بولیمیا برخلاف تصور رایج، ممکن است منجر به افزایش وزن شود نه کاهش آن، زیرا پرخوریهای دورهای (binge eating) کالری زیادی وارد بدن میکند و رفتارهای جبرانی مانند پاکسازی (purging) معمولاً تأثیر قابل توجهی در کاهش جذب کالری ندارند. در طول دوره درمان نیز تغییرات وزنی ممکن است اتفاق بیفتد، چرا که متابولیسم و الگوهای تغذیهای بدن در حال تنظیم مجدد هستند.
بولیمیا نروزا نوعی اختلال تغذیهای است که فرد در آن بهصورت دورهای مقدار زیادی غذا مصرف میکند—بیشتر از آنچه یک فرد معمولی در مدت زمان کوتاهی میخورد—و سپس به رفتارهای جبرانی مانند استفراغ عمدی یا ورزش شدید روی میآورد. این چرخه رفتاری باعث بههمریختگی در سیستم گوارشی، روانی و هورمونی فرد میشود و ممکن است خطراتی برای سلامت جسم و ذهن او در پی داشته باشد.
تأثیر رفتارهای جبرانی در کنترل وزن
افرادی که بولیمیا دارند، معمولاً رفتارهای جبرانی را برای کاهش حس گناه یا اضطراب پس از پرخوری انجام میدهند یا میخواهند بدن را از غذا “پاکسازی” کنند، اما این رفتارها معمولاً در پیشگیری از افزایش وزن مؤثر نیستند. این ناکارآمدی به دلیل آن است که فرآیند جذب مواد مغذی از همان مراحل ابتدایی گوارش یعنی دهان، مری و معده آغاز میشود.
مطالعات نشان میدهند که استفراغ پس از پرخوری، تنها حدود ۳۳٪ تا ۵۰٪ از کالری دریافتی را حذف میکند که مقدار قابل توجهی نیست. حتی اگر فرد تصور کند که بخش عمدهای از غذای مصرفشده را از بدن خارج کرده، باز هم مقدار زیادی کالری جذب بدن شده و در نهایت ممکن است منجر به افزایش وزن شود.
اگر فکر میکنید ممکن است دچار اختلال خوردن باشید
اگر اغلب درباره غذا یا وزن خود فکر میکنید، بابت انتخابهای غذایی احساس گناه دارید یا رژیمهای غذایی سختگیرانه میگیرید، ممکن است دچار نوعی اختلال تغذیه باشید. این نشانهها میتوانند بیانگر رابطه ناسالم با غذا یا وجود یک اختلال خوردن پنهان باشند.
اختلالات خوردن میتوانند هر فردی را تحت تأثیر قرار دهند، بدون توجه به جنسیت، نژاد، سن، وضعیت اقتصادی یا سایر هویتها. عوامل متعددی از جمله بیولوژیکی، اجتماعی، فرهنگی و محیطی میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند، نه فقط فرهنگ رژیم گرفتن یا زیباییشناسی بدنی.
پیشنهاد میشود با یک متخصص سلامت روان یا سازمانهایی مانند «اتحاد ملی اختلالات خوردن» تماس بگیرید. این سازمان خدمات مشاورهای از سوی درمانگران دارای مجوز و ابزار جستوجوی آنلاین برای یافتن گزینههای درمانی ارائه میدهد.
چرا رفتارهای جبرانی معمولاً منجر به کاهش وزن نمیشوند
داشتن اختلال بولیمیا بهطور ضروری به کاهش وزن منجر نمیشود. بسیاری از افراد مبتلا به بولیمیا وزن معمولی یا حتی بالاتر از حد طبیعی دارند، زیرا رفتارهای جبرانی به اندازهای که تصور میشود مؤثر نیستند.
بر اساس یک پژوهش معتبر از سال ۱۹۹۳، استفراغ پس از پرخوری تنها حدود ۳۳ تا ۵۰ درصد کالری را از بدن خارج میکند. دلیل این موضوع آن است که فرآیند جذب غذا از مراحل اولیه گوارش آغاز میشود و نمیتوان از طریق استفراغ همه مواد را از بدن خارج کرد.
همچنین روشهای دیگر مانند استفاده از ملینها نیز کالری مصرفی را کاهش نمیدهند. ملینها فقط بر غذای موجود در روده تأثیر میگذارند و با جذب آب توسط مدفوع یا روانسازی دیوارههای روده باعث دفع سریعتر آن میشوند، نه کاهش جذب کالری.
علاوه بر این، ملینها تأثیری بر جذب مواد مغذی ندارند و هرگونه کاهش وزنی که با استفاده از آنها حاصل میشود، موقتی و ناشی از از دست دادن آب بدن است. بههمین دلیل وزن دوباره بازمیگردد و ممکن است منجر به سوءمصرف مزمن ملینها شود.
افرادی که انتظار دارند پس از پرخوری از طریق استفراغ یا مصرف ملین، کالریها را جبران کنند، ممکن است با آگاهی به این روشها در حین پرخوری غذای بیشتری بخورند. این مسئله نهتنها رفتار پرخوری را تقویت میکند بلکه خطر آسیب جسمی را نیز افزایش میدهد.
این رفتارها همچنین میتوانند مشکلات جدی در سلامت بهوجود آورند، از جمله تغییر در عملکرد سیستم گوارش و فرسایش مینای دندان که ممکن است منجر به درد، پوسیدگی و حساسیت شدید دندانها شود.
پرخوری و افزایش وزن
بولیمیا نروزا ممکن است در بلندمدت باعث افزایش وزن شود، حتی اگر فرد تلاش کند با استفراغ یا سایر روشها آن را کنترل کند. دلیل اصلی این مسئله، وجود چرخههای مکرر پرخوری و رفتارهای جبرانی است که تعادل متابولیسم بدن را مختل میکند.
مطالعهای کوچک در سال ۲۰۱۶ نشان داد شرکتکنندگانی که دچار بولیمیا بودند، نسبت به افراد سالم تمایل بیشتری به غذاهای لذیذ داشتند و برای بهدست آوردن غذا، «کار» بیشتری انجام میدادند (اصطلاحی به نام ارزش تقویتی غذا). این یعنی غذا برای این افراد نوعی پاداش پررنگتر تلقی میشد.
نویسندگان این مطالعه پیشنهاد کردند که افرادی که وزن فعلیشان از وزن قبلی کمتر است، ممکن است اشتیاق بیشتری به غذاهای لذتبخش داشته باشند. این اشتیاق میتواند میل به پرخوری را تقویت کرده و چرخه معیوبی از پرخوری و پاکسازی ایجاد کند.
تفاوت زیاد بین وزن فعلی فرد و بیشترین وزنی که در گذشته داشته نیز با افزایش رفتارهای پرخوری و پاکسازی همراه است. این مسئله نشان میدهد که تلاش برای حفظ وزنی پایینتر از گذشته ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.
این چرخه میتواند منجر به تغییرات متابولیک در بدن شود که افزایش وزن را آسانتر میکنند. در نتیجه، ممکن است فرد دچار نوسانات وزنی مکرر بین افزایش و کاهش وزن شود که خود به افزایش استرس روانی و جسمی منجر خواهد شد.
آیا درمان بولیمیا باعث افزایش وزن میشود؟
درمان بولیمیا با هدف افزایش یا کاهش وزن صورت نمیگیرد، بلکه تمرکز اصلی آن بر کاهش دفعات پرخوری و رفتارهای جبرانی است. هدف نهایی، ایجاد رابطهای سالمتر با غذا و تصویر ذهنی فرد از بدن خود است.
درمان همچنین شامل بازنگری در الگوهای فکری و شناختی مرتبط با غذا و بدن فرد است که ممکن است در ایجاد بولیمیا نقش داشته باشند. حمایت تغذیهای حرفهای یکی از عناصر کلیدی درمان است.
محورهای اصلی درمان ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- رواندرمانی: یک درمانگر متخصص سلامت روان میتواند با استفاده از تکنیکهایی مانند درمان شناختی-رفتاری به فرد کمک کند تا افکار منفی درباره خود یا بدنش را شناسایی و بازسازی کند. این فرایند همچنین ممکن است شامل بررسی روابط میانفردی یا یادگیری مهارتهای مقابله با احساسات باشد.
- مشاوره تغذیهای: بخشی از درمان شامل جلسات با متخصص تغذیه برای ایجاد عادات غذایی سالم و تنظیم وعدههای غذایی مغذی و متعادل است. این مشاوره به کاهش اضطراب تغذیهای و عادیسازی رفتار غذا خوردن کمک میکند.
- درمان عوارض جسمی: ممکن است نیاز به مداخلات پزشکی یا دندانپزشکی برای مدیریت عوارض ناشی از بولیمیا وجود داشته باشد. این موارد میتواند شامل تجویز مایعات برای کمآبی بدن، اصلاح اختلالات الکترولیتی یا درمان آسیب به دندانها یا اندامهای داخلی باشد.
- دارودرمانی: پزشک ممکن است مصرف داروهای ضدافسردگی مانند فلوکستین (Prozac) را توصیه کند که برای درمان بولیمیا تأیید شده است. این داروها میتوانند به کاهش اضطراب، وسواس فکری و شدت رفتارهای اجباری کمک کنند.
جمعبندی
بولیمیا نروزا میتواند منجر به افزایش وزن شود، بهویژه زمانی که رفتارهای جبرانی نتوانند کالریهای مصرفی را بهطور کامل جبران کنند. پرخوریهای مکرر در کنار تغییرات متابولیک ناشی از این اختلال، احتمال افزایش وزن را بیشتر میکنند.
اگر دچار بولیمیا یا سایر اختلالات خوردن هستید، بدانید که کمک در دسترس است. درمان میتواند به کاهش دورههای پرخوری و پاکسازی کمک کند و شما را در درک و اصلاح الگوهای فکری کمک کند. توصیه میشود با یک متخصص سلامت یا درمانگر مجرب مشورت کنید.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی میکند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
Bashir A, et al. (2024). Laxatives.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537246/
Bodell LP, et al. (2016). Weight suppression in bulimia nervosa: Associations with biology and behavior.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4658277/
Giel KE, et al. (2023). Binge eating disorder.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9793802/
Jain A, et al. (2023). Bulimia nervosa.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK562178/
Kaye WH, et al. (1993). Amount of calories retained after binge eating and vomiting.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8494080/
Srivastava P, et al. (2024). Weight status is associated with clinical characteristics among individuals with bulimia nervosa.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11253114/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
