تعبیری کلیشه‌ای در جامعه‌ی دیابت نوع ۱ وجود دارد که می‌گوید درمان همیشه «پنج سال دیگر» فاصله دارد؛ عبارتی که تا جایی که کسی به یاد دارد، تکرار می‌شود. دهه‌هاست به بیماران گفته می‌شود پژوهشگران در آستانه‌ی یک کشف معجزه‌آسا هستند. اما این وعده هنوز محقق نشده است.
آیا درمانی برای دیابت نوع ۱ وجود دارد؟ پاسخ کوتاه، خیر است. حتی اگر فردا یک درمان آزمایشی کشف شود، تقریباً مطمئناً بیش از پنج سال طول خواهد کشید تا برای بیشتر بیماران در دسترس قرار گیرد.
با این حال، هنوز دلایل زیادی برای خوش‌بینی وجود دارد. هرچند بعید به نظر می‌رسد دیابت نوع ۱ با یک ایده‌ی درخشان به طور کامل حل شود، اما طی چند دهه‌ی اخیر پژوهشگران پیشرفت‌های چشمگیری در زمینه‌ی درمان‌هایی داشته‌اند که می‌توانند روزی بسیاری از بیماران را از نیاز به تزریق انسولین رها کنند.
درمان به چه معناست در دیابت نوع ۱؟
دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن پاسخ ایمنی بدن به اشتباه به سلول‌های جزایر پانکراس که انسولین تولید می‌کنند حمله می‌کند؛ هورمونی که برای بقای انسان حیاتی است.
برای بیشتر افراد، درمان دیابت نوع ۱ به معنای روشی است که توانایی بدن در تولید انسولین خود را بازمی‌گرداند. فردی که درمان شده باشد می‌تواند بدون نیاز به تزریق انسولین یا مدیریت مداوم دیابت، قند خون طبیعی داشته باشد.
کاميلو ريكوردی، مدیر بازنشسته مؤسسه تحقیقات دیابت در میامی، کمی فراتر می‌رود. او معتقد است درمان باید قند خون طبیعی را «بدون داروهای ضد پس‌زدگی یا مداخلات سمی که ممکن است مشکلات دیگری ایجاد کنند» بازگرداند. او می‌گوید: «شما نمی‌توانید دیابت را با یک بیماری دیگر جایگزین کنید.»
دو دهه‌ی اخیر شاهد پیشرفت‌های بزرگی در درمان‌هایی بوده که می‌توانند استقلال از انسولین را بازگردانند، حتی اگر خودایمنی زمینه‌ای را معکوس نکنند. این درمان‌ها متکی بر پیوند پانکراس و سلول‌های بنیادی هستند. اما چون همچنان به داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی برای محافظت از سلول‌های پیوندی نیاز دارند، در واقع به سختی می‌توان آن‌ها را «درمان واقعی» دانست.
Adobe Stock
پیوند پانکراس
برخی افراد پس از دریافت پانکراس جدید دیگر نیازی به انسولین یا کنترل قند خون ندارند. دیابت نوع ۱ آن‌ها عملاً از بین رفته است.
اما دلایل زیادی وجود دارد که چرا پیوند پانکراس گزینه‌ی عملی برای اکثر بیماران نیست:
-
گیرنده باید تا پایان عمر داروهای ضد پس‌زدگی مصرف کند.
-
تنها کمی بیش از نیمی از گیرندگان به استقلال واقعی از انسولین دست پیدا می‌کنند؛ بقیه همچنان نیازمند انسولین هستند.
-
جراحی پیوند شدید، پرهزینه و بالقوه خطرناک است.
-
پانکراس‌های اهداشده بسیار کمیاب هستند.
نتیجه این است که پیوند پانکراس گاهی باری سنگین‌تر از ادامه‌ی استفاده از انسولین است.
به همین دلیل، پیوند پانکراس به ندرت انجام می‌شود و معمولاً محدود به بیمارانی است که هم‌زمان پیوند کلیه برای بیماری کلیوی انتهایی دریافت می‌کنند یا کسانی که مشکلات مدیریتی شدید دارند، مانند آگاهی نداشتن از هیپوگلیسمی‌های خطرناک.
پیوند سلول‌های جزایر پانکراس
در پیوند سلول‌های جزایر، تنها سلول‌های تولیدکننده‌ی انسولین منتقل می‌شوند، نه کل پانکراس. این روش کمتر تهاجمی است: سلول‌های اهداشده پردازش و خالص‌سازی می‌شوند و سپس از طریق لوله‌ی باریکی به کبد گیرنده منتقل می‌شوند.
این پیوند می‌تواند نتایج فوق‌العاده‌ای داشته باشد. برخی از گیرندگان خوش‌شانس بیش از یک دهه بدون انسولین قند خون سالم داشته‌اند.
با این حال، پیوند سلول‌های جزایر همیشه موفقیت‌آمیز نیست.
-
نیازمند داروهای ضد پس‌زدگی است.
-
برخی گیرندگان به دو یا سه تزریق نیاز دارند که دسترسی به این عمل را بیشتر محدود می‌کند.
-
تا مدت‌ها این درمان در ایالات متحده تأیید نشده بود و هرگز همگانی نخواهد شد، چون تعداد پانکراس‌های اهداشده بسیار محدود است.
پیوند سلول‌های جزایر پرورش‌یافته در آزمایشگاه
پژوهشگران راه‌حلی برای کمبود اهداکنندگان اندام پیدا کرده‌اند: اکنون می‌توان سلول‌های جزایر انسانی را با استفاده از سلول‌های بنیادی در آزمایشگاه پرورش داد. این یعنی پزشکان منبعی تقریباً نامحدود از سلول‌های سالم برای پیوند خواهند داشت.
این سلول‌ها تاکنون فقط در آزمایش‌های بالینی استفاده شده‌اند و هنوز برای بیماران عادی در دسترس نیستند. اما نتایج دلگرم‌کننده بوده‌اند: یک دوز کامل از درمان جدیدی به نام زیمیسلسل روی دوازده داوطلب آزمایش شد. ده نفر از آن‌ها پس از یک سال به استقلال کامل از انسولین رسیدند.
این درمان که می‌تواند در مقیاس وسیع تولید شود، شاید نزدیک‌ترین گزینه‌ی آزمایشی به یک درمان عملی برای دیابت نوع ۱ باشد. اما باید مراحل سخت آزمایش بالینی مرحله ۳ را پشت سر بگذارد که ایمنی و اثربخشی آن را روی افراد بیشتری بررسی می‌کند. حتی اگر موفق شود و تأییدیه بگیرد، هنوز مشخص نیست که زیمیسلسل برای همه‌ی بیماران دیابت نوع ۱ در دسترس باشد یا فقط برای گروهی با نیازهای خاص.
گام نهایی: اجتناب از سرکوب سیستم ایمنی
آخرین قطعه‌ی پازل، به گفته‌ی دکتر ریکوردی، یافتن روشی است که نیازی به استفاده‌ی مداوم از داروهای ضد پس‌زدگی نداشته باشد. این داروها که اکنون برای محافظت از سلول‌ها و اندام‌های پیوندی ضروری‌اند، می‌توانند عوارض شدید ایجاد کنند، خطر عفونت‌ها را بالا ببرند، به مشکلات طولانی‌مدت سلامت منجر شوند و حتی برای سلول‌های پیوندی سمی باشند.
ریکوردی می‌گوید: «هدف نهایی این است که این پیوندها بدون سرکوب ایمنی انجام شوند.»
برخی از پیشرفته‌ترین تحقیقات دیابت در جهان بر این متمرکزند که چگونه سلول‌های جزایر را از سیستم ایمنی پنهان یا محافظت کنند. هنوز مشخص نیست این مشکل دقیقاً چگونه حل خواهد شد و شرکت‌های بیوتکنولوژی راهکارهای متفاوتی را امتحان می‌کنند، از جمله:
-
تکنیک‌های ویرایش ژن برای پنهان کردن سلول‌های پیوندی از سیستم ایمنی
-
موانع فیزیکی برای کپسوله‌کردن سلول‌ها، به‌گونه‌ای که گلوکز و انسولین عبور کنند ولی سلول‌های ایمنی مسدود شوند
-
میکروژل‌های سرکوب‌کننده‌ی ایمنی که همراه با سلول‌ها مخلوط می‌شوند و نیاز به داروهای مزمن ضد پس‌زدگی را برطرف می‌کنند
-
نانوحامل‌هایی که مقدار بسیار دقیق داروهای سرکوب‌کننده‌ی ایمنی را دقیقاً در محل موردنیاز آزاد می‌کنند
بیشتر این فناوری‌ها هنوز در مراحل ابتدایی هستند و برخی تلاش‌های قبلی شکست خورده‌اند. یکی از امیدبخش‌ترین نوآوری‌ها، یک کیسه‌ی فیزیکی برای محافظت از سلول‌های پرورش‌یافته، به‌تازگی به دلیل نتایج ضعیف متوقف شد.
اگر سرکوب کلی سیستم ایمنی اجتناب‌ناپذیر باشد، شاید بتوان داروهای ضد پس‌زدگی بهتری ساخت که عوارض کمتری داشته باشند و حتی عملکرد سلول‌های جزایر را بهبود دهند.
بازسازی سلول‌های جزایر
پیوند لزوماً تنها راه درمان نیست.
پژوهشگران دیگری در حال بررسی روش‌هایی هستند که ظرفیت طبیعی بدن برای تولید انسولین را دوباره فعال کنند. پانکراس یک فرد بالغ مبتلا به دیابت نوع ۱ ممکن است همچنان سلول‌های پیش‌ساز داشته باشد که بتوان آن‌ها را به سلول‌های بتای تولیدکننده‌ی انسولین تبدیل کرد. همچنین ممکن است سلول‌های بتا توانایی تکثیر خود را داشته باشند و حتی یک درمان غیرتهاجمی بتواند تعداد اندکی از سلول‌ها را وادار به تکثیر کند.
این درمان‌ها همچنان نیازمند دارویی برای جلوگیری از حمله‌ی خودایمنی به سلول‌های جدید هستند. اما ریکوردی معتقد است بررسی هم‌زمان مسیرهای مختلف بهترین شانس موفقیت را دارد: «من به استراتژی ترکیبی اعتقاد دارم. مطمئن نیستم که روزی یک راهکار واحد وجود داشته باشد که برای همه صد درصد مؤثر باشد.»
جدول زمانی و هزینه
ریکوردی دهه‌ها در خط مقدم تحقیقات دیابت کار کرده است. او باور دارد که ما شاید تنها چند سال با اثبات آزمایشی یک درمان واقعی فاصله داشته باشیم؛ درمانی که می‌تواند تولید انسولین را بازگرداند و سلول‌های پیوندی یا بازسازی‌شده را از سیستم ایمنی پنهان کند.
اما حتی در چنین سناریوی خوش‌بینانه‌ای، مشخص نیست چند سال طول می‌کشد تا درمان از آزمایشگاه به بدن بیماران برسد. ریکوردی هشدار می‌دهد حتی پس از اثبات درمان در شرایط آزمایشی، «پنج سال طول می‌کشد تا روی گروه اولیه پیگیری انجام شود.» سپس زمان بیشتری برای تولید انبوه و دسترس‌پذیری لازم است.
حتی پس از تأیید FDA، چنین درمانی ممکن است فقط برای گروه کوچکی از بیماران در دسترس باشد و هزینه‌ی فوق‌العاده بالایی داشته باشد. ریکوردی می‌گوید: «درمان‌های پیشرفته‌ی سلولی می‌توانند صدها هزار دلار هزینه داشته باشند.»
هرچند پیشرفت‌ها هیجان‌انگیزند، اما عاقلانه نیست انتظار داشته باشیم دیابت نوع ۱ ما در آینده‌ی قابل پیش‌بینی درمان شود. ریکوردی می‌گوید: «ما نمی‌خواهیم امید واهی ایجاد کنیم.»
سیستم‌های خودکار تزریق انسولین
اگرچه پمپ انسولین هرگز یک درمان واقعی نخواهد بود، برخی امیدوارند این فناوری آن‌قدر پیشرفته شود که تقریباً مانند یک درمان عمل کند و بیشتر نگرانی‌ها و بارهای دیابت نوع ۱ را از بین ببرد. یک سیستم پمپ انسولین ایده‌آل ـ که بتواند قند خون شما را صرف‌نظر از غذا یا ورزش در محدوده نگه دارد ـ می‌تواند بخش بزرگی از بار ذهنی و عاطفی زندگی با این بیماری را کاهش دهد.
سیستم‌های خودکار تزریق انسولین (AID) ترکیبی از یک پایشگر مداوم قند (CGM) و پمپ انسولین هستند که با یکدیگر در ارتباط‌اند. الگوریتمی رایانه‌ای ـ که در گوشی هوشمند یا خود پمپ قرار دارد ـ دقیقاً تعیین می‌کند چه مقدار انسولین نیاز دارید و نرخ تزریق را در تمام شبانه‌روز تنظیم می‌کند.
سیستم‌های AID امروزی می‌توانند کیفیت زندگی را به طور چشمگیری بهبود دهند، استرس دیابت را کاهش دهند و آزادی بیشتری در انتخاب غذا و ورزش فراهم کنند. اما هنوز یک درمان نیستند: حتی اگر هزینه و زحمت دستگاه‌ها را نادیده بگیریم، کاربران همچنان باید برای وعده‌های غذایی دوز انسولین را دستی وارد کنند و برای مقابله با افت قند، قند مصرف کنند.
اما در آینده ممکن است سیستم‌هایی داشته باشیم که آن‌قدر سریع عمل کنند که بیماران دیگر نیازی به شمارش کربوهیدرات‌ها نداشته باشند. می‌توان سیستمی را تصور کرد که به شما اجازه دهد دست‌کم برای چند روز دیابت خود را فراموش کنید.
جمع‌بندی
-
امروز، هیچ درمانی برای دیابت نوع ۱ وجود ندارد.
-
پیوند پانکراس و سلول‌های جزایر می‌توانند در برخی موارد نیاز به انسولین را از بین ببرند، اما این درمان‌ها همگانی نیستند و همچنان به داروهای ضد پس‌زدگی نیاز دارند.
-
سیستم‌های خودکار تزریق انسولین و پایش مداوم قند خون کمک زیادی به مدیریت دیابت و بهبود کیفیت زندگی می‌کنند، اما درمان نیستند.
-
پژوهشگران پیشرفت‌های چشمگیری داشته‌اند و مدیریت دیابت از هر زمان دیگری آسان‌تر است. اما حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت، درمان جدید سال‌ها طول خواهد کشید تا در دسترس عموم قرار گیرد.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعمل‌های سختگیرانه‌ای در زمینه منبع‌یابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسی‌شده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده می‌کنیم.
- Ugo B et al. Treating Type 1 Diabetes by Pancreas Transplant Alone: A Cohort Study on Actual Long-term (10 Years) Efficacy and Safety. Transplantation. January 2022.
- Lablanche S et al. Ten-Year Outcomes of Islet Transplantation in Patients With Type 1 Diabetes: Data From the Swiss-French GRAGIL Network. American Journal of Transplantation. November 2021.
- Islet Transplant for Type 1 Diabetes. University of California San Francisco.
- Hogrebe NJ et al. Developments in Stem Cell-Derived Islet Replacement Therapy for Treating Type 1 Diabetes. Cell Stem Cell. May 4, 2023.
- Reichman TW et al. Stem Cell–Derived, Fully Differentiated Islets for Type 1 Diabetes. The New England Journal of Medicine. June 20, 2025.
- Kabakchieva P et al. Islet Transplantation-Immunological Challenges and Current Perspectives. World Journal of Transplantation. June 18, 2023.
- Tondin AR et al. Islet Cell Replacement and Regeneration for Type 1 Diabetes: Current Developments and Future Prospects. Biodrugs. February 7, 2025.
- First-Of-Its-Kind Cell Transplant Brings a Cure For Diabetes Closer. Science Alert. August 18, 2025.
- Lei J et al. FasL Microgels Induce Immune Acceptance of Islet Allografts in Nonhuman Primates. Science Advances. May 13, 2022.
- Pang H et al. Nano-Based Therapy for Type 1 Diabetes: From Immuno-Intervention to Insulin Delivery. Acta Biomaterialia. July 1, 2025.
- VX-264: A Diabetes Breakthrough That Didn’t Work as Planned. Beyond Type 1. March 31, 2025.
- Eledon Pharmaceuticals Announces Positive Initial Data from Subjects with Type 1 Diabetes Treated with Tegoprubart as Part of an Immunosuppression Regimen Following Islet Transplantation in Investigator-Initiated Trial at UChicago Medicine. Eledon Pharmaceuticals. October 29, 2024.
- Polonsky WH et al. 109-LB: Quality of Life Benefits for Insulin-Using Adults with Type 2 Diabetes after Six Months of Pump Therapy—A Quasi-experimental Approach. Diabetes. June 20, 2023.
- https://www.everydayhealth.com/diabetes/can-we-cure-type-1-diabetes/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
