با وجود اینکه فعالیتهای ورزشی هوازی منظم به بهبود پروفایل چربی خون کمک میکند، ورزشکاران نیز میتوانند به کلسترول بالا مبتلا شوند. کلسترول بالا یک وضعیت رایج است که دلایل مختلفی از جمله ژنتیک، رژیم غذایی و عوامل مرتبط با سبک زندگی در ایجاد آن نقش دارند. سطح کلسترول بالاتر از ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر (mg/dl) معمولاً به عنوان کلسترول بالا در نظر گرفته میشود.
وجود کلسترول اضافی در خون خطر ابتلای فرد به بیماریهای قلبی، سکته مغزی و سایر مشکلات سلامتی را به شدت افزایش میدهد. اگرچه سطح کلسترول به طور کلی با افزایش سن بالا میرود، پزشکان غربالگری آن را از دوران کودکی توصیه میکنند. در صورت بالا بودن سطح کلسترول، پزشک برای کاهش آن، تغییر در سبک زندگی و مصرف دارو را پیشنهاد خواهد کرد. این مقاله به بررسی کلسترول بالا در ورزشکاران، تأثیر آن بر عملکرد ورزشی، و راهکارهای درمانی موجود میپردازد.
آیا کلسترول بالا بر عملکرد ورزشی تأثیر میگذارد؟
اگرچه کلسترول بالا یک وضعیت شایع است، اما تحقیقات اندکی در مورد تأثیر مستقیم این وضعیت بر عملکرد ورزشی وجود دارد. با این حال، افزایش کلسترول خون به طور مستقیم خطر وقوع رویدادهای تهدیدکننده حیات مانند سکته مغزی و حمله قلبی را افزایش میدهد.
مرگ ناگهانی قلبی (SCD) شایعترین علت پزشکی مرگ ناگهانی در میان ورزشکاران است. یک مطالعه در سال ۲۰۱۶ تخمین زده است که این اتفاق سالانه برای ۱ در ۴۰,۰۰۰ تا ۱ در ۸۰,۰۰۰ ورزشکار رخ میدهد. در میان ورزشکاران مسابقهای، این مرگها اغلب در افراد جوان و ظاهراً سالم مشاهده میشود. همین مطالعه نشان داد که در ورزشکاران مسنتر، SCD در طول ورزشهای عادی رایجتر است و سالانه حدود ۲۱ نفر در هر میلیون نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۱۵، شایعترین علت SCD در میان ورزشکاران مسنتر، بیماری شریان کرونری است که ناشی از تجمع کلسترول در شریانها است. بنابراین، کلسترول بالا میتواند به طور غیرمستقیم در SCD ورزشکاران نقش داشته باشد. علاوه بر این، یک مرور در سال ۲۰۲۲ نشان داد که ورزشکاران مرد نسبت به ورزشکاران زن بیشتر در معرض خطر SCD قرار دارند، و بیماریهای مادرزادی قلب نیز از علل شایع مرگ در میان ورزشکاران جوانتر هستند.
آیا ورزشکاران استقامتی میتوانند کلسترول بالا داشته باشند؟
اگرچه معمولاً در افراد بسیار فعال عکس این موضوع صادق است، اما امکان ابتلای ورزشکاران استقامتی به کلسترول بالا وجود دارد. به طور طبیعی، ورزشهای هوازی منظم باعث افزایش کلسترول خوب (HDL) و کاهش کلسترول بد (LDL) میشود. این تأثیرات به سلامت عمومی فرد، رژیم غذایی او و نوع فعالیت ورزشی بستگی دارد.
با این حال، ترکیب تمرینات با شدت بالا با رژیم غذایی کتوژنیک (پرچرب و کمکربوهیدرات) ممکن است نتایج متفاوتی به همراه داشته باشد. یک مطالعه در سال ۲۰۱۸ دوندههای استقامتی را که رژیمهای کمکربوهیدرات و پرچرب داشتند، با افرادی که رژیمهای پرکربوهیدرات داشتند مقایسه کرد. محققان دریافتند که کلسترول تام، کلسترول LDL و کلسترول HDL در گروه رژیم کمکربوهیدرات به طور قابل توجهی بالاتر است. با این وجود، پروفایل لیپوپروتئینی آنها با حساسیت بالاتر به انسولین سازگار بود. پژوهشگران احتمال دادند که ورزشکارانی که رژیمهای کتوژنیک را دنبال میکنند، تغییراتی در ذخیره کلسترول کبدی خود تجربه میکنند. این امر باعث میشود که سطح کلسترول در گردش خون آنها بالاتر بماند. علاوه بر این، یک مطالعه در سال ۲۰۲۰ نشان داد که رژیم غذایی گیاهی کامل میتواند به کاهش سطح کلسترول کمک کند.
سطوح کلسترول در بدن
آزمایشگاهها سطح کلسترول را با استفاده از آزمایشی به نام پنل لیپوپروتئین که سطح کلسترول را بر حسب mg/dl نشان میدهد، اندازهگیری میکنند.
۱. کلسترول تام
کلسترول تام معیاری از کل کلسترول خون است که کلسترول LDL و HDL را با هم ترکیب میکند. برای بزرگسالان، سطوح کلسترول تام به شرح زیر طبقهبندی میشود:
| دستهبندی | کلسترول تام |
| سالم | کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
| مرزی (بالا) | ۲۰۰ تا ۲۳۹ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
| بالا | بالاتر از ۲۳۹ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
۲. کلسترول LDL
LDL اغلب به عنوان کلسترول بد شناخته میشود، زیرا باعث تشکیل پلاک در شریانها میگردد. برای بزرگسالان، سطوح کلسترول LDL به شرح زیر طبقهبندی میشود:
| دستهبندی | کلسترول LDL |
| سالم | کمتر از ۱۰۰ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
| مرزی (بالا) | ۱۳۰ تا ۱۵۹ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
| بالا | ۱۶۰ تا ۱۸۹ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
| بسیار بالا | بالاتر از ۱۹۰ میلیگرم در دسیلیتر¹ |
۳. کلسترول HDL
کلسترول HDL به حذف کلسترول LDL از جریان خون کمک میکند، بنابراین به آن کلسترول خوب نیز گفته میشود. سطح سالم HDL در مردان بزرگسال ۴۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر، در زنان ۵۰ میلیگرم در دسیلیتر یا بالاتر و در کودکان و نوجوانان زیر ۱۹ سال ۴۵ میلیگرم در دسیلیتر است. در بزرگسالان، سطح کمتر از ۴۰ میلیگرم در دسیلیتر به عنوان پایین و ۶۰ میلیگرم در دسیلیتر به عنوان بالا طبقهبندی میشود.
کلسترول و سن
سطح کلسترول معمولاً با افزایش سن فرد بالا میرود. بنابراین، توصیههای غربالگری بر اساس سن افزایش مییابد. پزشکان توصیه میکنند افراد بر اساس دستورالعملهای زیر غربالگری شوند:
- کودکان زیر ۱۹ سال: اولین غربالگری بین سنین ۹ تا ۱۱ سال و تکرار هر ۵ سال. اگر سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا عوامل خطر بیماری قلبی عروقی وجود داشته باشد، پزشکان ممکن است غربالگری را از سن ۲ سالگی توصیه کنند.
- سنین ۲۰ تا ۴۵ سال: غربالگری هر ۵ سال یکبار.
- مردان ۴۵ تا ۶۵ سال: غربالگری هر ۱ تا ۲ سال.
- زنان ۵۵ تا ۶۵ سال: غربالگری هر ۱ تا ۲ سال.
- بالای ۶۵ سال: غربالگری سالانه.
به طور کلی، مردان سطح کلسترول بالاتری نسبت به زنان دارند. در زنان، سطح کلسترول اغلب پس از یائسگی افزایش مییابد.
روشهای کاهش کلسترول
افراد میتوانند سطح کلسترول خود را با ترکیبی از تغییرات سبک زندگی و داروها کاهش دهند.
۱. تغییرات سبک زندگی
پزشک ممکن است موارد زیر را برای تغییر در سبک زندگی توصیه کند:
- تغذیه سالم برای قلب: این شامل محدود کردن منابع غذایی چربیهای اشباع و ترانس و تشویق به خوردن طیف وسیعی از غذاهای مغذی مانند میوهها، سبزیجات، غلات کامل و گوشتهای کمچرب است. برخی تحقیقات نشان میدهند که رژیم غذایی مدیترانهای میتواند به کاهش کلسترول کمک کند.
- مدیریت وزن: اگر فرد دچار چاقی باشد، کاهش چربی بدن ممکن است کلسترول LDL را کاهش دهد. این امر به ویژه برای مبتلایان به سندرم متابولیک مهم است. اما لازم به ذکر است که چاقی به تنهایی به معنای کلسترول بالا نیست.
- فعالیت بدنی: افراد باید در طول روز فعال باشند و بزرگسالان باید حداقل ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط و ۲ یا بیشتر روز تمرینات قدرتی در هفته انجام دهند.
- مدیریت استرس: استرس مزمن میتواند کلسترول LDL را افزایش داده و کلسترول HDL را کاهش دهد.
- ترک سیگار: افرادی که سیگار را ترک میکنند ممکن است متوجه افزایش کلسترول HDL شوند، که به نوبه خود کلسترول LDL مضر را کاهش میدهد.
۲. داروها
اگر افراد نتوانند کلسترول خود را به اندازه کافی از طریق تغییرات سبک زندگی پایین بیاورند، پزشک ممکن است داروهایی را توصیه کند. این گزینهها شامل موارد زیر هستند:
- استاتینها: برای جلوگیری از ساخت کلسترول توسط کبد.
- مواد جداکننده اسید صفراوی: برای کاهش جذب چربیهای رژیمی.
- مهارکنندههای جذب کلسترول: برای کاهش جذب کلسترول رژیمی و کاهش تریگلیسیرید.
- اسید نیکوتینیک (نیاسین): برای کاهش کلسترول LDL و تریگلیسیرید و افزایش کلسترول HDL.
- مهارکنندههای PCSK9: برای حذف کلسترول LDL از جریان خون.
- فیبراتها: برای کاهش سطح تریگلیسیرید.
تصورات غلط رایج درباره کلسترول
تصورات نادرست زیادی در مورد کلسترول وجود دارد که برخی از آنها عبارتند از:
- همه کلسترولها بد هستند: این تصور اشتباه است. برخی اشکال کلسترول برای سلامتی ضروری هستند و بدن برای ساخت هورمونها و ساختار سلولها به آن نیاز دارد. در حالی که کلسترول LDL مضر است، کلسترول HDL به بدن کمک میکند تا LDL را متابولیزه کند و خطر بیماری قلبی و سکته مغزی را کاهش دهد.
- افرادی که ورزش میکنند نمیتوانند کلسترول بالا داشته باشند: این نیز درست نیست. اگرچه فعالیت بدنی میتواند کلسترول را کاهش دهد، اما رژیم غذایی، ژنتیک و سایر عوامل سبک زندگی همچنان میتوانند باعث کلسترول بالا در ورزشکاران شوند.
- فرد میتواند تشخیص دهد که کلسترول بالا دارد: این یک افسانه است. کلسترول بالا معمولاً هیچ علامت یا نشانهای ندارد و فرد ممکن است تا زمانی که دچار حمله قلبی یا سکته مغزی شود، از آن آگاه نباشد.
- اگر ورزش میکنید، نیازی به داروی کلسترول ندارید: اگرچه بسیاری از افراد میتوانند با ورزش به سطوح کلسترول سالم دست یابند، اما برخی افراد دیگر نیز به داروهایی مانند استاتینها نیاز دارند. این موارد شامل افرادی با هیپرکلسترولمی خانوادگی (FH)، بیماری قلبی عروقی و دیابت است.
در صورت نگرانی در مورد سطح کلسترول، افراد باید با پزشک خود مشورت کنند.
نتیجهگیری
اگرچه افراد فعال معمولاً سطح کلسترول پایینتری دارند، اما ورزشکاران نیز میتوانند با کلسترول بالا مواجه شوند. به ویژه، یک رژیم غذایی پرچرب و کمکربوهیدرات در ورزشکاران استقامتی با سطوح کلسترول بالاتر مرتبط دانسته شده است. کلسترول بالا خطر بیماری قلبی را افزایش میدهد، که این خود یک عامل زمینهای در مرگ ناگهانی قلبی در میان ورزشکاران است. در صورت بالا بودن سطح کلسترول، پزشک برای کاهش آن، ترکیبی از تغییرات سبک زندگی و داروهای مناسب را توصیه خواهد کرد.
- Cholesterol. (n.d.).
https://www.cdc.gov/cholesterol/index.html - Cholesterol levels: What you need to know. (2025).
https://medlineplus.gov/cholesterollevelswhatyouneedtoknow.html - Chugh SS, et al. (2015). Sudden cardiac death in the older athlete.
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0735109714071770 - Creighton BC, et al. (2018). Paradox of hypercholesterolaemia in highly trained, keto-adapted athletes.
https://bmjopensem.bmj.com/content/4/1/e000429 - Ferro Y, et al. (2020). Effects of a portfolio-Mediterranean diet and a Mediterranean diet with or without a sterol-enriched yogurt in individuals with hypercholesterolemia.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7386117 - How to lower cholesterol. (2025).
https://medlineplus.gov/howtolowercholesterol.html - Overview: High cholesterol. (2025).
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279318/ - Physical Activity Guidelines for Americans, 2nd edition. (2018).
https://odphp.health.gov/sites/default/files/2019-09/Physical_Activity_Guidelines_2nd_edition.pdf - Sultan Hamad AK. (2022). Risk of sudden cardiac death and preventive measures in athletes.
https://ijcva.org/articles/risk-of-sudden-cardiac-death-and-preventive-measures-in-athletes/ijca.ijca_17_22 - Trautwein EA, et al. (2020). The role of specific components of a plant-based diet in management of dyslipidemia and the impact on cardiovascular risk.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7551487/ - Wasfy MM, et al. (2016). Sudden cardiac death in athletes.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4969030 - What is blood cholesterol. (2024).
https://www.nhlbi.nih.gov/health-topics/blood-cholesterol - https://www.medicalnewstoday.com/articles/high-cholesterol-in-endurance-athletes#summary
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
