بکینگ پودر یکی از حیاتیترین مواد در دنیای نانوایی و شیرینیپزی است که مسئولیت پف کردن و حجم دادن به بافت کیکها و نانها را بر عهده دارد. با این حال، گاهی در میانه آشپزی متوجه میشویم که این ماده را در خانه نداریم. در چنین شرایطی، شناخت جایگزینهای مناسب که تأثیر مشابهی بر بافت نهایی داشته باشند، بسیار راهگشا است.
بکینگ پودر از ترکیب بیکربنات سدیم (جوش شیرین) به عنوان یک باز، و یک عامل اسیدی (مانند کرم تارتار) تشکیل شده است. هنگامی که این ترکیب با مایعات تماس پیدا میکند، واکنشی شیمیایی رخ داده و گاز دیاکسید کربن آزاد میشود. این حبابهای گاز در میان خمیر محبوس شده و باعث حجیم و سبک شدن آن میگردند. در ادامه به معرفی ۱۰ جایگزین خانگی و در دسترس برای این ماده میپردازیم.
۱. دوغ (Buttermilk)
دوغ یک فرآورده لبنی تخمیر شده با طعم کمی ترش است. خاصیت اسیدی دوغ باعث میشود وقتی با جوش شیرین ترکیب شود، همان اثر تخمیری بکینگ پودر را ایجاد کند.
برای جایگزینی ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر، میتوانید از نصف لیوان دوغ به همراه یکچهارم قاشق چایخوری جوش شیرین استفاده کنید. توجه داشته باشید که برای حفظ غلظت خمیر، باید به اندازه نصف لیوان از سایر مایعات دستور پخت (مانند شیر یا آب) کم کنید.
۲. ماست ساده
ماست نیز مانند دوغ طی فرآیند تخمیر تولید شده و دارای pH اسیدی است. ماست ساده بهترین گزینه است زیرا طعم خاصی به محصول نهایی اضافه نمیکند.
شما میتوانید ۱/۲ لیوان ماست ساده را با ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین مخلوط کرده و جایگزین ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر کنید. مشابه روش قبلی، باید مقدار مایعات دیگر دستور را کاهش دهید تا خمیر شل نشود.
۳. ملاس (شیره قند)
ملاس یک شیرینکننده اسیدی است که میتواند با جوش شیرین واکنش نشان دهد. به دلیل طعم قوی و شیرین، این جایگزین برای دسرها و کیکهای تیره مناسبتر است.
ترکیب ۱/۴ لیوان ملاس و ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین میتواند جایگزین ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر شود. از آنجا که ملاس حاوی قند زیادی است، بهتر است مقدار شکر موجود در دستور اصلی را نیز کمی کاهش دهید.
۴. کرم تارتار
کرم تارتار در واقع همان جزء اسیدی موجود در بکینگ پودر است. این پودر سفید رنگ که از مشتقات صنعت تولید سرکه و شراب است، یکی از دقیقترین جایگزینها محسوب میشود.
بهترین نسبت برای استفاده، ۲ به ۱ است. یعنی برای جایگزینی ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر، ۱/۲ قاشق چایخوری کرم تارتار را با ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین مخلوط کنید.
۵. شیر ترش شده
اگر شیر شما ترش شده، آن را دور نریزید؛ اسیدیته آن برای پختوپز عالی است. اگر شیر ترش ندارید، میتوانید ۱ قاشق غذاخوری سرکه سفید یا آبلیمو را به ۱ لیوان شیر اضافه کرده و ۱۵ دقیقه صبر کنید.
نصف لیوان شیر ترش به همراه ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین، جایگزینی مناسب برای ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر است. باز هم کاهش مایعات اصلی دستور را فراموش نکنید.
۶. سرکه سفید
سرکه به دلیل دارا بودن اسید استیک، واکنشی سریع با جوش شیرین ایجاد میکند. سرکه سفید به دلیل طعم خنثی و عدم تغییر رنگ در کیک، بهترین انتخاب است.
هر قاشق چایخوری بکینگ پودر را با مخلوط ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین و ۱/۲ قاشق چایخوری سرکه جایگزین کنید. این ترکیب برای کیکهای اسفنجی و کوکیها بسیار عالی عمل میکند.
۷. آبلیمو تازه
آبلیمو حاوی مقدار زیادی اسید سیتریک است و میتواند به راحتی واکنش لازم برای پف کردن خمیر را ایجاد کند.
برای ۱ قاشق چایخوری بکینگ پودر، از ۱/۲ قاشق چایخوری آبلیمو و ۱/۴ قاشق چایخوری جوش شیرین استفاده کنید. به دلیل طعم خاص لیمو، این روش برای دستورهایی که مقدار کمی بکینگ پودر نیاز دارند مناسبتر است.
۸. آب گازدار (Club Soda)
آب گازدار حاوی بیکربنات سدیم و حبابهای هوا است. این گزینه برای دستورهایی که نیاز به پف بسیار زیاد ندارند (مانند پنکیک) ایدهآل است.
در این روش، کافی است به جای مایع اصلی دستور (مثل آب یا شیر)، از آب گازدار استفاده کنید. این کار باعث ایجاد بافتی سبک و ترد در نان یا پنکیک شما میشود.
۹. آرد خود پفکن (Self-rising Flour)
این نوع آرد در واقع ترکیبی از آرد سفید، بکینگ پودر و نمک است. اگر این آرد را در منزل دارید، نیازی به افزودن بکینگ پودر جداگانه نیست.
فقط کافی است آرد معمولی دستور را با آرد خود پفکن جایگزین کرده و بکینگ پودر و نمک اضافی ذکر شده در دستور را حذف کنید.
۱۰. سفیدههای تخممرغ زده شده
بسیاری از کیکهای اسفنجی و سوفلهها، حجم خود را از هوای محبوس شده در سفیدهها میگیرند. این روش فیزیکی به جای واکنش شیمیایی باعث پف کردن میشود.
سفیدهها را با سرعت کم هم بزنید تا کف کنند و سپس سرعت را بالا ببرید تا کاملاً سفت شوند و فرم بگیرند. در نهایت، سایر مواد را به آرامی و به صورت دورانی با سفیده مخلوط کنید تا حبابهای هوا خارج نشوند.

سوالات متداول درباره جایگزینی بکینگ پودر (FAQ)
۱. آیا میتوان جوش شیرین را به تنهایی جایگزین بکینگ پودر کرد؟
خیر. جوش شیرین برای عمل کردن نیاز به یک عامل اسیدی دارد. اگر در دستور شما ماده اسیدی (مثل ماست یا آبلیمو) وجود ندارد، جوش شیرین به تنهایی باعث پف کردن نمیشود و طعم تلخی به جا میگذارد.
۲. چرا باید مقدار مایعات را هنگام استفاده از دوغ یا ماست کم کنیم؟
چون دوغ و ماست خودشان حالت مایع دارند. اگر مقدار آنها را اضافه کنید و مایعات اصلی دستور (مثل شیر) را کم نکنید، خمیر بیش از حد شل شده و کیک شما به خوبی نمیپزد.
۳. بهترین جایگزین برای کیکهای وانیلی که نمیخواهیم طعمشان عوض شود چیست؟
ترکیب کرم تارتار و جوش شیرین یا استفاده از سرکه سفید، کمترین تغییر را در طعم و رنگ نهایی کیک ایجاد میکنند.
خلاصه و نتیجهگیری
انتخاب بهترین جایگزین به نوع دستور پخت شما بستگی دارد. ملاس برای شیرینیهای تیره، آبلیمو برای کیکهای میوهای و سفیدههای تخممرغ برای بافتهای بسیار سبک مناسب هستند. با کمی تغییر در نسبت مایعات و قند دستور، میتوانید با خیالی آسوده از این جایگزینها استفاده کرده و نتیجهای عالی بگیرید.
- Aryana KJ, et al. (2017). A 100-Year Review: Yogurt and other cultured dairy products.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29153184/ - Barham P, et al. (2010). Molecular gastronomy: A new emerging scientific discipline.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2855180/ - CFR: Code of Federal Regulations Title 21. (2022).
https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cdrh/cfdocs/cfcfr/CFRSearch.cfm?fr=137.180 - Hassani N. (2021). How to make sour milk whenever you run out of buttermilk.
https://www.allrecipes.com/article/how-to-make-sour-milk/ - Nagaok S. (2019). Yogurt production [Abstract].
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30506248/ - Penniston KL, et al. (2009). Quantitative assessment of citric acid in lemon juice, lime juice, and commercially-available fruit juice products.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2637791/ - Potassium acid tartrate. (n.d.).
https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/23681127 - Román-Camacho JJ, et al. (2023). Latest trends in industrial vinegar production and the role of acetic acid bacteria: Classification, metabolism, and applications—A comprehensive review.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10572879/ - Stadler D, et al. (2019). The influence of processing parameters on the mitigation of deoxynivalenol during industrial baking.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6628453/ - Vinegar: Medicinal uses and antiglycemic effect.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1785201/ - Zhang S, et al. (2021). Microbial production of value-added bioproducts and enzymes from molasses, a by-product of sugar industry.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33385915/ - https://www.healthline.com/nutrition/10-baking-powder-substitutes#summary

سلام،ای کاش میشد جوش شیرینم حذف کرد
انجام ندین گند میزنم به هرچی زحمت کشیدین
عالی بود ….تشکر🙏🏻
اگه جواب بگیرم که خیلی عالی میشه
کف دریا هم فکر کنم جواب بده بجای بیکینگ پودر
اگ فقط ماست بزنیم و جوش شیرین نزنیم نمیشه؟
عالیومفیدبودمرسی
خیلی خوب و جامع بود لذت بردم
ابلیمو تنها نمیشه؟
عالی بود
بسیارعالی بود . سپاس گزارم
عالی وموثر بود ممنونم
عالی🙏🌹
🙏🏻🙏🏻🌹🌹🌹🖐عالی
عالیه