متیل کوبالامین در مقابل سیانوکوبالامین: انتخاب یک مکمل ویتامین B12

متیل‌کوبالامین و سیانوکوبالامین دو شکل رایج ویتامین B12 هستند که بیشتر در مکمل‌های تغذیه‌ای استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌هایی در ساختار شیمیایی و منبع تولید آن‌ها وجود دارد. این تفاوت‌ها می‌تواند بر جذب، اثربخشی و حتی نوع استفاده آن‌ها در شرایط مختلف تأثیر بگذارد، بنابراین آگاهی از ساختار آن‌ها برای انتخاب آگاهانه ضروری است.

متیل‌کوبالامین شکل طبیعی ویتامین B12 است، در حالی که سیانوکوبالامین یک شکل مصنوعی محسوب می‌شود. هر دو دارای یک یون مرکزی کبالت و حلقه کورین هستند، اما متیل‌کوبالامین دارای گروه متیل (یک اتم کربن و سه هیدروژن) و سیانوکوبالامین دارای مولکول سیانید است.12 این تفاوت ساختاری بر روش پردازش آن‌ها در بدن و پایداری‌شان در شرایط محیطی مختلف اثر می‌گذارد.

با اینکه تصور رایجی وجود دارد که سیانید موجود در سیانوکوبالامین ممکن است خطرناک باشد، اما واقعیت این است که مقدار آن بسیار ناچیز است و به‌راحتی توسط بدن دفع می‌شود، بنابراین جای نگرانی نیست.3 بررسی علمی این موضوع نشان می‌دهد که بدن انسان توانایی کافی برای سم‌زدایی از این مقدار سیانید را دارد و هیچ شواهدی از آسیب ناشی از مصرف مکمل‌های حاوی آن ثبت نشده است.

هر دو نوع B12 در مکمل‌ها موجود هستند، اما سیانوکوبالامین به دلیل هزینه کمتر و پایداری بالاتر در برابر گرما، بیشتر در محصولات تجاری استفاده می‌شود. همچنین سیانوکوبالامین در غنی‌سازی برخی مواد غذایی برای افزایش محتوای B12 آن‌ها کاربرد دارد.2 این ویژگی‌ها باعث شده‌اند که سیانوکوبالامین انتخاب محبوب‌تری در صنایع غذایی و دارویی باشد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

از آنجا که متیل‌کوبالامین منبع طبیعی ویتامین B12 است، در مواد غذایی حیوانی مانند گوشت قرمز، ماهی، مرغ، تخم‌مرغ و لبنیات یافت می‌شود.4 این منابع غذایی نقش کلیدی در تأمین نیاز روزانه بدن به ویتامین B12 دارند و حذف آن‌ها از رژیم غذایی می‌تواند منجر به کمبود مزمن شود.

متیل‌کوبالامین

شکل طبیعی ویتامین B12
موجود در فرآورده‌های حیوانی مانند گوشت گاو و مرغ
احتمالاً جذب آسان‌تری برای بدن دارد

سیانوکوبالامین

ساخته‌شده به‌صورت مصنوعی
استفاده رایج در مکمل‌ها به دلیل هزینه پایین
ممکن است سطح B12 بدن را برای مدت طولانی‌تری حفظ کند

تفاوت در زیست‌فراهمی و جذب

در طی فرآیند هضم، بدن گروه متیل را از متیل‌کوبالامین یا مولکول سیانید را از سیانوکوبالامین جدا می‌کند. پس از آن، مولکول باقی‌مانده به شکل فعال و قابل‌استفاده ویتامین B12 یعنی همان متیل‌کوبالامین تبدیل و جذب می‌شود.

زیست‌فراهمی به مقدار ویتامینی اطلاق می‌شود که وارد جریان خون شده و واقعاً توسط بدن مورد استفاده قرار می‌گیرد. در زمینه B12، تحقیقات نشان داده‌اند که این ویژگی به نوع مکمل بستگی دارد و نتایج مطالعات در این باره متفاوت است.

بر اساس یک مرور سیستماتیک، متیل‌کوبالامین و دیگر منابع طبیعی B12 زیست‌فراهمی بالاتری نسبت به فرم‌های مصنوعی مانند سیانوکوبالامین دارند.2 این یافته بر اهمیت انتخاب منابع طبیعی‌تر در برخی گروه‌های پرخطر مانند سالمندان و گیاه‌خواران تأکید دارد.

با این حال، یک مطالعه کوچک در سال ۲۰۲۱ بیان می‌کند که تفاوت در زیست‌فراهمی این دو فرم بسیار ناچیز است و در برخی شرایط، سیانوکوبالامین ممکن است در حفظ سطح سرمی B12 عملکرد بهتری داشته باشد.5 این تضاد علمی نشان می‌دهد که انتخاب فرم مکمل باید بر اساس نیاز فردی، وضعیت سلامتی و توصیه پزشک باشد.

متیل کوبالامین در مقابل سیانوکوبالامین: انتخاب یک مکمل ویتامین B12

MediaNews Group / Reading Eagle via Getty Images / Contributor / Getty Images

آیا متیل‌کوبالامین بهتر از سیانوکوبالامین است؟

برخی متخصصان معتقدند که متیل‌کوبالامین به دلیل طبیعی‌بودن و جذب بالاتر، گزینه بهتری برای مصرف مکمل ویتامین B12 است.2 این دیدگاه بر اساس عملکرد بهتر این فرم در تبدیل به کوفاکتورهای ضروری در بدن پایه‌گذاری شده است.

از سوی دیگر، پژوهشگران دیگری معتقدند که سیانوکوبالامین برای حفظ سطح پایدار ویتامین B12 در بدن مؤثرتر است.5 به‌طور کلی، شواهد کافی برای اثبات برتری قطعی یکی از این دو فرم وجود ندارد و هر دو قادر به افزایش سطح B12 هستند.

هر دو فرم فواید سلامتی مشابهی دارند

ویتامین B12 یک ریزمغذی ضروری است، یعنی بدن نمی‌تواند آن را تولید کند و باید آن را از طریق غذا یا مکمل دریافت کرد. این ویتامین نقش‌های حیاتی در سلامت عمومی ایفا می‌کند، به‌خصوص در عملکرد صحیح سیستم عصبی مرکزی و تشکیل گلبول‌های قرمز.

ویتامین B12 برای تولید DNA، سلامت سلول‌های عصبی، و جلوگیری از کم‌خونی اهمیت دارد.4 کمبود این ویتامین می‌تواند عوارض متعددی داشته باشد، از جمله خستگی مزمن، ضعف عضلانی، اختلال شناختی و اختلالات عصبی.

هر دو فرم B12 در درمان شرایط زیر مؤثر هستند:

کمبود ویتامین B12: زمانی ایجاد می‌شود که دریافت یا جذب B12 کافی نباشد.6,7
کم‌خونی پرنیشیوز: یک بیماری خودایمنی که در جذب B12 اختلال ایجاد می‌کند.8
درد نوروپاتیک: B12 ممکن است به تسکین درد ناشی از آسیب به اعصاب محیطی کمک کند.6
اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS): ویتامین B12 ممکن است روند پیشرفت این بیماری عصبی را کندتر کند.9

مقدار مناسب مصرف و اینکه نیاز به مکمل خوراکی یا تزریقی دارید، به نوع بیماری و سطح فعلی B12 در بدن بستگی دارد. در برخی موارد، تزریق B12 ممکن است جذب سریع‌تر و مؤثرتری فراهم کند، به‌خصوص در بیماران دچار مشکلات گوارشی.

هر دو فرم برای درمان کمبود ویتامین B12 مؤثر هستند

هر دو نوع متیل‌کوبالامین و سیانوکوبالامین در درمان کمبود ویتامین B12 عملکرد مؤثری دارند.10 این بدان معناست که افرادی که دچار کمبود B12 هستند می‌توانند با استفاده از هر دو فرم مکمل، سطح این ویتامین را در بدن خود بازیابی کنند.

با این حال، برخی گروه‌ها در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به کمبود ویتامین B12 قرار دارند که توجه ویژه به آن‌ها می‌تواند در پیشگیری و درمان مؤثرتر این مشکل کمک‌کننده باشد.4 این افراد معمولاً به دلیل شرایط خاص جسمانی یا سبک زندگی‌شان نیاز به مصرف منظم مکمل B12 دارند.

افراد ۶۵ سال به بالا، به‌ویژه به دلیل کم‌خونی پرنیشیوز، گاستریت آتروفیک و کاهش آنزیم‌های گوارشی
افراد مبتلا به کم‌خونی پرنیشیوز، که نوعی بیماری خودایمنی منجر به آتروفی معده می‌شود
افراد دارای اختلالات گوارشی مانند سلیاک یا بیماری التهابی روده که جذب مواد مغذی را مختل می‌کنند
کسانی که جراحی‌های باریاتریک یا دستگاه گوارش داشته‌اند، مانند بای‌پس معده یا برداشتن بخشی از روده
گیاه‌خواران و وگان‌ها، زیرا ویتامین B12 فقط در منابع حیوانی یافت می‌شود
نوزادان شیرخوار مادران وگان، زیرا شیر مادر فاقد B12 کافی است

در صورت عدم درمان، کمبود ویتامین B12 می‌تواند به آسیب‌های عصبی دائمی منجر شود. بنابراین، تشخیص زودهنگام این کمبود بسیار حیاتی است تا از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری شود.

علائم دیگر کمبود شامل خستگی شدید، کم‌خونی مگالوبلاستیک، زوال عقل، کاهش وزن و حتی ناباروری است.11 این طیف وسیع از علائم نشان‌دهنده نقش حیاتی و چندجانبه این ویتامین در حفظ سلامت بدن است.

چه مقدار ویتامین B12 نیاز داریم؟

مقدار توصیه‌شده روزانه (RDA) ویتامین B12 بر اساس سن و وضعیت فیزیولوژیک افراد متفاوت است. این مقادیر توسط مؤسسات علمی بین‌المللی و متخصصان تغذیه به‌منظور پیشگیری از کمبود پیشنهاد شده‌اند.12

درک این مقادیر برای انتخاب صحیح مکمل B12 اهمیت دارد، زیرا مصرف کمتر از نیاز می‌تواند منجر به کمبود مزمن شود، در حالی‌که مصرف بیش از حد آن در اغلب موارد خطری ایجاد نمی‌کند.

از تولد تا ۶ ماهگی: ۰.۴ میکروگرم
۷ تا ۱۲ ماهگی: ۰.۵ میکروگرم
۱ تا ۳ سال: ۰.۹ میکروگرم
۴ تا ۸ سال: ۱.۲ میکروگرم
۹ تا ۱۳ سال: ۱.۸ میکروگرم
۱۴ تا ۱۸ سال: ۲.۴ میکروگرم
۱۹ سال به بالا: ۲.۴ میکروگرم

در دوران بارداری، نیاز به B12 به ۲.۶ میکروگرم در روز افزایش می‌یابد. همچنین در دوران شیردهی، مقدار توصیه‌شده ۲.۸ میکروگرم در روز است تا نیاز مادر و نوزاد به‌طور کامل تأمین شود.4

این افزایش نیاز در زنان باردار و شیرده، اهمیت مکمل‌یاری مناسب را دوچندان می‌کند، زیرا کمبود B12 در این دوران می‌تواند بر رشد عصبی جنین و نوزاد تأثیر منفی بگذارد.

ملاحظات ویژه درباره هر دو فرم

مکمل‌های ویتامین B12 به‌طور کلی حتی در دوزهای بالا بی‌خطر محسوب می‌شوند، زیرا بدن تنها مقدار مورد نیاز را جذب کرده و مازاد را دفع می‌کند.13 با این حال، در برخی موارد خاص ممکن است مصرف این مکمل‌ها با خطراتی همراه باشد که باید به آن‌ها توجه کرد.

شناسایی این موارد می‌تواند به تصمیم‌گیری هوشمندانه‌تر درباره مصرف مکمل کمک کند و از بروز عوارض ناخواسته جلوگیری نماید، به‌ویژه برای افرادی که بیماری‌های خاص دارند یا دارو مصرف می‌کنند.

آلرژی به کبالت

افرادی که به کبالت حساسیت دارند، باید پیش از مصرف مکمل‌های ویتامین B12 با پزشک مشورت کنند، زیرا همه اشکال این ویتامین شامل عنصر کبالت (کوبالامین) هستند.4 این افراد ممکن است به دنبال تماس با مکمل دچار درماتیت تماسی یا واکنش‌های آلرژیک شوند.

اگر حساسیت شدید باشد، تماس با کبالت می‌تواند موجب التهاب پوست، خارش، و علائم پوستی جدی شود.14 بنابراین، بررسی پیشینه حساسیت دارویی یا فلزی در بیماران پیش از تجویز مکمل B12 اهمیت زیادی دارد.

تداخل دارویی

برخی داروها می‌توانند جذب متیل‌کوبالامین، سیانوکوبالامین یا دیگر اشکال مکمل ویتامین B12 را کاهش دهند.13 این تداخلات ممکن است در صورت مصرف طولانی‌مدت باعث کاهش سطح سرمی B12 شوند و نیاز به مکمل‌یاری را افزایش دهند.

داروهایی که ممکن است با جذب B12 تداخل داشته باشند عبارتند از:

مهارکننده‌های پمپ پروتون (مانند امپرازول، ازومپرازول و لانزوپرازول)
آنتاگونیست‌های گیرنده H2 (مانند سایمتیدین، فاموتیدین و رانیتیدین)
متفورمین
کلشی‌سین
کلستیرامین
برخی آنتی‌بیوتیک‌ها (مانند نئومایسین و کلرامفنیکل)

اگر از داروهای فوق یا داروهای مشابه استفاده می‌کنید، حتماً با یک متخصص سلامت مشورت نمایید تا راهکارهایی برای حفظ سطح بهینه ویتامین B12 در بدن‌تان ارائه دهد.

نکات کلیدی

متیل‌کوبالامین و سیانوکوبالامین دو شکل ویتامین B12 هستند که هر دو مزایای سلامتی مشابهی دارند، از جمله پیشگیری و درمان کمبود B12.
متیل‌کوبالامین به‌صورت طبیعی در غذاهای حیوانی وجود دارد، در حالی که سیانوکوبالامین به‌طور مصنوعی تولید می‌شود.
سیانوکوبالامین به دلیل پایداری بیشتر و قیمت پایین‌تر، در مکمل‌های دارویی بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در نهایت، انتخاب بین این دو فرم ویتامین B12 باید بر اساس نیاز فردی، شرایط سلامتی، رژیم غذایی، و مشاوره با پزشک صورت گیرد. هر دو مکمل در صورت مصرف صحیح و به‌موقع، می‌توانند به حفظ عملکرد عصبی، افزایش انرژی و پیشگیری از کم‌خونی کمک شایانی کنند.

دکتر فرزاد روشن ضمیر

دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: