کلسترول بالا یکی از عوامل اصلی خطر در بروز بیماری‌های قلبی به‌شمار می‌رود و کنترل آن نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات قلبی-عروقی دارد. اگرچه داروها برای درمان این مشکل بسیار مؤثر هستند، بسیاری از افراد به‌دنبال راهکارهای طبیعی برای بهبود وضعیت چربی خون خود هستند.
برخی مکمل‌ها در کنار اصلاح سبک زندگی سالم می‌توانند در مدیریت سطح کلسترول مؤثر باشند و از طریق مکانیسم‌های مختلف مانند مهار جذب کلسترول، بهبود متابولیسم چربی یا کاهش تولید چربی در کبد عمل کنند. به همین دلیل، آشنایی با این مکمل‌ها برای تصمیم‌گیری آگاهانه در مورد سلامت قلب ضروری است.
استرول‌ها و استانول‌های گیاهی
استرول‌ها و استانول‌های گیاهی ترکیبات طبیعی موجود در مواد غذایی گیاهی هستند که ساختاری مشابه با کلسترول دارند. این شباهت ساختاری باعث می‌شود که این ترکیبات در سیستم گوارشی با کلسترول رقابت کنند و جذب آن را کاهش دهند.
مطالعات نشان داده‌اند که مصرف روزانه ۲ گرم از این ترکیبات می‌تواند باعث کاهش ۷ تا ۱۰ درصدی سطح کلسترول شود. این تأثیر به دلیل مسدود شدن بخشی از جذب کلسترول در روده‌ها و دفع آن از طریق مدفوع ایجاد می‌شود.
منابع رایج استرول‌ها و استانول‌ها:
- روغن‌های گیاهی
- مارگارین‌های غنی‌شده خاص
- نان‌های غنی‌شده
- غلات صبحانه
همچنین می‌توان این ترکیبات را به‌صورت مکمل غذایی نیز دریافت کرد. این مکمل‌ها معمولاً به‌خوبی تحمل می‌شوند اما در دوران بارداری یا شیردهی باید با مشورت پزشک مصرف شوند.
Galina Zhigalova / Getty Images
فیبر محلول (بتاگلوکان جو، پسیلیوم)
فیبر محلول نوعی فیبر غذایی است که در آب حل شده و ماده‌ای ژل‌مانند تشکیل می‌دهد که در روده به اسیدهای صفراوی متصل می‌شود. این اتصال به دفع بیشتر اسید صفرا کمک کرده و به‌دنبال آن، جذب کلسترول در بدن کاهش می‌یابد.
مصرف روزانه حداقل ۳ گرم بتاگلوکان جو یا ۱۰ گرم فیبر پسیلیوم می‌تواند به کاهش کلسترول LDL که به آن “کلسترول بد” نیز گفته می‌شود، کمک کند. این فیبرها نقش مهمی در حفظ سلامت متابولیسم چربی‌ها دارند.
نمونه‌هایی از منابع فیبر محلول:
- غلات کامل
- میوه‌هایی مانند سیب، پرتقال، گلابی و موز
- حبوبات مانند لوبیا قرمز، نخود و عدس
برنج مخمر قرمز
برنج مخمر قرمز محصولی تخمیری است که به‌طور طبیعی حاوی موناکولین K است؛ ترکیبی که از نظر شیمیایی مشابه داروی لوواستاتین (یک داروی کاهنده کلسترول) است. این ماده با مهار آنزیمی که در کبد مسئول ساخت کلسترول است، عمل می‌کند.
مطالعات نشان داده‌اند که مصرف برنج مخمر قرمز می‌تواند سطح LDL را بین ۱۵ تا ۲۵ درصد کاهش دهد. با این حال، به دلیل عملکرد مشابه با داروهای استاتین، ممکن است با عوارضی مانند درد عضلانی یا مشکلات کبدی همراه باشد.
نکات مهم در مورد مصرف برنج مخمر قرمز:
- موجود در قالب کپسول و قرص، اما کیفیت برندها متفاوت است
- در صورت مصرف داروهای استاتین یا بیماری‌های کبدی نباید مصرف شود
بربرین
بربرین ترکیبی طبیعی است که در گیاهانی مانند گلدن‌سیل و زرشک یافت می‌شود. این ترکیب به فعال‌سازی آنزیمی به نام AMP-activated protein kinase (AMPK) کمک می‌کند که نقشی کلیدی در تنظیم متابولیسم چربی‌ها دارد.
تحقیقات نشان می‌دهد بربرین می‌تواند سطح تری‌گلیسرید را تا ۲۵ تا ۵۵ میلی‌گرم در دسی‌لیتر و LDL را تا ۲۰ تا ۵۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر کاهش دهد. این ماده همچنین به پاک‌سازی مؤثرتر LDL از جریان خون کمک می‌کند.
سیر
سیر که هم در آشپزی و هم در طب سنتی کاربرد دارد، حاوی ترکیبی به نام آلیسین است که به کاهش تولید کلسترول در کبد کمک می‌کند. شواهد نشان می‌دهند که مصرف مکمل سیر می‌تواند LDL را حدود ۱۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر کاهش دهد.
سیر را می‌توان به‌صورت عصاره پیرشده، روغن سیر یا خام مصرف کرد، ولی برای اثر درمانی نیاز به دوزهای بالا است. سیر معمولاً بی‌خطر است، ولی ممکن است باعث ناراحتی معده، بوی بد دهان یا تداخل با رقیق‌کننده‌های خون شود.
اسیدهای چرب امگا-۳ (روغن ماهی)
اسیدهای چرب امگا-۳ به‌ویژه EPA و DHA چربی‌های ضروری هستند که در ماهی‌های چرب یافت می‌شوند. این ترکیبات تولید تری‌گلیسرید در کبد را کاهش داده و ممکن است کلسترول HDL یا “خوب” را کمی افزایش دهند.
تحقیقات نشان می‌دهند که دوزهای روزانه ۲ تا ۴ گرم EPA/DHA می‌توانند تری‌گلیسرید را بیش از ۳۰٪ کاهش دهند. این مکمل‌ها معمولاً ایمن هستند، ولی ممکن است باعث بوی ماهی یا تداخل با داروهای رقیق‌کننده خون شوند.
کوآنزیم Q10 (CoQ10)
کوآنزیم Q10 آنتی‌اکسیدانی است که به تولید انرژی سلولی کمک می‌کند و ممکن است به بهبود سلامت قلب کمک کند. برخی افراد از آن برای کاهش درد عضلانی ناشی از مصرف استاتین استفاده می‌کنند، اگرچه شواهد در این مورد محدود است.
مطالعات نشان داده‌اند CoQ10 می‌تواند پروفایل لیپیدی را بهبود بخشد؛ به‌طوری‌که کلسترول کل، LDL و تری‌گلیسرید را کاهش داده و HDL را افزایش دهد. این مکمل برای اغلب افراد ایمن است، اما ممکن است بی‌خوابی یا ناراحتی معده ایجاد کند.
برگاموت مرکبات
برگاموت مرکبات میوه‌ای بومی جنوب ایتالیاست که سرشار از پلی‌فنول‌ها و فلاونوئیدهاست. این ترکیبات بر آنزیم‌های کبدی تأثیر می‌گذارند و به کاهش LDL و تری‌گلیسرید کمک می‌کنند.
برگاموت معمولاً به‌صورت کپسول یا قرص مصرف می‌شود و در مطالعات کوتاه‌مدت ایمن به نظر می‌رسد. با این حال، هنوز اطلاعات کافی درباره ایمنی بلندمدت آن وجود ندارد.
پروتئین سویا
پروتئین سویا که از دانه‌های سویا استخراج می‌شود، حاوی ایزوفلاون‌هایی است که ممکن است به سلامت قلب کمک کنند. این ترکیبات همراه با پپتیدهای خاص در سویا می‌توانند متابولیسم چربی را بهبود بخشیده و پاک‌سازی LDL را افزایش دهند.
تحقیقات نشان می‌دهند که جایگزین کردن ۲۵ گرم پروتئین حیوانی با پروتئین سویا می‌تواند LDL را در بزرگسالان ۳ تا ۴ درصد کاهش دهد. منابع رایج آن شامل توفو، شیر سویا و پودرهای پروتئینی سویا است.
نکته مهم:
سویا معمولاً بی‌خطر است، اما افراد دارای شرایط هورمونی حساس باید با پزشک مشورت کنند، زیرا سویا حاوی فیتواستروژن‌هاست که ساختاری مشابه استروژن دارند.
عصاره چای سبز (EGCG)
عصاره چای سبز منبع غنی از اپی‌گالوکتشین گالات (EGCG) است؛ آنتی‌اکسیدانی قوی که ممکن است جذب کلسترول در روده را مسدود کرده و متابولیسم چربی‌ها را بهبود بخشد. مطالعات بالینی نشان داده‌اند که مصرف روزانه EGCG باعث کاهش متوسط LDL می‌شود.
عصاره چای سبز به‌صورت کپسول، دمنوش یا عصاره مایع در دسترس است. این ترکیب در بیشتر موارد بی‌خطر است، اما دوزهای بالا ممکن است به‌ندرت باعث مسمومیت کبدی شوند.
نکاتی که پیش از شروع مکمل باید بدانید
پیش از شروع مصرف هر مکملی، حتماً با پزشک خود مشورت کنید، به‌ویژه اگر دارو مصرف می‌کنید یا بیماری زمینه‌ای دارید. مکمل‌ها باید مکملی برای رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم و درمان‌های دارویی باشند، نه جایگزینی برای آن‌ها.7
برای اطمینان بیشتر از ایمنی و اثربخشی، محصولاتی را انتخاب کنید که توسط نهادهای معتبری همچون NSF، U.S. Pharmacopeia یا ConsumerLab.com تأیید یا بررسی شده‌اند.26
جمع‌بندی
برخی مکمل‌ها می‌توانند به‌طور متوسط در کاهش سطح کلسترول مؤثر باشند، به‌ویژه زمانی که همراه با تغییرات سبک زندگی سالم استفاده شوند. مکمل‌هایی مانند برنج مخمر قرمز، فیبر محلول، استرول‌های گیاهی و بربرین دارای شواهد علمی قوی‌تری هستند.
