کنار آمدن با حقیقت و درک اینکه مرگ ممکن است نزدیک باشد، اغلب دشوار است. علائمی که نشان میدهند فردی در آستانه مرگ قرار دارد، شامل کاهش اشتها، تغییرات در علائم حیاتی، ضعف شدید و افزایش زمان خواب است.
این مقاله ۱۱ نشانه رایج نزدیک شدن به مرگ را بررسی میکند. در ادامه به علائمی که نشان میدهند یک فرد فوت کرده است و چگونگی کنار آمدن با فقدان یکی از عزیزان میپردازد.

چگونه بفهمیم مرگ نزدیک است؟
هنگامی که فردی به یک بیماری لاعلاج مبتلا میشود، ممکن است در بیمارستان بستری شود یا تحت مراقبتهای تسکینی قرار گیرد. در این شرایط، تشخیص علائم نزدیک شدن مرگ برای عزیزان او اهمیت دارد. این نشانهها در زیر بررسی میشوند:
۱. کاهش اشتها
با نزدیک شدن به مرگ، فرد کمتر فعال میشود. این بدان معناست که بدن او به انرژی کمتری نیاز دارد. او به دلیل کاهش سوخت و ساز بدن، تمایل کمتری به خوردن یا نوشیدن پیدا میکند و اشتهایش کم میشود.
اگر شما از عزیزی که در حال مرگ است مراقبت میکنید و اشتهای خود را از دست میدهد، باید به او اجازه دهید هر زمان که احساس گرسنگی کرد غذا بخورد. ارائه تکههای یخ یا استفاده از چوبلبنی مرطوب برای حفظ آب بدن (هیدراتاسیون) میتواند مفید باشد.
ممکن است یک فرد چند روز قبل از فوت، بهطور کامل از خوردن دست بکشد. در این صورت، مرطوب نگه داشتن لبهای او با بالم لب به جلوگیری از ناراحتی ناشی از خشکی کمک میکند. (غذا دادن اجباری به فردی که در حال مرگ است میتواند وضعیت او را بدتر کند.)
۲. خواب بیشتر
در ۲ تا ۳ ماه قبل از فوت، فرد ممکن است زمان بیداری کمتری داشته باشد.
این بیحالی و خوابآلودگی به این دلیل است که متابولیسم بدن او ضعیف میشود. بدون انرژی متابولیک کافی، فرد به مراتب بیشتر میخوابد.
اگر از عزیزی که خوابآلود است مراقبت میکنید، باید او را راحت نگه دارید و بگذارید استراحت کند. هنگامی که فرد انرژی دارد، تشویق او به حرکت یا خارج شدن از رختخواب برای مدت کوتاهی میتواند به جلوگیری از زخم بستر کمک کند.
۳. انزوای اجتماعی
از آنجایی که سطح انرژی یک فرد در حال مرگ کاهش مییابد، ممکن است تمایلی به گذراندن زمان زیاد با دیگران نداشته باشد.
اگر فردی که در حال مرگ است کمتر اجتماعی میشود، عزیزانش نباید احساس آزردگی کنند.
غیرعادی نیست که فرد احساس ناراحتی کند که دیگران شاهد از دست دادن توان و قدرت او باشند. در این صورت، توصیه میشود دیدارهای کوتاه و آرام را برای زمانی برنامهریزی کنید که فرد در حال مرگ آمادگی بیشتری دارد. سکوت و حضور ساده شما در کنار او میتواند اطمینانبخش باشد.
۴. تغییر علائم حیاتی
با نزدیک شدن به مرگ، علائم حیاتی فرد ممکن است به روشهای زیر تغییر کند:
- فشار خون بهتدریج کاهش مییابد.
- الگوی تنفس تغییر میکند.
- ضربان قلب نامنظم میشود.
- تشخیص نبض ممکن است دشوار شود.
- رنگ ادرار ممکن است قهوهای تیره، خرمایی یا زنگزده باشد.
تغییر رنگ ادرار به دلیل از کار افتادن کلیهها است. مشاهده این تغییرات در عزیزتان ممکن است ناراحت کننده باشد، اما این تغییرات معمولاً دردناک نیستند.
۵. تغییر عادات دفع (توالت رفتن)
از آنجایی که فرد در حال مرگ کمتر میخورد و مینوشد، ممکن است حرکات روده او کاهش یابد و دفع مواد جامد کمتر شود. همچنین ممکن است دفع ادرار نیز کاهش یابد.
هنگامی که فرد بهطور کامل از خوردن و نوشیدن دست بکشد، ممکن است دیگر نیازی به استفاده از توالت نداشته باشد.
این تغییرات در یک عزیز میتواند ناراحت کننده باشد، اما قابل انتظار است. صحبت با تیم مراقبتی در مورد استفاده از سوند ادراری یا پوشک برای حفظ راحتی بیمار میتواند کمککننده باشد.
۶. ضعیف شدن عضلات
در روزهای منتهی به فوت یک فرد، عضلات او بهشدت ضعیف میشوند.
ضعف عضلانی به این معنی است که فرد ممکن است نتواند کارهای کوچکی را که قبلاً میتوانست انجام دهد، انجام دهد. نوشیدن از یک فنجان یا چرخیدن در رختخواب ممکن است دیگر برای او مقدور نباشد.
اگر این اتفاق برای فردی در حال مرگ رخ دهد، عزیزانش باید به او کمک کنند تا اشیا را بلند کند یا در رختخواب وضعیت خود را تغییر دهد.
۷. کاهش دمای بدن (تغییر در گردش خون)
در روزهای قبل از مرگ یک فرد، گردش خون کاهش مییابد، بهطوری که خون بیشتر روی اندامهای داخلی تمرکز میکند. این بدان معنی است که جریان خون بسیار کمی به دستها، پاها یا کف پاها میرسد.
کاهش گردش خون به این معنی است که پوست فرد در حال مرگ در لمس سرد میشود. پوست آنها همچنین ممکن است رنگپریده یا خالدار به نظر برسد و لکههای آبی و بنفش در اندامها (موسوم به لیویدو رتیکولاریس) ظاهر شوند.
فردی که در حال مرگ است ممکن است خودش احساس سرما نکند. اگر یکی از اعضای خانواده یا دوستان فکر میکند که ممکن است به پتو نیاز داشته باشد، پیشنهاد دادن یک پتوی سبک ایده خوبی است.

۸. تجربه سردرگمی (کنفوزیون)
هنگامی که فردی در حال مرگ است، مغز او هنوز بسیار فعال است. با این حال، ممکن است گاهی گیج یا نامنسجم شوند. این ممکن است در صورتی اتفاق بیفتد که ردیابی اتفاقات اطراف خود را از دست بدهند. (این حالت میتواند ناشی از تغییرات شیمیایی و کاهش اکسیژنرسانی به مغز باشد.)
شخصی که از عزیزی که در حال مرگ است مراقبت میکند، باید مطمئن شود که به صحبت کردن با او ادامه میدهد. توضیح آنچه در اطراف آنها اتفاق میافتد و معرفی هر بازدیدکننده جدیدی که وارد میشود، مهم است.
۹. تغییر الگوی تنفس
فردی که در حال مرگ است ممکن است در تنفس دچار مشکل شود. ممکن است سرعت تنفس آنها بهطور ناگهانی تغییر کند، نفسهای کوتاه و بریده بکشند (تنفس شاین-استوکس)، یا بین نفسهایشان مکثهای طولانی داشته باشند. گاهی اوقات ممکن است صدای خسخس (رَتل مرگ) به دلیل تجمع ترشحات در گلو شنیده شود.
اگر شخصی که از یکی از عزیزان مراقبت میکند متوجه این موضوع شد، باید سعی کند نگران نباشد. این تغییرات معمولاً برای فردی که در حال مرگ است، دردناک یا آزاردهنده نیست.
اگر کسی نگران این تغییر در الگوی تنفسی است، مشورت با پزشک یا تیم مراقبت تسکینی برای دریافت مشاوره در مورد مدیریت ترشحات میتواند مفید باشد.
۱۰. افزایش درد (نیاز به مدیریت تسکینی)
ممکن است کنار آمدن با این واقعیت اجتنابناپذیر که سطح درد یک فرد ممکن است با نزدیک شدن به مرگ افزایش یابد، دشوار باشد.
دیدن حالتی دردناک یا شنیدن صدایی که دردناک به نظر میرسد، هرگز آسان نیست.
شخصی که از یکی از عزیزان در حال مرگ مراقبت میکند باید در مورد گزینههای تجویز داروهای مسکن قویتر با پزشک صحبت کند. هدف تیم پزشکی این است که فرد در حال مرگ را تا حد امکان راحت نگه دارد.
۱۱. توهم یا بیناییهای مخدوش
تجربه توهمات یا بیناییهای مخدوش برای فردی که در حال مرگ است، غیرعادی نیست. (اغلب این دیدها شامل ملاقات با افراد فوتشده یا مکانهای غیرواقعی هستند.)
اگرچه این ممکن است نگران کننده به نظر برسد، اما شخصی که از یکی از عزیزان در حال مرگ مراقبت میکند نباید نگران باشد. بهتر است سعی نکنید آنها را در مورد این دیدها اصلاح کنید یا آنها را رد کنید، زیرا انجام این کار ممکن است باعث ناراحتی اضافی شود.

چگونه در ساعات پایانی کنار بیاییم؟
چند ساعت قبل از فوت یک فرد، اندامهای بدنش از کار میافتند و سیستم بدن او خاموش میشود. در این زمان ممکن است فرد بخواهد عزیزانش در کنارش باشند.
شخصی که در آخرین ساعات زندگی از عزیزش مراقبت میکند، باید تا آنجا که میتواند او را راحت نگه دارد.
ایده خوبی است که تا لحظه مرگ با فرد در حال مرگ صحبت کنید. آنها اغلب هنوز میتوانند آنچه را که در اطرافشان میگذرد بشنوند (حس شنوایی معمولاً آخرین حسی است که از بین میرود).
علائم دیگر مرگ
پس از فوت یکی از عزیزان، حمایت خانواده و دوستان ممکن است به افراد کمک کند تا با این مشکل کنار بیایند.
اگر یک فرد در حال مرگ به دستگاه مانیتور علائم حیاتی متصل باشد، اطرافیان او میتوانند ببینند که قلب او چه زمانی از کار افتاده است.
سایر علائم بالینی فوت عبارتند از:
- نبض نداشتن
- تنفس نکردن
- شل شدن تمام عضلات (از دست دادن تون عضلانی)
- چشمها ثابت ماندهاند (عدم پاسخ مردمک به نور)
- رها شدن روده یا مثانه (به دلیل شل شدن اسفنکترها)
- پلکها تا حدی بسته است.
هنگامی که تأیید میشود که یک فرد فوت کرده است، عزیزان او ممکن است بخواهند مدتی را در کنار او بگذرانند.
پس از خداحافظی، خانواده باید با یک خانه تشییع جنازه تماس بگیرند. مسئولان تشییع جنازه جسد فرد را خارج کرده و برای مراسم آماده میشوند.
هنگامی که فردی در آسایشگاه یا بیمارستان فوت میکند، کارکنان از طرف خانواده با دفتر تشییع جنازه تماس میگیرند.
چگونه پس از مرگ یکی از عزیزان کنار بیاییم؟
حتی زمانی که انتظار میرود، کنار آمدن با مرگ یک عزیز برای کسانی که به آنها نزدیک بودند، هرگز آسان نیست.
ضروری است که مردم به خود زمان و فضایی برای غم و اندوه اختصاص دهند. آنها همچنین باید از دوستان و خانواده حمایت بخواهند و بپذیرند.
هر فردی با غم و اندوه به شیوه متفاوتی کنار میآید. اما برخی از احساسات و تجربیات مشترک وجود دارد که افراد ممکن است بخواهند آنها را به اشتراک بگذارند. به همین دلیل، گروههای حمایت از سوگ میتوانند بسیار مفید باشند.
گروههای حمایتی به افراد کمک میکنند تا غم و اندوه خود را در یک محیط تسلیبخش با سایر افرادی که با تجربه مشابهی روبرو هستند، کشف و بیان کنند. طیف گستردهای از گروههای پشتیبانی در دسترس هستند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Changes in the last hours and days of life. (2023).
https://www.nhs.uk/conditions/end-of-life-care/your-wellbeing/changes-in-the-last-hours-and-days/ - Hosoi T, et al. (2020). Variations in vital signs at the end of life in non-cancer patients: A retrospective study.
https://apm.amegroups.org/article/view/49790/html - Ijaopo EO, et al. (2023). A review of clinical signs and symptoms of imminent end-of-life in individuals with advanced illness.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10327414/ - Saying goodbye. (2023).
https://www.cancer.org/cancer/end-of-life-care/caregiving-at-end-of-life/saying-goodbye-to-your-loved-one.html - Scheidemann P, et al. (2022). Core body temperatures during final stages of life—an evaluation of data from in-hospital decedents.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9375749/ - What to expect when a person with cancer is nearing death? (2024).
https://www.cancer.org/cancer/end-of-life-care/caregiving-at-end-of-life/what-to-expect-when-someone-is-near-death.html - https://www.medicalnewstoday.com/articles/320794
