باد شکم زیاد ممکن است ناشی از مصرف غذاهای پرفیبر، شیرینکنندههای مصنوعی، نوشیدنیهای گازدار، عدم تحمل برخی خوراکیها، بیماریهای گوارشی، داروهای خاص، و حتی استرس باشد.
اگرچه باد شکم یا گاز روده معمولاً بخشی طبیعی از فرآیند هضم است، اما در برخی شرایط میتواند بیشتر از حد معمول شود و به نشانهای از یک مشکل زمینهای یا سبک زندگی ناسالم تبدیل گردد.
علتهای باد شکم بیشازحد
باد شکم که با نام علمی «فلَتولِنس» نیز شناخته میشود، پدیدهای طبیعی در جریان هضم غذا است.
معمولاً افراد هنگام خوردن یا بلافاصله پس از صرف وعدههای غذایی دچار تولید گاز میشوند، و طبق تحقیقات، تخلیه گاز از طریق مقعد تا ۲۵ بار در روز طبیعی تلقی میگردد، هرچند در برخی افراد این تعداد ممکن است به دلایل خاصی افزایش یابد.¹²
۱. غذاهای تولیدکننده گاز
برخی خوراکیها مانند آنهایی که سرشار از فیبر و کربوهیدرات هستند، برای سیستم گوارشی سختتر قابل تجزیه و هضماند.
این وضعیت منجر به تولید بیشتر گاز در لوله گوارش میشود، بهویژه در افرادی که سیستم گوارشی حساستری دارند یا آنزیمهای کافی برای تجزیه برخی ترکیبات را ندارند.
از جمله غذاهایی که باعث تولید گاز بالا میشوند، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:³⁴
- شیرینکنندههای مصنوعی
- حبوبات
- نوشیدنیهایی با شربت ذرت پر فروکتوز مانند نوشابههای انرژیزا و آبمیوههای صنعتی
- سبزیجات چلیپایی مانند بروکلی، گلکلم و کلم کیل
- فرآوردههای لبنی
- میوههایی مثل هلو، گلابی و سیب
- غلات کامل
برای شناسایی علت گاز روده، بررسی کنید که چه غذاهایی را اخیراً مصرف کردهاید.
کاهش مصرف این غذاها میتواند به کاهش تعداد دفعات باد شکم کمک کند.⁵
۲. هوای بلعیدهشده
بلعیدن بیشازحد هوا، بهویژه هنگام خوردن غذا، نقش مهمی در افزایش باد شکم دارد.
عادات غذایی مانند تند غذا خوردن، صحبت کردن هنگام غذا، استفاده از نی، جویدن آدامس، غذا خوردن در حال حرکت، خوردن وعدههای بزرگ، و مکیدن آبنباتهای سفت میتوانند باعث ورود هوای اضافی به معده شوند.
علاوه بر این، سیگار کشیدن و استفاده از دندان مصنوعی لق نیز میتوانند منجر به بلع هوا شوند.⁴⁵
هوای بلعیدهشده که وارد دستگاه گوارش میشود، در نهایت به شکل باد شکم دفع میگردد.
۳. نوشیدنیهای گازدار
نوشیدنیهای گازدار مانند آب گازدار، نوشابههای معمولی، و مشروبات گازدار مانند آبجو یا سلتزر الکلی، میتوانند باعث تولید گاز زیاد شوند.
این نوع نوشیدنیها هوای بیشتری را وارد دستگاه گوارش میکنند که منجر به نفخ و افزایش باد شکم میشود.¹
گاز اضافی ناشی از این نوشیدنیها ممکن است به احساس سنگینی یا فشار در شکم نیز منجر شود.
افرادی که بهطور منظم نوشیدنیهای گازدار مصرف میکنند، ممکن است بیشتر مستعد تولید گاز باشند.
۴. عدم تحمل غذایی
اگر باد شکم همراه با درد یا ناراحتی شکمی پس از خوردن غذا باشد، ممکن است نشانهای از عدم تحمل غذایی باشد.
بهعنوان مثال، در صورت داشتن عدم تحمل لاکتوز، بدن قادر به هضم قند موجود در لبنیات (لاکتوز) نخواهد بود.⁶
سایر علائم گوارشی همراه با عدم تحمل غذایی ممکن است شامل تورم شکم، نفخ، و اسهال باشند.⁶
این اختلالات معمولاً با آزمونهای خاص تشخیص داده میشوند و ممکن است نیازمند پرهیز غذایی یا درمان دارویی باشند.
۵. استرس
استرس زیاد میتواند بر میزان باد شکم تأثیر بگذارد و آن را افزایش دهد.
در مواقع استرس، افراد معمولاً بدون آنکه متوجه باشند، بیشتر هوا میبلعند که این امر به افزایش گاز منجر میشود.⁷
از طرفی، بین استرس و سندرم روده تحریکپذیر (IBS) نیز ارتباط وجود دارد، بهطوری که استرس میتواند موجب بروز یا تشدید این بیماری گوارشی شود.⁸⁹
تمرین تکنیکهای کاهش استرس مانند مدیتیشن ذهنآگاهانه و تنفس عمیق میتواند از بلع ناخواسته هوا جلوگیری کند.⁷
۶. بیماریهای دستگاه گوارش
برخی بیماریها و اختلالات درماننشده گوارشی مانند بیماری سلیاک، یبوست، و سندرم روده تحریکپذیر میتوانند موجب باد شکم زیاد شوند.
اگر علاوه بر باد شکم، علائمی مانند اسهال، گرفتگی شکم، یا حالت تهوع دارید، ممکن است مشکل زمینهای جدیتری وجود داشته باشد.⁴
در این موارد، بررسیهای بالینی و آزمایشگاهی برای تشخیص دقیق بیماری ضروری هستند.
درمان بیماری زمینهای اغلب به بهبود یا کاهش علائم باد شکم نیز کمک میکند.
۷. داروهای خاص
برخی داروها میتوانند منجر به افزایش باد شکم شوند.
از جمله این داروها میتوان به آنتیبیوتیکها و داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند آسپرین (Bayer)، ایبوپروفن (Advil)، و ناپروکسن (Aleve) اشاره کرد.¹⁰¹¹
این داروها میتوانند با ایجاد اختلال در تعادل باکتریایی روده یا تأثیر بر تحرک گوارشی باعث تولید بیشتر گاز شوند.
در صورت افزایش باد شکم پس از شروع داروی جدید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
آیا باد شکم برای بدن مفید است؟
باد شکم در طول روز و شب پدیدهای طبیعی است که به خروج گازهای تجمعیافته در دستگاه گوارش کمک میکند.
اگر این گازها دفع نشوند، ممکن است منجر به نفخ شدید و ناراحتی شکمی شوند.²
گاز حبسشده میتواند دردهای شکمی و گرفتگی عضلات شکم را به همراه داشته باشد.¹⁰
گازهای گیرکرده در سمت راست بالای روده بزرگ ممکن است شبیه درد کیسه صفرا احساس شوند، در حالی که گازهای بخش چپ بالا میتوانند مشابه درد قلبی به نظر برسند.¹²
نکاتی برای پیشگیری از باد شکم
آهسته و کامل جویدن غذا، و همچنین محدود کردن مصرف نوشیدنیهای گازدار، آدامس، و خوراکیهای تولیدکننده گاز میتواند در کاهش باد شکم مؤثر باشد.¹³
این عادات ساده میتوانند از ورود هوا به دستگاه گوارش جلوگیری کرده و فرآیند هضم را بهبود ببخشند.
مصرف برخی مکملهای غذایی نیز میتواند در کاهش علائم گاز بهویژه در افراد با عدم تحمل غذایی مؤثر باشد.
با این حال، پیش از استفاده از هرگونه مکمل، حتماً با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا از ایمنی و اثربخشی آن اطمینان حاصل شود.¹³
برای کاهش احتمال تجمع گاز در روده، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:¹⁴¹⁰
- خوردن وعدههای غذایی کوچکتر
- پیادهروی ۱۰ تا ۱۵ دقیقهای پس از غذا
- حفظ آرامش هنگام غذا خوردن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در حالیکه باد شکم بخشی طبیعی از فرآیند گوارش است، در برخی موارد نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
در صورت مشاهده علائم زیر، با پزشک مشورت کنید:¹²¹⁰
- تغییر ناگهانی در علائم گاز
- علائم همراه مانند درد شکمی، یبوست، اسهال، یا کاهش وزن
- کمخونی
- علائم ناراحتکننده و مداوم مربوط به گاز
- تب
- بیاشتهایی
- مدفوع خونی، بدبو یا چرب
- استفراغ
وقتی این علائم همراه با باد شکم ظاهر میشوند، ممکن است نشاندهنده اختلالات جدیتری مانند انسداد دستگاه گوارش، سندرم روده تحریکپذیر، یا اختلال در جذب مواد مغذی باشند.¹¹⁰
مروری کوتاه
باد شکم پدیدهای طبیعی است که هنگام خروج گاز از سیستم گوارش رخ میدهد.
با این حال، برخی افراد ممکن است به دلیل نوشیدنیهای گازدار، عدم تحمل غذایی یا استرس، دچار افزایش باد شکم شوند.
در صورت مشاهده علائم اضافی مانند درد شکمی یا وجود خون در مدفوع، حتماً با یک پزشک مشورت کنید.
تشخیص و درمان بهموقع میتواند از پیشرفت بیماریهای احتمالی و تشدید علائم جلوگیری کند.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms and causes of gas in the digestive tract.
- Abraczinskas D. Patient education: gas and bloating (beyond the basics). In UpToDate. UpToDate; 2022.
- Portincasa P, Bonfrate L, de Bari O, Lembo A, Ballou S. Irritable bowel syndrome and diet. Gastroenterol Rep (Oxf). 2017;5(1):11-19. doi:10.1093/gastro/gow047
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Disorders. Eating, diet, and nutrition for gas in the digestive tract.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Disorders. Symptoms and causes of gas in the digestive tract.
- Gargano D, Appanna R, Santonicola A, et al. Food allergy and intolerance: a narrative review on nutritional concerns. Nutrients. 2021;13(5):1638. doi:10.3390/nu13051638
- American Psychological Association. Stress effects on the body.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms and causes of irritable bowel syndrome.
- Weaver KR, Melkus GD, Fletcher J, Henderson WA. Perceived stress, its physiological correlates, and quality of life in patients with irritable bowel syndrome. Biol Res Nurs. 2018;20(3):312-320. doi:10.1177/1099800418756733
- MedlinePlus. Gas - flatulence.
- Sohail R, Mathew M, Patel KK, et al. Effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs (NSAIDs) and gastroprotective NSAIDs on the gastrointestinal tract: A narrative review. Cureus. 2023;15(4):e37080. doi:10.7759/cureus.37080
- American College of Gastroenterology. Belching, bloating, and flatulence.
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for gas in the digestive tract.
- American Academy of Family Physicians. Flatulence/gas.
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