با این حال، هیچ مکملی نباید جایگزین سبک زندگی سالم یا برنامه درمانی تجویزشده شود. بهتر است همراه با پزشک، بهترین رویکرد را متناسب با شرایط فردی خود انتخاب کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Centers for Disease Control and Prevention. About cholesterol.
- National Lipid Association. Plant sterols and stanols in food and supplements.
- Barkas F, Bathrellou E, Nomikos T, et al. Plant sterols and plant stanols in cholesterol management and cardiovascular prevention. Nutrients. 2023; 15(13):2845. doi:10.3390/nu15132845.
- Patient Info. Cholesterol-lowering sterols and stanols.
- Harvard Health. Psyllium fiber: regularity and healthier lipid levels?
- MS Wolever T, Rahn M, Dioum E, et al. An oat β-glucan beverage reduces ldl cholesterol and cardiovascular disease risk in men and women with borderline high cholesterol: a double-blind, randomized, controlled clinical trial. The Journal of Nutrition. 2021;151(9):2655-2666. doi:10.1093/jn/nxab154
- MedlinePlus. How to lower cholesterol with diet.
- National Center for Complementary and Integrative Health. Red yeast rice: what you need to know.
- Cicero AFG, Fogacci F, Banach M. Red yeast rice for hypercholesterolemia. Methodist DeBakey Cardiovascular Journal. 2019;15(3):192. doi:10.14797/mdcj-15-3-192
- Wang Y, Zidichouski JA. Update on the benefits and mechanisms of action of the bioactive vegetal alkaloid berberine on lipid metabolism and homeostasis. Cholesterol. 2018;2018:1-17. doi.org/10.1155/2018/7173920
- Koppen LM, Whitaker A, Rosene A, Beckett RD. Efficacy of Berberine Alone and in Combination for the Treatment of Hyperlipidemia: A Systematic Review. Journal of Evidence-Based Complementary & Alternative Medicine. 2017;22(4):956-968. doi:10.1177/2156587216687695
- Medline Plus. Berberine.
- Ried K. Garlic lowers blood pressure in hypertensive individuals, regulates serum cholesterol, and stimulates immunity: an updated meta-analysis and review. The Journal of Nutrition. 2016;146(2):389S-396S. doi:10.3945/jn.114.202192
- National Center for Complementary and Integrative Health. Garlic.
- Skulas-Ray AC, Wilson PWF, Harris WS, et al. Omega-3 fatty acids for the management of hypertriglyceridemia: a science advisory from the american heart association. Circulation. 2019;140(12). doi:10.1161/CIR.0000000000000709
- National Institutes of Health. Omega-3 fatty acids.
- Wei H, Xin X, Zhang J, et al. Effects of coenzyme Q10 supplementation on statin-induced myopathy: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ir J Med Sci. 2022;191(2):719-725. doi:10.1007/s11845-021-02651-x.
- Liu Z, Tian Z, Zhao D, et al. Effects of coenzyme q10 supplementation on lipid profiles in adults: a meta-analysis of randomized controlled trials. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2022;108(1):232-249. doi:10.1210/clinem/dgac585
- National Center for Complementary and Integrative Health. Coenzyme Q10.
- C. Nauman M, J. Johnson J. Clinical application of bergamot (citrus bergamia) for reducing high cholesterol and cardiovascular disease markers. Integr Food Nutr Metab. 2019;6(2). doi:10.15761/IFNM.1000249
- Blanco Mejia S, Messina M, Li SS, et al. A meta-analysis of 46 studies identified by the fda demonstrates that soy protein decreases circulating ldl and total cholesterol concentrations in adults.The Journal of Nutrition. 2019;149(6):968-981. doi:10.1093/jn/nxz020
- Desmawati D, Sulastri D. Phytoestrogens and their health effect. Open Access Maced J Med Sci. 2019;7(3):495-499. doi: 10.3889/oamjms.2019.044
- National Center for Complementary and Integrative Health. Soy.
- Zheng XX, Xu YL, Li SH, et al. Green tea intake lowers fasting serum total and LDL cholesterol in adults: a meta-analysis of 14 randomized controlled trials. The American Journal of Clinical Nutrition. 2011;94(2):601-610. doi:10.3945/ajcn.110.010926
- LiverTox: Clinical and Research Information on Drug-Induced Liver Injury [Internet]. Bethesda (MD): National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases; 2012-. Green tea.
- Consumer Reports. How to choose supplements wisely.
- https://www.verywellhealth.com/supplements-to-lower-cholesterol-11767427
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
