پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که اغلب برای کمک به مشکلات گوارشی توصیه می‌شوند. اگرچه هدف آن‌ها کمک به این شرایط در طول زمان است، اما ممکن است در ابتدا دچار عوارض خفیفی مانند اسهال، یبوست، گاز معده، نفخ یا درد شکم شوید. در حالی که این عوارض معمولاً موقتی هستند، اگر علائم شدید باشند باید با یک پزشک تماس بگیرید.
پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که برای بهبود روده و ترمیم میکروبیوم (تمام موجودات زنده در بدن شما) طراحی شده‌اند. با این حال، پروبیوتیک‌ها ممکن است در برخی افراد باعث اسهال (مدفوع شل و آبکی) و دیگر عوارض جانبی گوارشی شوند.
چرا پروبیوتیک‌ها می‌توانند باعث اسهال شوند
پروبیوتیک‌ها میکروارگانیسم‌های زنده‌ای هستند که در برخی غذاها و مکمل‌های غذایی یافت می‌شوند و تصور می‌شود که هنگام مصرف، مزایای سلامتی داشته باشند. پروبیوتیک‌ها به‌طور کلی ایمن در نظر گرفته می‌شوند، اما مانند بیشتر مکمل‌ها، خطر عوارض جانبی، تداخل و دلایل احتیاط وجود دارد.
بنابراین، اگرچه پروبیوتیک‌ها معمولاً برای کمک به مشکلات گوارشی در طول زمان مصرف می‌شوند، امکان تجربه‌ی عوارض موقت وجود دارد که می‌تواند بر سیستم گوارش اثر منفی بگذارد. این عوارض شامل موارد زیر است:
- گاز معده
- نفخ
- درد شکمی
- یبوست
- اسهال
این عوارض، از جمله اسهال خفیف و مدفوع شل، ممکن است به دلیل ورود میکروب‌های جدید به بدن و فرآیند تخمیر ناشی از آن‌ها ایجاد شود. این فرآیند باعث تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه (SCFAs) و گاز می‌شود که می‌تواند به افزایش نفخ، گاز معده و گاهی اسهال منجر شود (به‌ویژه اگر رژیم غذایی شما سرشار از فیبرهای قابل تخمیر باشد). همچنین می‌تواند حرکت روده بزرگ را تحریک کرده و باعث مدفوع شل‌تر شود.
عوارض دیگر پروبیوتیک‌ها ممکن است شامل حالت تهوع، سردرد و میگرن، واکنش‌های پوستی و تشنگی باشد.
Alina Bitta / Getty Images
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
اگر مشکوک هستید که ممکن است دچار یک اختلال گوارشی باشید، مهم است که ابتدا به یک پزشک مراجعه کنید. پزشک می‌تواند تشخیص صحیح ارائه دهد و به شما کمک کند تصمیم بگیرید که آیا پروبیوتیک‌ها بخشی از درمان شما باشند یا خیر.
همچنین اگر هنگام مصرف پروبیوتیک‌ها هرگونه عوارض جانبی مداوم یا شدید را تجربه می‌کنید، یا مطمئن نیستید که پروبیوتیک‌ها برای شما مناسب هستند یا خیر، باید به پزشک مراجعه کنید.
چگونه عوارض گوارشی را درمان کنیم
به طور معمول، عوارض گوارشی مانند نفخ و گاز باید پس از چند هفته استفاده مداوم و سازگاری بدن با پروبیوتیک‌ها بهبود یابد. اما اگر عوارض ادامه پیدا کرد یا شدید بود، باید با پزشک مشورت کنید.
چندین عامل می‌تواند بر مدت زمان و شدت عوارض جانبی پروبیوتیک‌ها تأثیر بگذارد، از جمله: نوع سویه، دوز مصرفی (زیرا دوزهای بالاتر ممکن است عوارض بیشتری ایجاد کنند)، دفعات مصرف (زیرا تداوم باعث سازگاری روده می‌شود)، رژیم غذایی فرد، ترکیب میکروبیوم روده و شرایط زمینه‌ای.
شروع با دوز پایین و انتخاب سویه مناسب (با کمک پزشک) می‌تواند عوارض را به حداقل برساند. نوشیدن مقدار کافی آب می‌تواند از کم‌آبی ناشی از اسهال جلوگیری کند.
البته، اسهال ممکن است نشانه‌ای از یک بیماری غیرمرتبط با پروبیوتیک باشد. به طور کلی، اگر اسهال شدید است یا بیش از دو روز ادامه دارد و/یا با موارد زیر همراه است، باید به پزشک مراجعه کنید:
- درد شدید شکمی
- کم‌آبی بدن
- تب
- خونریزی مقعدی
- مدفوع سیاه و قیری
در کودکان، در صورت وجود این علائم و/یا شکم متورم، بثورات پوستی یا یرقان (زرد شدن پوست یا چشم‌ها) باید فوراً با پزشک تماس گرفت. نوزادان زیر سه ماه که به طور کلی دچار اسهال می‌شوند نیز باید سریعاً توسط پزشک معاینه شوند.
عملکرد پروبیوتیک‌ها
میکروبیوم روده شما مجموعه‌ای از میکروارگانیسم‌هایی است که در روده شما زندگی می‌کنند. پروبیوتیک‌ها میکروبیوم روده را تغییر می‌دهند و تعداد میکروارگانیسم‌های مفید را افزایش داده و تعادل را باز می‌گردانند. این باعث افزایش میکروب‌های مفید و کاهش میکروب‌های بالقوه مضر در روده شما می‌شود.
به طور معمول، پروبیوتیک‌ها باکتری هستند، اما ممکن است مخمر نیز باشند. Saccharomyces boulardii یک مخمر است که اغلب در محصولات پروبیوتیکی استفاده می‌شود. لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم از جمله سویه‌های باکتریایی رایج هستند.
یک میکروبیوم متعادل برای سلامت کلی بدن حیاتی است. تحقیقات نشان می‌دهد که یک میکروبیوم نامتعادل ممکن است خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها را افزایش دهد. با این حال، دانشمندان هنوز در تلاش‌اند این ارتباط را به طور کامل درک کنند.
یک میکروبیوم نامتعادل می‌تواند برخی شرایط موجود را نیز بدتر کند، به‌ویژه اختلالات گوارشی مانند بیماری التهابی روده (IBD).
کجا می‌توان پروبیوتیک‌ها را پیدا کرد
پروبیوتیک‌ها را می‌توان در غذاها، نوشیدنی‌ها و مکمل‌های غذایی یافت. برخی غذاهای تخمیری مانند ماست حاوی میکروارگانیسم‌های پروبیوتیک هستند که ممکن است برای میکروبیوم روده مفید باشند. با این حال، گاهی این پروبیوتیک‌ها در فرآیند تولید مواد غذایی از بین می‌روند.
مکمل‌های غذایی منبع دیگری از پروبیوتیک‌ها هستند. این مکمل‌ها در قالب کپسول، پودر، قرص‌های جویدنی، قرص و مایعات موجود هستند. مکمل‌های پروبیوتیک به صورت آنلاین و در فروشگاه‌های مختلف عرضه می‌شوند.
هنگام انتخاب یک مکمل پروبیوتیک، لیست مواد تشکیل‌دهنده را بخوانید تا بدانید چه سویه‌هایی وجود دارند و آیا مواد اضافی مانند پری‌بیوتیک‌ها یا سایر مواد مغذی نیز اضافه شده‌اند یا خیر.
مزایا
پروبیوتیک‌ها اغلب برای سلامت گوارش استفاده می‌شوند، اما ممکن است فواید و کاربردهای دیگری نیز داشته باشند. شواهدی وجود دارد که پروبیوتیک‌ها می‌توانند به شرایطی مانند موارد زیر کمک کنند:
- درماتیت آتوپیک
- اسهال عفونی
- اسهال ناشی از آنتی‌بیوتیک
- بیماری‌های التهابی روده مانند کولیت اولسراتیو (UC) و بیماری کرون (CD)
- سندروم روده تحریک‌پذیر
- کلسترول بالا
مصرف مکمل‌ها باید فردی‌سازی شده و توسط یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی مانند متخصص تغذیه (RD یا RDN)، داروساز یا پزشک بررسی شود. هیچ مکملی برای درمان، درمان قطعی یا پیشگیری از بیماری در نظر گرفته نشده است.
آیا پروبیوتیک‌ها برای شما مناسب هستند؟
پروبیوتیک‌ها ممکن است برای بسیاری از افراد گزینه خوبی باشند، اما برای همه مناسب نیستند. گنجاندن منابع غذایی پروبیوتیک در رژیم غذایی معمولاً ایده خوبی است. به عنوان مثال، مصرف منظم ماست غنی از پروبیوتیک یا ماست یونانی می‌تواند به سلامت روده کمک کند.
برای برخی افراد، استفاده منظم از پروبیوتیک‌ها ممکن است به درمان برخی شرایط کمک کند. تحقیقات نشان می‌دهد که سویه‌های مختلف پروبیوتیک می‌توانند اثر مثبت بر میکروبیوم روده داشته باشند و در نتیجه اختلالات گوارشی مانند اسهال عفونی، IBD، IBS و غیره را درمان کنند.
همچنین شواهدی وجود دارد که افراد مبتلا به برخی اختلالات روانی (مانند افسردگی) ممکن است از پروبیوتیک‌ها بهره‌مند شوند.
با این حال، همه نباید از پروبیوتیک‌ها استفاده کنند، از جمله زنان باردار، شیرده یا افراد با سیستم ایمنی ضعیف. در حقیقت، حفظ یک رژیم غذایی غنی از مواد غذایی پری‌بیوتیک (مانند سبزیجات و غلات) به باکتری‌های مفید کمک می‌کند تا رشد کنند.
افرادی که به شدت بیمار یا دچار نقص ایمنی هستند نباید پروبیوتیک مصرف کنند. به دلیل وجود میکروارگانیسم‌های زنده، پروبیوتیک‌ها ممکن است در این گروه‌ها خطر ابتلا به عفونت یا سایر بیماری‌ها را افزایش دهند و مواد مضر یا مقاومت آنتی‌بیوتیکی ایجاد کنند.
استفاده از پروبیوتیک‌ها در نوزادان نارس نیز ممکن است ناایمن باشد. سازمان غذا و دارو (FDA) اخیراً درباره موارد نادر عفونت‌های شدید در نوزادان نارس که پروبیوتیک دریافت کرده‌اند هشدار داده است. برخی موارد حتی کشنده بوده‌اند.
تداخلات احتمالی
علاوه بر این، پروبیوتیک‌ها ممکن است با برخی داروها یا مکمل‌های دیگر تداخل داشته باشند. طبق یک مرور، پروبیوتیک‌ها ممکن است با موارد زیر تداخل داشته باشند:
- استاتین‌ها
- داروهای ضد انعقاد خون
- برخی داروهای ضد سرطان
- آنتی‌بیوتیک‌ها
- داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
- استامینوفن (Tylenol)
- سنوزیدها
- جینسینگ پاناکس
- نیترازپام
- لوودوپا
با این حال، تحقیقات بیشتری در مورد این تداخلات احتمالی مورد نیاز است. در مورد آنتی‌بیوتیک‌ها، توصیه می‌شود پروبیوتیک‌ها را حداقل دو ساعت قبل یا بعد از مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها استفاده کنید تا از هرگونه تداخل جلوگیری شود.
اگر به استفاده از پروبیوتیک‌ها علاقه‌مندید یا مطمئن نیستید که برای شما مناسب هستند، با یک پزشک مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Maftei N-M, Raileanu CR, Balta AA, Ambrose L, Boev M, Marin DB, Lisa EL. The potential impact of probiotics on human health: An update on their health-promoting properties. Microorganisms. 2024; 12(2):234. https://doi.org/10.3390/microorganisms12020234
- Yu X, Gurry T, Nguyen LTT, Richardson HS, Alm EJ. Prebiotics and community composition influence gas production of the human gut microbiota. Kline KA, ed. mBio. 2020;11(5):e00217-20.https://doi.org/10.1128/mbio.00217-20
- McFarland LV, Evans CT, Goldstein EJC. Strain-specificity and disease-specificity of probiotic efficacy: a systematic review and meta-analysis. Front Med. 2018;5:336476. doi:10.3389/fmed.2018.00124
- National Institutes of Health Office of Dietary Supplements. Probiotics.
- Johns Hopkins Medicine. Health: Diarrhea.
- American Academy of Pediatrics. Diarrhea in children: What parents need to know.
- American Academy of Pediatrics. Diarrhea in babies.
- Linares DM, Ross P, Stanton C. Beneficial microbes: The pharmacy in the gut. Bioengineered. 2016;7(1):11-20. doi:10.1080/21655979.2015.1126015
- National Center for Complementary and Integrative Health. Probiotics: usefulness and safety.
- Shreiner AB, Kao JY, Young VB. The gut microbiome in health and in disease. Curr Opin Gastroenterol. 2015;31(1):69-75. doi:10.1097/MOG.0000000000000139
- Shan Y, Lee M, Chang EB. The gut microbiome and inflammatory bowel diseases. Annu Rev Med. 2022;73:455-468. doi:10.1146/annurev-med-042320-021020
- Lisko DJ, Johnston GP, Johnston CG. Effects of dietary yogurt on the healthy human gastrointestinal (GI) microbiome. Microorganisms. 2017;5(1):6. doi:10.3390/microorganisms5010006
- Wilkins T, Sequoia J. Probiotics for gastrointestinal conditions: a summary of the evidence. AFP. 2017;96(3):170-178.
- Zhang Q, Chen B, Zhang J, et al. Effect of prebiotics, probiotics, synbiotics on depression: results from a meta-analysis. BMC Psychiatry. 2023;23(1):477. doi:10.1186/s12888-023-04963-x
- Cedars Sinai. Should you take probiotics and prebiotics?
- Purdel C, Ungurianu A, Adam-Dima I, et al. Exploring the potential impact of probiotic use on drug metabolism and efficacy. Biomed Pharmacother. 2023;161:114468. doi:10.1016/j.biopha.2023.114468
- https://www.verywellhealth.com/can-probiotics-cause-diarrhea-8420935
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
