کمبود ویتامین D چیست؟

ویتامین D اغلب به عنوان ویتامین آفتاب شناخته می‌شود، زیرا بدن شما آن را هنگام قرار گرفتن پوست در معرض نور خورشید تولید می‌کند. این ویتامین نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان‌ها دارد و کمبود آن می‌تواند باعث نرم شدن استخوان‌ها، درد استخوانی و شکستگی شود.

خوشبختانه کمبود ویتامین D با یک آزمایش ساده خون قابل تشخیص است و با مکمل‌های غذایی قابل درمان است.

علائم کمبود ویتامین D

اکثر افراد مبتلا به کمبود ویتامین D هیچ علامتی ندارند. فقط در کمبود شدید و طولانی‌مدت علائم بروز می‌کند.

وظیفه اصلی ویتامین D جذب کلسیم و فسفر از روده برای ساخت و حفظ توده استخوانی است. در کمبود شدید ویتامین D، ممکن است استئومالاسی در بزرگسالان و راشیتیسم در کودکان ایجاد شود.

علائم شایع شامل:

درد و ضعف عضلانی
درد استخوانی ضربان‌دار
افزایش احتمال شکستگی استخوان‌ها، سقوط و مشکلات راه رفتن
خستگی
افسردگی

Andy Ryan / Getty Images

علل کمبود ویتامین D

از آنجا که بدن برای تولید ویتامین D به نور خورشید نیاز دارد، افراد زیر در معرض خطر بیشتری هستند:

کسانی که بیشتر وقت خود را در داخل خانه می‌گذرانند (مثلاً سالمندان یا افراد خانه‌نشین)
افرادی با پوست تیره (پوست تیره ویتامین D کمتری از نور خورشید تولید می‌کند)

سایر عوامل خطر شامل:

عدم مصرف کافی غذاهای حاوی ویتامین D (مانند تن ماهی کنسرو شده و شیر غنی‌شده)
بیماری‌هایی که جذب ویتامین D در روده را مختل می‌کنند (مثل بیماری سلیاک و کرون)
بیماری‌هایی که تبدیل ویتامین D به شکل فعال آن را دچار اختلال می‌کنند (مثل بیماری مزمن کلیه یا کبد)
چاقی (چربی اضافی ویتامین D را جذب و از ورود آن به جریان خون جلوگیری می‌کند)
مصرف داروهایی که متابولیسم ویتامین D را افزایش می‌دهند (مثل داروهای ضد تشنج)

نقش ویتامین D در بدن

علاوه بر نقش اصلی آن در متابولیسم کلسیم، ویتامین D ممکن است در کاهش التهاب و تنظیم عملکرد ایمنی بدن نیز مؤثر باشد. این ممکن است دلیل ارتباط کمبود ویتامین D با بیماری‌های خودایمنی مانند مولتیپل اسکلروزیس، آرتریت روماتوئید و دیابت نوع ۱ باشد.

تشخیص کمبود ویتامین D

اگر دارای یک یا چند عامل خطر هستید، ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی شما ممکن است آزمایش کمبود ویتامین D را توصیه کند. این شامل افراد مبتلا به چاقی، بیماری مزمن کلیه یا سندرم سوء جذب روده می‌شود.

آزمایش تشخیصی:

آزمایش خون 25-هیدروکسی ویتامین D یا 25(OH)D

محدوده‌های سطح ویتامین D طبق موسسه پزشکی (IOM):

طبیعی: بالای ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر
غیرکافی: بین ۱۲ تا ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر
کمبود: کمتر از ۱۲ نانوگرم در میلی‌لیتر
بالاتر از حد ایمن: بالای ۵۰ نانوگرم در میلی‌لیتر

توجه داشته باشید که غربالگری بدون علامت معمولاً توصیه نمی‌شود.

درمان کمبود ویتامین D

درمان بستگی به شدت کمبود و وجود مشکلات پزشکی زمینه‌ای دارد، اما در اکثر موارد مکمل ویتامین D3 استفاده می‌شود.

مکمل‌ها:

دو نوع ویتامین D وجود دارد:

D2 (ارگوکلسیفرول)
D3 (کوله‌کلسیفرول) – شایع‌ترین شکل در مکمل‌ها

دوزهای معمول:

۵۰،۰۰۰ واحد بین‌المللی در هفته به مدت ۸ هفته
یا ۶،۰۰۰ واحد روزانه و سپس نگهداری با ۱،۵۰۰ تا ۲،۰۰۰ واحد روزانه

نکته:

افرادی که مشکلات جذب دارند یا داروهایی مصرف می‌کنند که متابولیسم ویتامین D را تحت تأثیر قرار می‌دهند، نیاز به دوزهای بالاتر دارند.

مسمومیت با ویتامین D:

مصرف بیش از حد ممکن است باعث افزایش سطح کلسیم خون شود و علائمی مانند ضعف عضلانی، درد، اختلالات قلبی و سنگ کلیه ایجاد کند.

منابع غذایی ویتامین D

غذاها معمولاً منبع اصلی برای درمان کمبود نیستند، اما برای حفظ سطح مناسب مفیدند:

ماهی‌های چرب (مثل سالمون و شمشیرماهی)
روغن کبد ماهی
آجیل
غلات و لبنیات غنی‌شده
پنیر
تخم مرغ
قارچ
جگر گاو

نور خورشید

نور خورشید منبع دیگری برای ویتامین D است، اما به دلیل خطر ابتلا به سرطان پوست معمولاً برای درمان کمبود توصیه نمی‌شود.

پیشگیری

میزان نیاز به ویتامین D بسته به رنگ پوست و میزان قرار گرفتن در معرض نور خورشید متفاوت است:

سنین ۱ تا ۷۰ سال: ۶۰۰ واحد بین‌المللی روزانه
بالای ۷۰ سال: ۸۰۰ واحد بین‌المللی روزانه

این میزان‌ها برای افراد سالم است و برای کسانی که دچار کمبود هستند، نیاز به دوز درمانی بالاتر دارند.

پیشگیری می‌تواند شامل مکمل ویتامین D، مصرف غذاهای غنی و نور خورشید محدود باشد.

دکتر فرزاد روشن ضمیر

دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: