چرا نمی‌توانم مدفوع کنم؟ علل یبوست و راه‌های درمان آن

یبوست می‌تواند حالتی ناخوشایند و کلافه‌کننده باشد، اما اغلب مقصران رایج آن عواملی چون تغییرات رژیم غذایی، مسافرت و استرس هستند. در برخی افراد، ممکن است بیش از یک دلیل برای یبوست وجود داشته باشد و شناسایی علت زمینه‌ای برای یافتن راهکارهای عملی جهت بازگرداندن سیستم گوارشی به مسیر درست ضروری است. افزایش مصرف آب و خوردن غذاهای با فیبر بالا می‌تواند به رفع این مشکل کمک کند.

علل اصلی یبوست

یبوست حالتی شایع است که به دلایل متعددی رخ می‌دهد. برای رفع مؤثر یبوست، درک علل زمینه‌ای آن بسیار مهم است.

۱. دیابت

یبوست در افراد مبتلا به دیابت شایع است و می‌تواند ناشی از تضعیف عضلات روده باشد که وظیفه حرکت دادن مدفوع را بر عهده دارند¹. دیابت همچنین ممکن است جذب آب و الکترولیت‌ها را تغییر دهد که این تغییرات بر قوام مدفوع تأثیر می‌گذارد. پیگیری و درمان یبوست در افراد دیابتی برای طراحی یک برنامه درمانی مؤثر اهمیت زیادی دارد.

۲. آندومتریوز

آندومتریوز شامل رشد بافتی مشابه بافت پوششی رحم در سایر نقاط بدن است. اگر این بافت در نزدیکی روده رشد کند، ممکن است با فشرده‌سازی یا ایجاد انسداد جزئی در روده، باعث یبوست شود². با این حال، انسدادهای کامل روده‌ای به دلیل آندومتریوز نادر هستند و معمولاً پزشک می‌تواند راه‌حل‌های لازم را ارائه دهد.

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

۳. سفر

مسافرت اغلب باعث تغییر در روال‌های معمول زندگی می‌شود که می‌تواند عملکرد گوارش را مختل کرده و منجر به یبوست موقت شود. حتی مسافرانی که تجربه زیادی دارند نیز ممکن است دچار این مشکل موقت شوند. یبوست در سفر می‌تواند دلایل متنوعی داشته باشد.

دلایل بروز یبوست در سفر عبارتند از: تغییر در سطح فعالیت بدنی فرد، به تعویق انداختن اجابت مزاج به دلیل عدم دسترسی به سرویس بهداشتی مناسب و کم نوشیدن آب.
همچنین مصرف غذاهای جدید یا متفاوت، جت لگ (به هم خوردن ساعت بیولوژیک بدن) و استرس ناشی از سفر نیز به این مشکل دامن می‌زنند.

۴. رژیم غذایی نامناسب

امتحان کردن غذاهای جدید یا مصرف غذاهایی که فیبر کمی دارند، مانند لبنیات، گوشت‌های چرب، تخم مرغ و غذاهای شیرین، می‌تواند منجر به یبوست شود یا آن را تشدید کند³،⁴. برای اکثر مردم، یک رژیم غذایی با فیبر بالا، بین ۲۲ تا ۳۴ گرم فیبر در روز توصیه می‌شود⁵. فیبر به نرم نگه داشتن مدفوع کمک می‌کند، عبور آن را آسان‌تر می‌سازد و به حرکت مناسب آن در سیستم گوارشی یاری می‌رساند.

نوشیدن مایعات کافی نیز بسیار مهم است؛ زیرا مصرف زیاد فیبر بدون نوشیدن آب کافی ممکن است یبوست را بدتر کند³.
رژیم‌های غذایی حاوی پروتئین حیوانی زیاد نیز ممکن است منجر به مشکلات گوارشی شوند. افرادی که تعادلی بین میوه‌ها، سبزیجات و پروتئین‌های گیاهی برقرار می‌کنند، در معرض خطر کمتری برای ابتلا به یبوست هستند⁶.

۵. بارداری

دوران بارداری تغییراتی را به همراه می‌آورد که می‌تواند باعث یبوست شود. زنان باردار ممکن است فیبر کافی مصرف نکنند یا بدن خود را به اندازه کافی هیدراته نگه ندارند. مصرف غذاهای با فیبر بالا و نوشیدن آب برای پیشگیری از یبوست در دوران بارداری بسیار مهم است⁷.

تغییرات هورمونی نیز ممکن است سرعت گوارش را کاهش دهد، به ویژه در سه ماهه اول و دوم بارداری⁸.
کاهش فعالیت بدنی و فشار جنین بر اندام‌های گوارشی، به ویژه در اواخر بارداری، از دیگر عوامل مؤثر در یبوست هستند⁸.

۶. کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون)

مایعات برای حرکت مدفوع در روده بزرگ حیاتی هستند. بدون مایعات کافی، مدفوع ممکن است بیش از حد سفت شود و به آسانی از روده عبور نکند³. کم‌آبی بدن یکی از دلایل اصلی سفت شدن مدفوع و یبوست است که به راحتی با افزایش مصرف آب قابل پیشگیری است.

۷. سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)

سندرم روده تحریک‌پذیر یک اختلال عملکردی دستگاه گوارش است که تصور می‌شود با نقص در ارتباط بین مغز و روده مرتبط باشد. IBS-C شکلی از IBS است که با یبوست همراه است⁹. این اختلال همچنین می‌تواند علائمی مانند نفخ، ناراحتی و احساس عدم تخلیه کامل رکتوم حتی پس از اجابت مزاج را ایجاد کند. درمان IBS-C ممکن است با ملین‌ها و افزایش فیبر آغاز شود، اما داروهای تجویزی نیز تحت نظر پزشک می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند⁹.

۸. استرس

استرس ناشی از تغییر در روال زندگی، حتی ناشی از رویدادهای مثبت مانند شروع یک شغل جدید، می‌تواند بر گوارش تأثیر بگذارد و اغلب منجر به یبوست شود. بازگشت به یک برنامه منظم و اطمینان از دریافت آب و فیبر کافی می‌تواند به حل این مشکل کمک کند¹⁰.

در نظر گرفتن تمرینات کاهش استرس مانند یوگا یا مدیتیشن می‌تواند مفید باشد.
برای استرس شدید، افسردگی یا اضطراب، مشورت با یک متخصص سلامت روان توصیه می‌شود.

۹. مصرف داروها

بسیاری از داروها می‌توانند باعث یبوست شوند. داروهای افیونی (اپیوئیدها) احتمالاً شناخته‌شده‌ترین علت یبوست ناشی از دارو هستند، اما داروهای دیگری نیز این عارضه را دارند.

داروهایی که ممکن است باعث یبوست شوند، شامل آنتی‌اسیدهای حاوی آلومینیوم و کلسیم، داروهای آنتی‌کولینرژیک (ضد اسپاسم) و داروهای ضد تشنج هستند¹¹.
همچنین داروهای ضد افسردگی، مسدودکننده‌های کانال کلسیم (داروهای فشار خون)، دیورتیک‌ها (قرص‌های آب)، مکمل‌های آهن و داروهای بیماری پارکینسون نیز می‌توانند باعث یبوست شوند.

۱۰. دیورتیکولیت

بیماری دیورتیکولار به وجود کیسه‌های کوچک در پوشش روده بزرگ به نام دیورتیکول اشاره دارد. این نواحی ضعیف‌شده شبیه برآمدگی‌هایی در روده هستند و معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کنند. با این حال، اگر ملتهب شوند، به آن دیورتیکولیت گفته می‌شود.

تخمین زده می‌شود که حدود نیمی از افراد مبتلا به دیورتیکولیت نیز یبوست را تجربه می‌کنند¹².
دیورتیکولیت می‌تواند دردناک باشد و سایر علائم گوارشی را نیز ایجاد کند. در صورت مشکوک بودن به دیورتیکولیت، باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.

سایر شرایط سلامتی

چندین بیماری دیگر نیز ممکن است منجر به یبوست شوند. این ممکن است به دلیل تأثیر بیماری بر بدن یا به عنوان عارضه جانبی درمان‌های آن بیماری‌ها باشد³.

شرایط سلامتی که می‌توانند باعث یبوست شوند، شامل انسداد روده، بیماری‌هایی که بر مغز و/یا ستون فقرات تأثیر می‌گذارند (مانند سکته مغزی، بیماری پارکینسون یا مولتیپل اسکلروزیس) هستند.
همچنین بیماری سلیاک (یک بیماری خودایمنی ناشی از مصرف گلوتن)، یبوست مزمن ایدیوپاتیک، افسردگی یا اضطراب، پروکتیت (التهاب در رکتوم)، کمبود الکترولیت‌ها، فیبرومیالژیا و کم‌کاری تیروئید از دیگر علل یبوست محسوب می‌شوند.

عوارض یبوست

یبوستی که بیش از حد طول بکشد، ممکن است منجر به مشکلات جدی‌تری مانند نهفتگی مدفوع شود. به همین دلیل، افراد نباید برای درخواست کمک برای یبوستی که با رژیم غذایی، سبک زندگی، مکمل‌ها یا ملین‌ها بهتر نمی‌شود، بیش از حد صبر کنند.

چرا نمی‌توانم مدفوع کنم؟ علل یبوست و راه‌های درمان آن

اقدامات لازم در صورت عدم تأثیر ملین‌ها

تسکین و پیشگیری از یبوست ممکن است به چندین مرحله نیاز داشته باشد. بهتر است ابتدا با روش‌های خانگی با تهاجم کمتر شروع کرده و سپس به سراغ روش‌های دیگر بروید.

رویکردهای درمانی

بسیاری از افراد درمان را با روش‌های بدون نسخه، از جمله ملین‌ها و نرم‌کننده‌های مدفوع شروع می‌کنند. اکثر ملین‌ها و نرم‌کننده‌های مدفوع می‌توانند برای طولانی مدت استفاده شوند و معمولاً نسبتاً سریع اثر می‌کنند. انواع مختلفی برای درمان مدفوع سخت در دسترس هستند¹³.

اما ملین‌ها همیشه کارساز نیستند. در این صورت، ممکن است شما دچار یبوست مزمن باشید. یا ممکن است یبوست شما به اندازه‌ای شدید باشد که نیاز به روش‌های درمانی جدی‌تری برای حل آن باشد.
افراد باید در صورت عدم موفقیت تغییرات سبک زندگی و ملین‌ها، حتماً از یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی کمک بخواهند.

وضعیت نشستن روی توالت

نشستن خمیده روی توالت ممکن است برای رفع یبوست حالت بهینه‌ای نباشد. برای برخی افراد، نشستن با پاهای بالاتر از سطح زمین (با استفاده از یک چهارپایه) ممکن است به دفع آسان‌تر مدفوع کمک کند¹⁴. این وضعیت می‌تواند موقعیت بهتری برای افرادی باشد که از یبوست رنج می‌برند.

درد ناشی از یبوست مزمن

یبوست می‌تواند باعث درد شود. این درد می‌تواند ناشی از نفخ در شکم باشد، یا به دلیل فشار آوردن بیش از حد برای اجابت مزاج در رکتوم یا ناحیه مقعدی باشد³. همچنین احتمال بروز درد در ناحیه کمر نیز وجود دارد.

زمانی که درد شدید می‌شود یا پس از رفع یبوست بهتر نمی‌شود، باید به پزشک مراجعه کرد.
یبوست می‌تواند با ایجاد هموروئید (بواسیر) یا حتی پارگی در کانال مقعدی (فیشر) همراه باشد. این عوارض ممکن است نیاز به درمان بیشتری داشته باشند که پزشک می‌تواند کمک کند.

راهکارهای طبیعی برای غلبه بر یبوست

نوشیدن آب بیشتر، مصرف غذاهای حاوی فیبر و پیاده‌روی یا انجام نوع دیگری از ورزش‌های ملایم، نقاط خوبی برای شروع مدیریت یبوست هستند. اگر داروهایی مصرف می‌کنید که باعث یبوست می‌شوند، صحبت با پزشک در مورد چگونگی به حداقل رساندن اثر یبوست‌آور آن‌ها اولین قدم است.

مکمل‌های فیبر و ملین‌ها

مکمل‌های فیبر (که ملین‌های حجم‌دهنده نیز نامیده می‌شوند) ممکن است گام بعدی باشند. این محصولات حاوی اشکال مختلف فیبر هستند و می‌توانند هر روز استفاده شوند و مدفوع را نرم‌تر و عبور آن را آسان‌تر کنند¹⁵.

آن‌ها با آوردن آب بیشتر به مدفوع عمل می‌کنند. برخی از انواع ملین‌های حجم‌دهنده شامل فیبرکان (پلی‌کربوفیل کلسیم)، بنفایبر (دکسترین)، سیتروسل (متیل سلولز) و متاموسیل (پسیلیوم) هستند.
این مکمل‌ها ممکن است در ابتدا علائمی مانند نفخ ایجاد کنند، بنابراین مهم است که دستورالعمل‌های شروع مصرف را بخوانید. اثرگذاری آن‌ها ممکن است یک روز یا بیشتر طول بکشد.

در مرحله بعد، افراد ممکن است بخواهند نرم‌کننده‌های مدفوع (عوامل اسموتیک) یا یک روان‌کننده مانند روغن معدنی را امتحان کنند. این محصولات آب را به داخل مدفوع می‌کشند و عبور آن‌ها را آسان‌تر می‌کنند.

برخی از برندهای ملین‌های نرم‌کننده مدفوع شامل دکوزات (مانند کولاس)، روغن‌های روان‌کننده (مانند روغن معدنی) و میراال‌ای‌ایکس یا فرم‌های جنریک (پلی‌اتیلن گلیکول) هستند.

ملین‌های محرک ممکن است گام بعدی باشند، اما می‌توانند عادت‌آور شوند. به این معنی که عضلات روده به آن‌ها عادت می‌کنند و اجابت مزاج بدون مصرف آن‌ها دشوار می‌شود¹³. به همین دلیل، افراد باید در استفاده از ملین‌های محرک مراقب باشند، آن‌ها را برای دوره‌های کوتاه مدت استفاده کنند و اگر برای مدت طولانی‌تری نیاز به استفاده از آن‌ها دارند، با پزشک صحبت کنند.

برخی از برندهای رایج ملین‌های محرک شامل بیزاکودیل (مانند دولکولاکس)، کاسانترانول، کاسکارا، روغن کرچک و سنا (مانند سنوکوت) هستند.

پزشک شما همچنین ممکن است استفاده از انمای آب معمولی را توصیه کند. در مورد انما، رعایت دستورالعمل‌های محصول مهم است. انماها نیز می‌توانند عادت‌آور باشند، بنابراین برای رفع یبوست طولانی‌مدت مناسب نیستند¹³.

داروهای تجویزی و درمان‌های تخصصی

داروهای تجویزی نیز می‌توانند برای رفع یبوست استفاده شوند. یک متخصص مراقبت‌های بهداشتی در تشخیص علت یبوست و تعیین درمان کمک خواهد کرد. درمان ممکن است شامل تغییراتی در رژیم غذایی و سبک زندگی، یا تغییر در داروها و درمان‌های سایر بیماری‌هایی باشد که باعث یبوست مزمن شده‌اند¹³.

اختلال عملکرد کف لگن

در برخی موارد، یبوست مزمن ممکن است به دلیل مشکلات عضلات کف لگن باشد. رژیم غذایی، سبک زندگی و ملین‌ها ممکن است به این مشکلات کمکی نکنند¹⁶. به عنوان مثال، در برخی موارد، این عضلات می‌توانند سفت باشند که اجابت مزاج را چالش‌برانگیز می‌کند. هنگامی که یبوست به سایر درمان‌ها پاسخ نمی‌دهد، مشورت با پزشک در مورد اختلالات کف لگن می‌تواند مفید باشد.

همه افراد، اعم از زن و مرد، دارای عضلات کف لگن هستند، بنابراین این علت یبوست می‌تواند برای هر کسی رخ دهد.
در این موارد، ممکن است به یک متخصص نیاز باشد که درمان کف لگن را انجام دهد¹³.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

یبوست رایج است و ممکن است به خودی خود یا با برخی تغییرات که افراد می‌توانند در خانه انجام دهند، برطرف شود. برخی افراد نیز ممکن است با انواع مختلف ملین‌ها تسکین موقتی پیدا کنند.

با این حال، برخی از علائم و نشانه‌های مرتبط با یبوست دلیلی برای مراجعه فوری به پزشک هستند⁴:

وجود خون در مدفوع یا روی آن
تب
عدم دفع مدفوع یا گاز
درد شدید شکمی
درد شدید در ناحیه کمر
کاهش وزن بدون دلیل مشخص
استفراغ

دکتر فرزاد روشن ضمیر

دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: