۱۰ مکمل برای کاهش فشار خون؛ شواهد علمی، میزان اثر و نکات ایمنی

برخی مکمل‌ها مانند کوآنزیم Q10، روغن ماهی، سیر و منیزیم ممکن است به کاهش فشار خون کمک کنند؛ اما میزان اثر آن‌ها متفاوت است و شواهد درباره همه آن‌ها به یک اندازه قوی نیست.

نکته مهم این است که انجمن قلب آمریکا (AHA) و کالج قلب آمریکا (ACC) اصلاح الگوی غذایی و سبک زندگی را بر مصرف مکمل‌ها برای کنترل فشار خون ترجیح می‌دهند. مکمل‌ها نباید جایگزین داروهای تجویزشده شوند و ممکن است با داروهای فشار خون، رقیق‌کننده‌های خون یا داروهای دیابت تداخل داشته باشند.

۱۰ مکملی که ممکن است به کاهش فشار خون کمک کنند

۱. کلسیم

کلسیم علاوه بر نقش شناخته‌شده‌اش در سلامت استخوان‌ها، در عملکرد عضلات و سیستم عصبی، از جمله دستگاه قلبی‌عروقی، نقش دارد.

برخی شواهد نشان می‌دهند دریافت بیشتر کلسیم با فشار خون سیستولیک پایین‌تر ارتباط دارد. در یک مطالعه در سال ۲۰۱۹، دریافت بالاتر کلسیم با کاهش متوسط حدود ۲٫۵ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک همراه بود.

منابع غذایی: شیر، ماست، پنیر، ساردین، سالمون و سبزیجات برگ‌سبز تیره.

برای بیشتر بزرگسالان، مقدار توصیه‌شده روزانه کلسیم بسته به سن و شرایط فرد متفاوت است؛ بنابراین عدد ۱۳۰۰ میلی‌گرم برای همه بزرگسالان یکسان نیست. بهتر است نیاز کلسیم ابتدا از غذا تأمین شود و مکمل در صورت نیاز مصرف شود.

عوارض احتمالی: نفخ، یبوست و ناراحتی گوارشی، به‌ویژه در مصرف بیش‌ازحد.

۲. کوآنزیم Q10

کوآنزیم Q10 ترکیبی است که در سلول‌های بدن به تولید انرژی کمک می‌کند و در عملکرد طبیعی قلب نیز نقش دارد.

بر اساس یک مرور مطالعات در سال ۲۰۱۸، مصرف این مکمل ممکن است فشار خون سیستولیک را به‌طور متوسط حدود ۳ میلی‌متر جیوه کاهش دهد. بااین‌حال، نتایج پژوهش‌ها یکسان نیستند و نمی‌توان آن را درمان مستقل فشار خون بالا دانست.

عوارض و تداخل‌ها: ناراحتی گوارشی و بی‌خوابی از عوارض احتمالی هستند. کوآنزیم Q10 ممکن است با وارفارین و برخی داروهای دیابت، از جمله انسولین، تداخل داشته باشد.

۳. روغن ماهی و اسیدهای چرب امگا ۳

اسیدهای چرب امگا ۳، به‌ویژه EPA و DHA، در سلامت قلب و عروق نقش دارند. برخی مطالعات نشان می‌دهند مصرف مکمل امگا ۳ می‌تواند فشار خون را اندکی کاهش دهد.

در یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۲، مصرف روزانه حدود ۳ گرم اسید چرب امگا ۳ با کاهش متوسط بیش از ۲٫۶ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک همراه بود.

منابع غذایی: سالمون، ساردین، ماهی خال‌مخالی و برخی انواع ماهی تن.

مصرف ماهی چرب حدود دو وعده در هفته بخشی از الگوی غذایی مناسب برای سلامت قلب است.

نکته ایمنی: مکمل‌های روغن ماهی در دوزهای بالا ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهند و در برخی افراد بر ریتم قلب نیز اثر بگذارند. در صورت مصرف داروهای ضدانعقاد یا سابقه آریتمی، پیش از مصرف مکمل با پزشک مشورت کنید.

۴. سیر

سیر ترکیبات زیست‌فعالی دارد که ممکن است بر عملکرد عروق و فشار خون اثر بگذارند.

در یک مرور مطالعات در سال ۲۰۲۰، مصرف مکمل سیر در افراد مبتلا به فشار خون بالا با کاهش حدود ۸ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک همراه بود. این نتیجه به معنای آن نیست که همه افراد چنین کاهشی را تجربه می‌کنند؛ اثر مکمل‌ها به نوع فرآورده، دوز و شرایط فرد بستگی دارد.

سیر را می‌توان به شکل تازه، پودر، عصاره یا کپسول مصرف کرد؛ اما شواهد مربوط به یک فرآورده لزوماً به سایر شکل‌های مصرف قابل تعمیم نیست.

نکته ایمنی: مکمل سیر ممکن است خطر خونریزی را افزایش دهد؛ به‌ویژه در افرادی که وارفارین یا سایر داروهای مؤثر بر انعقاد خون مصرف می‌کنند.

۵. زنجبیل

زنجبیل به دلیل ترکیبات زیست‌فعال خود مورد مطالعه قرار گرفته است. یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۱۹ گزارش کرد که مکمل زنجبیل ممکن است فشار خون سیستولیک را حدود ۶٫۴ و فشار خون دیاستولیک را حدود ۲٫۱ میلی‌متر جیوه کاهش دهد.

بااین‌حال، این اعداد برآوردهای حاصل از مطالعات هستند و برای اثبات اثربخشی قطعی زنجبیل به پژوهش‌های باکیفیت بیشتری نیاز است.

زنجبیل را می‌توان به شکل تازه، خشک، پودر، دمنوش یا عصاره مصرف کرد.

عوارض احتمالی: آروغ، خشکی دهان، ناراحتی معده، تحریک دهان و تشدید سوزش سر دل. مکمل‌های غلیظ زنجبیل ممکن است با برخی داروها، به‌ویژه داروهای مؤثر بر انعقاد خون، تداخل داشته باشند.

۶. چای سبز

چای سبز سرشار از ترکیبات پلی‌فنولی و آنتی‌اکسیدانی است. در یک مرور مطالعات در سال ۲۰۲۰، مصرف منظم چای سبز با کاهش متوسط حدود ۱٫۲ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک همراه بود.

این میزان اثر نسبتاً محدود است و چای سبز نباید به‌عنوان جایگزین درمان فشار خون بالا در نظر گرفته شود.

نکته ایمنی: چای سبز حاوی کافئین است و ممکن است در بعضی افراد فشار خون را به‌طور موقت افزایش دهد. عصاره غلیظ چای سبز نیز با خطر آسیب کبدی ارتباط داشته است؛ افراد مبتلا به بیماری کبدی باید پیش از مصرف آن مشورت پزشکی دریافت کنند.

۷. ال‌آرژینین (L-Arginine)

ال‌آرژینین یک اسیدآمینه است که بدن از آن برای تولید نیتریک اکسید استفاده می‌کند. نیتریک اکسید به گشادشدن عروق کمک می‌کند و از این طریق ممکن است فشار خون را کاهش دهد.

در یک مرور مطالعات در سال ۲۰۱۶، مکمل ال‌آرژینین با کاهش فشار خون سیستولیک به میزان حدود ۲٫۲ تا ۵٫۴ میلی‌متر جیوه و فشار خون دیاستولیک به میزان حدود ۲٫۷ تا ۳٫۱ میلی‌متر جیوه همراه بود.

عوارض احتمالی: سردرد، تهوع، درد شکم، اسهال و نفخ. این مکمل در برخی افراد مبتلا به آسم ممکن است علائم تنفسی را تشدید کند.

ال‌آرژینین همچنین ممکن است با داروهای فشار خون، نیترات‌ها و داروهای اختلال نعوظ تداخل داشته باشد و موجب افت بیش‌ازحد فشار خون شود.

۸. منیزیم

منیزیم در عملکرد عضلات، اعصاب و تنظیم فعالیت عروق نقش دارد. کمبود این ماده معدنی ممکن است با اختلال در کنترل فشار خون ارتباط داشته باشد؛ اما این موضوع به معنای آن نیست که مکمل منیزیم برای همه افراد مبتلا به فشار خون بالا مؤثر است.

در یک مرور مطالعات در سال ۲۰۱۶، مصرف مکمل منیزیم با کاهش متوسط حدود ۲ میلی‌متر جیوه در فشار خون سیستولیک همراه بود. شواهد کلی همچنان یکدست نیستند.

منابع غذایی: سبزیجات برگ‌سبز، زردآلوی خشک، آووکادو، مغزها، حبوبات و توفو.

عوارض احتمالی: مصرف بیش‌ازحد مکمل منیزیم می‌تواند اسهال ایجاد کند. در افراد مبتلا به اختلال عملکرد کلیه، تجمع منیزیم و عوارض جدی‌تر نیز ممکن است رخ دهد.

۹. پتاسیم

پتاسیم از مهم‌ترین مواد معدنی مرتبط با تنظیم فشار خون است. دریافت کافی آن به تعادل سدیم و عملکرد طبیعی عروق کمک می‌کند.

برخی مطالعات نشان داده‌اند افزایش دریافت پتاسیم می‌تواند فشار خون را کاهش دهد؛ اما مقدار مناسب به رژیم غذایی، وضعیت کلیه و داروهای مصرفی بستگی دارد.

منابع غذایی: موز، آووکادو، بروکلی، زردآلوی خشک، سیب‌زمینی، سیب‌زمینی شیرین و گوجه‌فرنگی.

تأمین پتاسیم از غذا معمولاً بر مصرف خودسرانه مکمل ترجیح دارد.

هشدار مهم: مکمل پتاسیم ممکن است موجب افزایش خطرناک پتاسیم خون شود؛ به‌ویژه در افراد مبتلا به بیماری کلیوی یا مصرف‌کنندگان داروهایی مانند مهارکننده‌های ACE، مسدودکننده‌های گیرنده آنژیوتانسین (ARB) و دیورتیک‌های نگه‌دارنده پتاسیم. در این شرایط، مکمل فقط باید با ارزیابی پزشکی مصرف شود.

۱۰. ویتامین D

ویتامین D در عملکردهای متعددی از بدن نقش دارد. برخی مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند که سطح پایین ویتامین D با فشار خون بالا ارتباط دارد؛ اما ارتباط آماری به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که کمبود ویتامین D علت فشار خون بالا است یا مکمل آن فشار خون را کاهش می‌دهد.

در یک مرور منتشرشده در سال ۲۰۱۷، افراد دارای سطح بالاتر ویتامین D نسبت به افراد دچار کمبود، خطر کمتری برای فشار خون بالا داشتند. این یافته به‌تنهایی اثربخشی مکمل را ثابت نمی‌کند.

منابع غذایی: ماهی‌های چرب، شیر و نوشیدنی‌های گیاهی غنی‌شده و برخی فرآورده‌های غنی‌شده دیگر.

مصرف ویتامین D بهتر است بر اساس نیاز فرد و در صورت لزوم نتایج آزمایش تنظیم شود. مصرف بیش‌ازحد می‌تواند باعث افزایش کلسیم خون، تهوع، استفراغ، یبوست و در موارد شدید اختلالات قلبی و کلیوی شود. حد بالای قابل‌تحمل برای بیشتر بزرگسالان معمولاً ۴۰۰۰ واحد بین‌المللی در روز است، مگر آنکه پزشک برای درمان کمبود، دوز دیگری تجویز کرده باشد.

کدام مکمل‌ها ممکن است فشار خون را افزایش دهند؟

برخی مکمل‌ها و ترکیبات گیاهی ممکن است فشار خون را بالا ببرند یا کنترل آن را دشوار کنند. نمونه‌های ذکرشده در مقاله عبارت‌اند از:

• آرنیکا
• پرتقال تلخ
• کافئین با دوز بالا
• افدرا یا ما هوانگ
• گوارانا
• ریشه شیرین‌بیان
• علف چای یا گل راعی (St. John’s wort)

ترکیبات این محصولات و میزان اثر آن‌ها متفاوت است. اگر فشار خون بالا دارید، پیش از مصرف هر مکمل گیاهی یا فرآورده کاهش وزن و افزایش انرژی، ترکیبات آن را بررسی کنید و با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

دیدگاه انجمن قلب آمریکا و کالج قلب آمریکا چیست؟

انجمن قلب آمریکا (AHA) و کالج قلب آمریکا (ACC) برای کنترل فشار خون، اصلاح الگوی غذایی را بر مصرف مکمل‌ها ترجیح می‌دهند.

اقداماتی مانند کاهش مصرف سدیم، افزایش دریافت سبزیجات و میوه‌ها، پیروی از الگوی غذایی DASH، فعالیت بدنی منظم، کاهش وزن در صورت اضافه‌وزن و محدودکردن الکل، پشتوانه علمی مناسبی دارند.

مکمل‌ها ممکن است در شرایط مشخص نقش کمکی داشته باشند؛ اما جایگزین داروهای تجویزشده یا اصلاح سبک زندگی نیستند.

جمع‌بندی: آیا برای کاهش فشار خون به مکمل نیاز دارید؟

برخی مکمل‌ها، از جمله سیر، امگا ۳، کوآنزیم Q10، منیزیم و پتاسیم، ممکن است فشار خون را تا حدی کاهش دهند؛ اما اندازه اثر آن‌ها متغیر است و شواهد درباره همه آن‌ها قطعی نیست.

پیش از انتخاب مکمل، سه نکته را در نظر بگیرید:

۱. ابتدا الگوی غذایی و سبک زندگی را اصلاح کنید و در صورت نیاز، درمان دارویی تجویزشده را ادامه دهید.

۲. اگر کمبود یک ماده مغذی دارید، اصلاح آن ممکن است ضروری باشد؛ اما مصرف بیشتر از نیاز لزوماً فشار خون را بیشتر کاهش نمی‌دهد.

۳. مکمل‌ها می‌توانند با داروها تداخل داشته باشند یا در بیماری‌های کلیوی، کبدی و اختلالات انعقادی خطر ایجاد کنند.

هدف، انتخاب مکمل بیشتر نیست؛ بلکه کنترل پایدار و ایمن فشار خون با روشی متناسب با وضعیت سلامت هر فرد است.