گوشت، مرغ یا ماهی منجمد روی کابینت برای چند ساعت شاید روش ساده‌ای به نظر برسد، اما می‌تواند خطر رشد باکتری‌ها را افزایش دهد.

حتی اگر قسمت مرکزی گوشت هنوز یخ‌زده باشد، سطح خارجی آن ممکن است زودتر گرم شود و وارد محدوده دمایی نامناسب برای نگهداری غذا شود.

سه روش ایمن‌تر برای یخ‌زدایی

یخچال:
غذا را حدود یک روز قبل از مصرف از فریزر به یخچال منتقل کنید. این روش آهسته‌تر است، اما از نظر ایمنی گزینه مناسبی محسوب می‌شود.

مایکروویو:
اگر گوشت را با مایکروویو یخ‌زدایی می‌کنید، باید بلافاصله پس از یخ‌زدایی آن را بپزید.

آب سرد:
گوشت را در بسته‌بندی مناسب و کاملاً غوطه‌ور در آب سرد قرار دهید و آب را هر ۳۰ دقیقه عوض کنید.

یخ‌زدایی در آب گرم یا روی کابینت روش مناسبی نیست.

۸. قرار دادن گوشت خام در طبقات بالای یخچال

حتی اگر گوشت خام داخل بسته‌بندی باشد، احتمال نشت آب گوشت وجود دارد. اگر گوشت در طبقه بالایی یخچال قرار گرفته باشد، این مایع می‌تواند روی مواد غذایی زیر آن بچکد و آلودگی را به غذاهای آماده مصرف منتقل کند.

باکتری‌هایی مانند سالمونلا و لیستریا می‌توانند از طریق این آلودگی متقاطع به سایر مواد غذایی منتقل شوند.

یک قانون ساده برای یخچال

گوشت قرمز خام، مرغ و ماهی را در پایین‌ترین طبقه یخچال قرار دهید و بهتر است آنها را داخل ظرفی دربسته یا روی بشقابی بگذارید که در صورت نشت مایعات، از انتشار آن جلوگیری کند.

به این ترتیب، حتی اگر بسته‌بندی نشتی داشته باشد، احتمال آلوده‌شدن مواد غذایی دیگر کمتر می‌شود.

چند تغییر کوچک با اثر مهم

ایمنی غذا الزاماً به رعایت دستورالعمل‌های پیچیده نیاز ندارد. چند عادت ساده می‌تواند بخش قابل توجهی از خطرات قابل پیشگیری را کاهش دهد:

جمع‌بندی

سلامت غذا فقط به این بستگی ندارد که چه چیزی می‌خوریم؛ نحوه آماده‌سازی و نگهداری آن نیز اهمیت دارد.

استفاده از ظروف مناسب برای گرم‌کردن، کاهش تماس غذای داغ با پلاستیک، سردکردن و نگهداری سریع غذاهای باقی‌مانده، تمیزکردن قسمت‌های پنهان ظروف، جلوگیری از آلودگی متقاطع و یخ‌زدایی ایمن گوشت و مرغ، همگی عادت‌های ساده‌ای هستند که می‌توانند ایمنی غذا را افزایش دهند.

در مورد میکروپلاستیک‌ها نیز بهتر است بین «وجود مواجهه» و «اثبات آسیب قطعی در انسان» تفاوت قائل شویم. شواهد درباره پیامدهای سلامت انسان همچنان در حال تکمیل است؛ بنابراین، کاهش مواجهه غیرضروری با حرارت و پلاستیک، در کنار رعایت اصول شناخته‌شده ایمنی غذا، رویکردی محتاطانه و منطقی است.