آیا دیابت نوع ۲ ژنتیکی است؟ علل، ژن‌ها و پیشگیری

ژن‌های یک فرد می‌توانند او را مستعد ابتلا به دیابت نوع ۲ کنند. با این حال، عوامل محیطی مانند رژیم غذایی و فعالیت بدنی می‌توانند بر نحوه عملکرد این ژن‌ها تأثیر بگذارند.

دیابت نوع ۲ ارتباط قوی‌تری با سابقه خانوادگی نسبت به دیابت نوع ۱ دارد. دیگر عوامل خطر شامل سن، کم‌تحرکی و داشتن وزن بالا هستند.

در ادامه، بیشتر درباره ارتباط ژنتیکی با دیابت نوع ۲، ژن‌های مرتبط و نحوه تأثیرگذاری فرد بر ابتلا به این بیماری توضیح داده شده است.

ژنتیک در دیابت نوع ۲

Andrew Brookes/Getty Images
ژن‌ها نقش مهمی در دیابت نوع ۲ دارند. محققان تخمین می‌زنند که این بیماری حدود ۶۹٪ ارثی است (برای افراد ۳۵ تا ۶۰ ساله).

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

ارثی بودن نشان می‌دهد که ژن‌ها چه میزان بر تفاوت بین افراد تأثیر دارند. این می‌تواند توضیح دهد چرا برخی افراد به دیابت نوع ۲ مبتلا می‌شوند و برخی نه، و همچنین چرا دیابت در برخی خانواده‌ها شایع‌تر است.

با این حال، باید توجه داشت که تحقیقات فعلی تنوع کافی در شرکت‌کنندگان نداشته و ممکن است ارثی بودن را در سطح جهانی منعکس نکند.

برآوردهای ارثی بودن می‌تواند بسته به جمعیت مورد مطالعه و روش‌های تحقیق متفاوت باشد. مطالعات پیشین نشان می‌دهند که ژنتیک ممکن است در برخی جمعیت‌ها نقش کمتری داشته باشد.

علاوه بر این، ژن‌ها ممکن است ریسک دیابت نوع ۲ را افزایش دهند، اما به تنهایی نمی‌توانند باعث ایجاد بیماری شوند. طبق گزارش انجمن دیابت آمریکا (ADA)، مطالعات بر روی دوقلوهای همسان نشان داده‌اند که حتی اگر یکی از دوقلوها به دیابت نوع ۲ مبتلا شود، دوقلوی دیگر تنها حدود نصف مواقع به آن مبتلا خواهد شد.

متخصصان معتقدند که عوامل محیطی مانند الگوهای غذایی و سبک زندگی شروع دیابت نوع ۲ را تحریک می‌کنند و این رفتارها نیز می‌توانند به‌صورت آموخته‌شده در خانواده‌ها منتقل شوند.

آیا دیابت نوع ۲ ژنتیکی است؟ علل، ژن‌ها و پیشگیری rdiet.ir

Andrew Brookes/Getty Images

کدام ژن‌ها ممکن است باعث دیابت نوع ۲ شوند؟

دیابت نوع ۲ چندژنی است، یعنی بسیاری از ژن‌ها بر ریسک ابتلا تأثیر دارند.

محققان تاکنون حداقل ۱۵۰ تغییر ژنتیکی را شناسایی کرده‌اند که نقش دارند، اما بسیاری از این تغییرات در جمعیت عمومی رایج هستند و تضمین‌کننده ابتلا به بیماری نیستند.

طبق یک مرور قدیمی در سال ۲۰۱۳، برخی از ژن‌های با ارتباط قابل‌توجه با دیابت نوع ۲ شامل موارد زیر هستند:

CAPN10: رمزگذاری آنزیم‌هایی که پروتئین‌ها را تجزیه می‌کنند؛ اولین ژنی که ارتباط قطعی با دیابت نوع ۲ داشت.
TCF7L2: قوی‌ترین ارتباط با دیابت نوع ۲ در همه گروه‌های نژادی.
ABCC8: ممکن است ترشح انسولین را مختل کند.
GCGR: گیرنده گلوکاگون.
GCK: آنزیم گلوکیناز، سرعت متابولیسم گلوکز را افزایش می‌دهد و به‌عنوان حسگر گلوکز عمل می‌کند.
GLUT2 و SLC2A2: تنظیم ورود گلوکز به سلول‌های بتای پانکراس و تحریک ترشح انسولین.
HNF4A: تنظیم ژن‌ها در کبد و پانکراس و ژن انسولین.
KCNJ11: کانال‌های پتاسیم که ترشح انسولین را تحریک می‌کنند.
LPL: آنزیم لیپوپروتئین لیپاز که تری‌گلیسیریدها را تجزیه می‌کند.
PPARG: تنظیم تمایز سلول‌های چربی.
PIK3R1: نقش در سیگنال‌دهی انسولین دارد.

تعامل ژن و محیط

ژن‌های یک فرد با محیط اطرافش تعامل دارند تا ژن‌ها را روشن یا خاموش کنند؛ این موضوع اپی‌ژنتیک نامیده می‌شود.

تغییرات اپی‌ژنتیک DNA را تغییر نمی‌دهند، اما بیان ژن‌ها را تحت تأثیر قرار می‌دهند. عوامل محیطی مانند رژیم غذایی، تماس با دود سیگار و عفونت‌ها می‌توانند باعث تغییرات اپی‌ژنتیک شوند.

به‌عنوان مثال، یک مرور ۲۰۱۹ نشان داد برخی ژن‌های مرتبط با دیابت نوع ۲، مانند TCF7L2، ممکن است با کربوهیدرات‌های رژیم غذایی تعامل داشته باشند و ریسک دیابت را تحت تأثیر قرار دهند.

با این حال، این حوزه تحقیق هنوز در حال توسعه است و نیاز به مطالعات بیشتر دارد تا بتوان توصیه‌های غذایی مبتنی بر ژن ارائه داد.

احتمال ارثی بودن دیابت نوع ۲

افراد دیابت نوع ۲ را مستقیماً از والدین خود به ارث نمی‌برند. بلکه ممکن است آسیب‌پذیری بیشتر به بیماری از طریق ترکیبی از ژن‌ها و عوامل محیطی منتقل شود.

ریسک فرد به عوامل مختلفی بستگی دارد، مانند ژن‌هایی که به ارث برده، تعداد آن‌ها و اینکه ژن‌ها روشن یا خاموش باشند.

به‌طور کلی، هر چه تعداد اعضای درجه یک خانواده که به دیابت مبتلا هستند بیشتر باشد، ریسک فرد نیز بالاتر است.

پیشگیری از دیابت نوع ۲

تغذیه

رژیم غذایی سالم می‌تواند ریسک دیابت نوع ۲ و دیگر بیماری‌ها را کاهش دهد.

یک مرور ۲۰۱۹ نشان داد برخی شواهد مشاهده‌ای وجود دارد که دریافت کافی مواد مغذی زیر ممکن است به حفظ سطح قند خون سالم و کاهش التهاب کمک کند:

ویتامین D
ویتامین K
ویتامین E
منیزیم
آنتی‌اکسیدان‌ها، مانند بتاکاروتن

تحقیقات بیشتری لازم است تا اثرات دقیق تأیید شود. اما دریافت کافی این مواد مغذی از طریق یک رژیم متعادل معمولاً مفید است.

میوه‌ها، سبزیجات، آجیل و دانه‌ها منابع خوبی برای این مواد مغذی هستند. برای ویتامین D، افراد می‌توانند در صورت زندگی در مناطق سرد، مکمل مصرف کنند یا از قرار گرفتن ایمن در معرض نور خورشید بهره ببرند.

همچنین مهم است که تعادل غذایی در رژیم رعایت شود. رژیم‌های غذایی با مقادیر زیاد از موارد زیر با دیابت نوع ۲ مرتبط هستند:

چربی‌های اشباع‌شده
نوشیدنی‌های شیرین
گوشت‌های فرآوری شده مانند سوسیس و بیکن
گوشت قرمز
الکل

تغییر تدریجی این غذاها به جایگزین‌های سالم مانند پروتئین‌های بدون چربی، نوشیدنی‌های بدون شکر یا چربی‌های سالم می‌تواند مفید باشد.

مدیریت وزن

استراتژی‌های فوق همچنین به حفظ وزن متوسط کمک می‌کنند، که ریسک دیابت نوع ۲ را کاهش می‌دهد.

اگر تغییر سبک زندگی یا رژیم غذایی مؤثر نبود یا وزن به‌طور غیرمنتظره افزایش یافت، باید با پزشک مشورت شود. پزشکان می‌توانند با دارو یا حمایت از متخصصان تغذیه، مدیریت وزن را تسهیل کنند.

آموزش و برنامه‌ها

در آمریکا افراد می‌توانند به برنامه ملی پیشگیری از دیابت بپیوندند تا یاد بگیرند چگونه پیش‌دیابت را برگردانده و از دیابت نوع ۲ جلوگیری کنند.

سایر عوامل

یک مرور ۲۰۱۹ عوامل دیگری که با دیابت نوع ۲ مرتبط‌اند را شناسایی کرده است:

مصرف الکل
سیگار
کم‌تحرکی
استرس
بی‌خوابی
مصرف آنتی‌بیوتیک

افراد می‌توانند با پرهیز یا کنترل این عوامل، ریسک خود را کاهش دهند. به‌عنوان مثال، ترک سیگار، مدیریت استرس یا بی‌خوابی و پیشگیری از عفونت‌ها.

تست ژنتیکی

افراد می‌توانند تست ژنتیکی انجام دهند تا مشخص شود آیا ژن‌هایی دارند که ریسک بالاتری برای دیابت نوع ۲ ایجاد می‌کنند یا خیر.

با این حال، ارزش پیش‌بینی این تست‌ها محدود است و به همین دلیل پزشکان به‌طور معمول آن‌ها را ارائه نمی‌دهند.

برخی شرکت‌ها این تست‌ها را از طریق کیت‌های پستی ارائه می‌دهند، اما نتایج تضمین‌کننده ابتلا یا عدم ابتلا نیست. با این حال، تست ژنتیکی ممکن است افراد را به تغییر رژیم و سبک زندگی تشویق کند تا ریسک خود را کاهش دهند.

قبل از خرید تست، مشورت با پزشک یا اندوکرینولوژیست درباره ارزش آن مفید است.

جمع‌بندی

برخی ژن‌ها می‌توانند ریسک دیابت نوع ۲ را افزایش دهند، اما ژن‌ها به تنهایی نمی‌توانند دیابت ایجاد کنند. عوامل محیطی نقش مهمی دارند.

در نتیجه، حتی اگر فرد ژن‌های مستعد ابتلا به دیابت نوع ۲ را به ارث برده باشد، می‌تواند با تغییر رژیم غذایی، افزایش فعالیت بدنی یا ترک سیگار ریسک خود را کاهش دهد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: