چه اتفاقی در مغز در طول زوال عقل عروقی رخ می‌دهد؟

زوال عقل عروقی، دومین نوع شایع زوال عقل محسوب می‌شود که مستقیماً ناشی از آسیب به مغز در اثر سکته‌های مغزی و بیماری‌های عروقی است. این بیماری شناختی اغلب الگوی بدتر شدن گام به گام را دنبال می‌کند، به این معنی که علائم حافظه و تفکر فرد هر بار که دچار سکته مغزی جدید می‌شود، ناگهان و به صورت محسوس‌تری کاهش می‌یابد. درک آسیب‌های مغزی ناشی از این بیماری، برای پیشگیری و کُند کردن روند پیشرفت آن، از اهمیت بالایی برخوردار است.

علل زوال عقل عروقی چیست؟

زوال عقل عروقی زمانی اتفاق می‌افتد که فرد در نواحی از مغز دچار سکته‌های مغزی کوچک یا بزرگ می‌شود که این نواحی کنترل‌کننده مهارت‌های شناختی و عملکردی حیاتی هستند¹. این سکته‌ها، جریان خون به بخش‌های خاصی از مغز را قطع کرده و باعث آسیب بافتی می‌شوند.

سکته‌ها می‌توانند بر عملکردهای زیر تأثیر بگذارند:

حافظه و استدلال: شامل توانایی به خاطر سپردن اطلاعات جدید و استفاده از منطق برای حل مسائل است.
تصمیم‌گیری و محاسبات: کاهش توانایی در اتخاذ تصمیمات مناسب و انجام محاسبات ذهنی یا ریاضی ساده را در پی دارد.
شناسایی افراد و توجه: این آسیب‌ها می‌توانند توانایی فرد برای شناخت چهره‌ها و حفظ تمرکز را تحت تأثیر قرار دهند.
احساسات، انگیزه و کنترل شخصی: تغییرات ناگهانی در خلق و خو، از دست دادن انگیزه برای فعالیت‌ها و کاهش توانایی در کنترل رفتارها را شامل می‌شود.
کنترل مثانه یا روده و استفاده از اشیا: اختلال در عملکردهای جسمی ضروری و همچنین ندانستن نحوه کار با وسایل روزمره ممکن است رخ دهد.

زمانی که چندین سکته مغزی، چه به صورت همزمان و چه در زمان‌های مختلف، رخ می‌دهند، مجموع اثرات آن‌ها اغلب به زوال عقل عروقی منجر می‌شود². این آسیب‌ها به تدریج انباشته شده و عملکرد کلی مغز را مختل می‌کنند.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

درک اصطلاحات کلیدی

برای درک بهتر زوال عقل عروقی، تفهیم اصطلاحات مرتبط زیر ضروری است:

زوال عقل (Dementia): زوال عقل به معنای تخریب تدریجی مهارت‌های تفکر و خود مراقبتی است که اغلب در اواخر بزرگسالی ایجاد می‌شود¹. انواع مختلفی از زوال عقل وجود دارد که همه آن‌ها ناشی از آسیب تدریجی سلول‌های مغزی هستند؛ بیماری آلزایمر شایع‌ترین نوع آن است و زوال عقل عروقی در رتبه دوم قرار دارد.
سکته مغزی (Stroke): سکته مغزی به آسیب وارد شده به ناحیه‌ای از مغز گفته می‌شود که در اثر قطع مختصر عرضه خون به آن ناحیه خاص ایجاد می‌شود¹. علائم سکته مغزی همواره با محل آسیب مطابقت دارند.
بیماری عروقی (Vascular Disease): باریک یا سخت شدن عروق خونی، که می‌تواند در هر جای بدن رخ دهد، باعث اختلال در جریان خون به اندام‌های مختلف می‌شود³. بیماری عروق مغزی نیز به بیماری عروقی در رگ‌های خونی مغز گفته می‌شود.

چه اتفاقی در مغز در طول زوال عقل عروقی رخ می‌دهد؟

علائم و اثرات زوال عقل عروقی

علائم زوال عقل عروقی شباهت‌هایی به علائم سایر انواع زوال عقل دارد که شامل فراموشی، مشکل در تصمیم‌گیری، کاهش توانایی دنبال کردن مکالمات و کاهش قابلیت مدیریت خود مراقبتی است⁴. با این حال، چند ویژگی متمایز وجود دارد که مختص زوال عقل عروقی است³.

ویژگی‌های متمایز زوال عقل عروقی عبارتند از:

شروع ناگهانی علائم: علائم این بیماری اغلب به صورت ناگهانی یا حاد ظاهر می‌شوند، برخلاف آلزایمر که شروعی تدریجی دارد.
الگوی پله‌ای بدتر شدن: افراد اغلب چندین مرحله متمایز را تجربه می‌کنند که در هر کدام، علائم به وضوح پس از یک سکته جدید، مشهودتر می‌شوند.
وجود علائم سکته مغزی: معمولاً سایر علائم سکته مغزی نیز در فرد مشاهده می‌شود، مانند ضعف در یک سمت بدن، افتادگی صورت، لکنت زبان، یا از دست دادن بینایی.

چه اتفاقی برای مغز می‌افتد؟

بیماری عروقی باعث وقوع سکته‌های کوچک در سرتاسر مغز می‌شود و مناطق آسیب‌دیده‌ای را در نواحی مختلف ایجاد می‌کند⁵. این آسیب‌ها اغلب مسیرهای ارتباطی حیاتی را در سراسر مغز مختل می‌کنند. هنگامی که این آسیب سکته‌ای بر مهارت‌های شناختی مانند تفکر و حافظه تأثیر می‌گذارد، زوال عقل عروقی تعریف می‌شود.

مغز شما دارای نواحی اختصاصی برای عملکردهای خاصی مانند حرکت دادن بازوی راست یا حس کردن موقعیت پای چپ است. مهارت‌های شناختی شما عمدتاً در لوب پیشانی (بخش جلویی مغز) متمرکز شده‌اند و به شبکه‌ای از مسیرهای عصبی متکی هستند که با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند⁴. هنگامی که این مسیرها توسط آسیب‌هایی مانند سکته مغزی مختل می‌شوند، از کارکرد صحیح نواحی مغز جلوگیری کرده و شبکه‌های ارتباطی بین آن‌ها را از هم می‌گسلد².

عوامل خطر زوال عقل عروقی کدامند؟

اگر شما یا یکی از عزیزانتان دارای بیماری عروق مغزی باشید، در معرض خطر ابتلا به زوال عقل عروقی قرار می‌گیرید. کنترل عوامل خطر بیماری‌های عروقی برای پیشگیری از این نوع زوال عقل بسیار مهم است.

عوامل خطر عبارتند از:⁶

سابقه یک یا چند سکته مغزی قبلی
فشار خون بالا و دیابت درمان نشده
کلسترول و سطح تری‌گلیسیرید بالا
بیماری قلبی و بیماری شریان کاروتید
وجود رگ‌های خونی ناسالم
بیماری‌های التهابی سیستمیک
سیگار کشیدن و چاقی

هر یک از این شرایط می‌تواند به رگ‌های خونی شما آسیب بزند و احتمال قطع جریان خون به ناحیه‌ای از مغز را افزایش دهد که در نهایت باعث سکته مغزی می‌شود.

درمان و مقابله با زوال عقل عروقی

اگر متوجه علائم زوال عقل عروقی در خود یا عزیزانتان شدید، مهم است که در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و مدیریت فعال عوامل خطر می‌تواند سرعت پیشرفت بیماری را به طور قابل توجهی کاهش دهد.

برخی از مداخلات و درمان‌های پزشکی می‌توانند:⁷

کاهش خطر سکته‌های مغزی آینده: با مدیریت فشار خون، دیابت، و کلسترول، می‌توان احتمال وقوع سکته‌های بعدی را به حداقل رساند.
کمک به جنبه‌های عملی مراقبت از خود و ایمنی: این شامل حمایت‌های حرفه‌ای برای حفظ استقلال و امنیت فرد می‌شود.
کمک به ریکاوری سکته مغزی: این فرآیند با هدف به حداکثر رساندن بهبودی در مغز و بازیابی عملکردهای از دست رفته انجام می‌شود.

سؤالات متداول

آیا زوال عقل عروقی قابل پیشگیری است؟

بله، زوال عقل عروقی تا حد زیادی قابل پیشگیری است، زیرا مستقیماً با آسیب‌های عروقی و سکته‌های مغزی مرتبط است. با مدیریت و کنترل قوی عوامل خطر قلبی-عروقی مانند فشار خون بالا، دیابت، کلسترول بالا و ترک سیگار، می‌توان خطر وقوع سکته‌های مغزی جدید و در نتیجه پیشرفت زوال عقل عروقی را به طور قابل توجهی کاهش داد. پیشگیری، کلید اصلی مقابله با این بیماری است.

آیا زوال عقل عروقی می‌تواند به طور همزمان با آلزایمر رخ دهد؟

بله، زوال عقل عروقی اغلب به طور همزمان با سایر انواع زوال عقل، به ویژه بیماری آلزایمر، رخ می‌دهد که به آن زوال عقل مختلط (Mixed Dementia) گفته می‌شود. هنگامی که یک فرد همزمان آسیب‌های عروقی ناشی از سکته و پلاک‌ها و گره‌های پروتئین آمیلوئید مرتبط با آلزایمر را تجربه می‌کند، علائم شناختی او شدیدتر و پیچیده‌تر می‌شود. مطالعات کالبدشکافی نشان داده‌اند که زوال عقل مختلط شایع‌تر از آن چیزی است که قبلاً تصور می‌شد.

تفاوت اصلی بین زوال عقل عروقی و آلزایمر چیست؟

تفاوت اصلی در علت و الگوی پیشرفت نهفته است. زوال عقل عروقی ناشی از آسیب‌های فیزیکی ناشی از قطع جریان خون (سکته) است و اغلب دارای الگوی زوال پله‌ای است؛ به این معنی که وخامت ناگهانی رخ می‌دهد و سپس دوره‌ای از ثبات دنبال می‌شود. در مقابل، آلزایمر ناشی از تجمع غیرطبیعی پروتئین‌ها (آمیلوئید و تاو) در مغز است و الگوی زوال آن معمولاً یک شیب تدریجی و مداوم را دنبال می‌کند و نه جهش‌های ناگهانی.

نتیجه‌گیری

زوال عقل عروقی که در اثر سکته‌های مغزی در نواحی حیاتی مغز ایجاد می‌شود، دومین نوع شایع زوال عقل است و یک اختلال شناختی جدی محسوب می‌گردد. این بیماری به دلیل آسیب به شبکه‌های ارتباطی عصبی، به ویژه در لوب پیشانی، باعث اختلال در مهارت‌هایی مانند حافظه، استدلال و تصمیم‌گیری می‌شود. این بیماری الگوی زوال پله‌ای دارد و پیشگیری از سکته‌های مغزی آینده از طریق مدیریت فعال عوامل خطر، کلیدی‌ترین جنبه در درمان و کُند کردن روند پیشرفت آن است.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: