علت اسهال شبانه چیست و چگونه می‌توان آن را درمان کرد؟

اسهال شبانه یا نوکتورنال دیاریا، حالتی است که در آن فرد در طول شب دچار اسهال شده و این علائم او را از خواب بیدار می‌کند. این عارضه می‌تواند دلایل متفاوتی داشته باشد و بسته به علت زمینه‌ای، از یک یا دو روز تا بیش از یک ماه ادامه پیدا کند¹. در برخی موارد، اسهال شبانه می‌تواند نشانه‌ای از یک وضعیت جدی سلامتی باشد. حفظ آب بدن در هنگام ابتلا به اسهال برای جلوگیری از کم‌آبی ضروری است، بنابراین نوشیدن مایعات فراوان مانند آب و نوشیدنی‌های ورزشی اهمیت دارد.

اگر اسهال شبانه ادامه یافت یا علائم دیگری را مشاهده کردید، برای تشخیص دقیق باید به پزشک مراجعه کنید. این شرایط نیازمند توجه ویژه است، زیرا خواب شبانه و کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

علائم اسهال شبانه چیست؟

اسهال شبانه در طول شب اتفاق می‌افتد و ممکن است علائم زیر را نشان دهد²:

مدفوع آبکی، شل یا نازک
نیاز فوری به دفع مدفوع
نفخ شکم
درد شکم
تهوع
تب یا لرز
مشاهده خون یا مخاط در مدفوع

اسهال شدید علائم مشابه زیادی دارد، اما حداقل چهار روز طول می‌کشد و ممکن است تا هفته‌ها ادامه یابد³. برای درمان آن، اغلب نیاز به مصرف مایعات برای جلوگیری از کم‌آبی بدن است. علائم کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون) عبارت‌اند از:

🍏

اگر به دنبال رژیم متناسب با شرایط خودتان هستید...

اطلاعات این مقاله جنبه آموزشی دارد؛ اما برنامه غذایی هر فرد بهتر است متناسب با شرایط، هدف و نیازهای خودش تنظیم شود.

آشنایی با رژیم تخصصی دکتر روشن‌ضمیر ←

تشنگی بیش از حد معمول
کاهش میزان ادرار
خشکی پوست و دهان
سردرد
ضربان قلب تند
احساس ضعف یا سبکی سر

علت اسهال شبانه چیست و چگونه می‌توان آن را درمان کرد؟

انواع اسهال

اسهال بر اساس مدت زمان خود طبقه‌بندی می‌شود⁴:

اسهال حاد: کمتر از دو هفته طول می‌کشد.
اسهال پایدار: بیش از دو هفته، اما کمتر از چهار هفته طول می‌کشد.
اسهال مزمن: چهار هفته یا بیشتر ادامه می‌یابد.

همچنین اسهال به دو نوع عفونی و غیرعفونی تقسیم می‌شود⁵. اغلب موارد اسهال حاد منشأ ویروسی دارند. در حالی که اسهال مزمن معمولاً منشأ غیرعفونی دارد و می‌تواند ناشی از یک بیماری زمینه‌ای باشد.

دلایل احتمالی اسهال شبانه

برخی از علل اسهال شبانه شبیه به علل اسهال خفیف روزانه هستند. این موارد معمولاً حاد هستند و اغلب خودبه‌خود برطرف می‌شوند⁶. دلایل شایع شامل عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی، مسمومیت غذایی و آلرژی‌ها یا عدم تحمل‌های غذایی می‌باشند. برخی داروها مانند آنتی‌بیوتیک‌ها نیز می‌توانند باعث اسهال شوند.

در مواردی که اسهال پایدار یا مزمن باشد، ممکن است یک وضعیت پزشکی زمینه‌ای وجود داشته باشد. شرایط پزشکی که می‌توانند باعث اسهال در طول شب شوند، شامل انواع زیر هستند.

اسهال ترشحی (Secretory Diarrhea)

اسهال ترشحی زمانی رخ می‌دهد که ترشح آب و الکترولیت‌ها در روده افزایش یافته و جذب آب و سدیم کاهش می‌یابد. علل آن می‌تواند شامل عفونت‌ها، آلرژن‌ها، عوارض جانبی داروها یا اختلال عملکرد اسید صفراوی کبد باشد⁷. این نوع اسهال با حجم بالای مدفوع آبکی مشخص می‌شود که در طول شب نیز ادامه می‌یابد.

سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS)

سندرم روده تحریک‌پذیر یک اختلال دستگاه گوارش است که در آن عضلات روده بزرگ به عوامل محرک حساسیت نشان می‌دهند. علائم آن ممکن است شامل درد شکم، نفخ، یبوست یا اسهال باشد⁸. اگرچه بیشتر مبتلایان به $text{IBS}$ دچار اسهال شبانه نمی‌شوند، اما استرس یا اضطراب در شب می‌تواند آن را تحریک کند.

مدفوع شل در طول روز در بیماران $text{IBS}$ شایع است و در صورت بروز علائم شبانه، باید با ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت شود. علت دقیق $text{IBS}$ نامشخص است، اما عوامل احتمالی شامل استرس، اضطراب، افسردگی، عفونت‌های گوارشی، رشد بیش از حد باکتری‌ها، عدم تحمل‌های غذایی یا ژنتیک هستند⁹.

بیماری التهابی روده (IBD)

بیماری التهابی روده شامل التهاب مزمن دستگاه گوارش است و بیماری‌هایی مانند کرون، کولیت اولسراتیو و کولیت نامشخص را در بر می‌گیرد. علائم کلیدی این بیماری شامل اسهال، وجود خون و مخاط در مدفوع، درد شکم و کاهش وزن ناخواسته است¹⁰. برخی از افراد مبتلا به $text{IBD}$ دچار اسهال شبانه و روزانه هستند که علائم می‌تواند شدید باشد یا در طول درمان وارد فاز بهبودی شوند.

علت دقیق $text{IBD}$ ناشناخته است، اگرچه عواملی مانند سابقه خانوادگی، استعمال دخانیات و برخی داروها مانند داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ($text{NSAIDs}$) از عوامل خطر محسوب می‌شوند. تشخیص و مدیریت $text{IBD}$ نیازمند پیگیری تخصصی با پزشک است.

کولیت میکروسکوپی (Microscopic Colitis)

کولیت میکروسکوپی شامل دو بیماری مشابه اما جداگانه است: کولیت کلاژنی و کولیت لنفوسیتی. این وضعیت باعث التهاب در روده بزرگ می‌شود که تنها زیر میکروسکوپ قابل مشاهده است و منجر به نوعی اسهال ترشحی می‌شود¹¹. علائم آن شامل اسهال شبانه‌روزی، حتی در زمان روزه‌داری، بی‌اختیاری مدفوع، درد شکم، خستگی و کاهش وزن ناخواسته است.

علت دقیق این بیماری نامشخص است، اما در زنان و بزرگسالان مسن‌تر شایع‌تر است. عوامل خطر شامل اختلالات خودایمنی، استعمال دخانیات یا مصرف برخی داروها هستند¹².

دیابت

دیابت وضعیتی است که در آن بدن قادر به استفاده صحیح از گلوکز (قند) نیست و در نتیجه سطح قند خون بالا می‌رود. اگرچه دلیل آن نامشخص است، اما برخی افراد مبتلا به دیابت دچار اسهال، حتی در شب می‌شوند، به خصوص اگر کنترل قند خون ضعیفی داشته باشند یا وابسته به انسولین باشند¹³. همچنین داروهایی مانند متفورمین و آکاربوز ممکن است باعث اسهال شوند. علاوه بر این، نوروپاتی دیابتی (آسیب عصبی در دستگاه گوارش) می‌تواند احتمال اسهال شبانه را افزایش دهد¹⁴.

سایر شرایط پزشکی که می‌توانند باعث اسهال شبانه شوند، عبارت‌اند از:

پرکاری تیروئید (افزایش عملکرد غده تیروئید)
برداشتن جراحی بخشی از روده کوچک یا بزرگ که منجر به کاهش سطح جذب روده می‌شود. اگر بخش زیادی از روده کوچک برداشته شود، می‌تواند منجر به وضعیتی به نام سندروم روده کوتاه شود.
تومورها که نادر هستند اما می‌توانند در سیستم غدد درون‌ریز یا معده ایجاد شده و منجر به اسهال شوند.
استرس و تأثیرات آن بر سلامت روان با سلامت دستگاه گوارش مرتبط است، اگرچه این رابطه همیشه به خوبی درک نمی‌شود. برخی مطالعات نشان می‌دهند که استرس می‌تواند منجر به اسهال، حالت تهوع و سایر علائم گوارشی شود¹⁵.

گزینه‌های درمانی برای اسهال شبانه

اغلب اسهال خفیف در عرض چند روز بدون درمان خاصی برطرف می‌شود. با این حال، برخی درمان‌ها می‌توانند علائم اسهال خفیف را کاهش داده و از عوارض آن جلوگیری کنند.

حفظ آب بدن

بسیار حیاتی است که آب بدن خود را حفظ کنید و با مشاهده اولین نشانه اسهال، نوشیدن مایعات را برای جلوگیری از کم‌آبی شروع کنید. آب و نوشیدنی‌های غنی از الکترولیت‌ها و مواد مغذی مانند نوشیدنی‌های ورزشی، آبمیوه‌ها و آبگوشت را انتخاب کنید.

غذاها و نوشیدنی‌های قابل اجتناب

اغلب متخصصان موافقند که محدودیت‌های غذایی معمولاً به بهبود اسهال کمک نمی‌کند و روزه‌داری نیز توصیه نمی‌شود. با این حال، اجتناب از برخی غذاها و نوشیدنی‌ها می‌تواند مفید باشد¹⁶:

الکل
اقلام کافئین‌دار
غذاها و نوشیدنی‌های غنی از فروکتوز
غذاهای چرب یا پرچرب
غذاهای تند
برخی میوه‌ها مانند سیب، هلو و گلابی
محصولات حاوی شیرین‌کننده‌های جایگزین مانند سوربیتول، مانیتول، زایلیتول
محصولات لبنی حاوی لاکتوز (در صورت عدم تحمل)

داروها

اسهال کوتاه‌مدت معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود و نیازی به دارو ندارد. اگر دچار اسهال مزمن یا پایدار هستید، با پزشک خود در مورد داروهای احتمالی برای تسکین علائم صحبت کنید. در برخی موارد، داروهایی مانند داروهای ضداسهال یا آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است توصیه شوند¹⁷.

اگر علت اسهال یک بیماری پزشکی زمینه‌ای باشد، داروهای خاصی برای آن شرایط مناسب‌تر خواهند بود.

مدیریت استرس

مدیریت اضطراب و استرس ممکن است در برخی موارد به کاهش اسهال کمک کند. تحقیقات نشان داده‌اند که علائم $text{IBS}$، از جمله اسهال، ممکن است توسط ناراحتی‌های روانی تشدید شوند¹⁸. تمرین تکنیک‌های آرام‌سازی، مدیتیشن یا پیاده‌روی، همگی نمونه‌هایی از راه‌های مدیریت استرس هستند.

عوارض احتمالی

حملات اسهال می‌تواند منجر به عوارض متعددی شود:

کم‌آبی بدن (فقدان آب کافی در بدن)
کاهش وزن ناخواسته
ضعف
عدم تعادل الکترولیت‌ها (اختلال در تعادل یون‌های معدنی در خون، مانند سدیم و پتاسیم)

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از علائم زیر را همراه با اسهال شبانه تجربه کردید، باید به دنبال کمک پزشکی باشید:

علائم کم‌آبی مانند کاهش ادرار، ادرار تیره، خستگی یا ضعف شدید، تشنگی مفرط یا خشکی دهان.
وجود خون یا چرک در مدفوع.
تب بالا یا طولانی‌مدت.
درد شکمی قابل توجه.
اسهال که چندین هفته ادامه داشته باشد.

چگونه می‌توان از اسهال شبانه پیشگیری کرد؟

شما می‌توانید با اقداماتی در جهت پیشگیری، مانند مدیریت استرس و محدود کردن مصرف کافئین، از بروز حملات اسهال شبانه جلوگیری کنید¹⁹. همچنین باید از مصرف غذاهایی که می‌دانید تمایل به ایجاد علائم اسهال دارند، اجتناب نمایید. یوگا و مدیتیشن ممکن است به کاهش سطح استرس مرتبط با اسهال کمک کنند²⁰. همچنین توصیه می‌شود از ورزش کردن در اواخر روز خودداری کنید (بهتر است صبحگاهی باشد) و سعی کنید چند ساعت قبل از خواب چیزی نخورید.

سؤالات متداول

علت اسهال شبانه چیست؟

اسهال حاد شبانه ممکن است ناشی از محرک‌های مشابه اسهال خفیف روزانه باشد که شامل عفونت‌ها (ویروسی یا باکتریایی)، مسمومیت غذایی، عدم تحمل‌ها یا آلرژی‌های غذایی یا مصرف داروهای خاص است. با این حال، گاهی اوقات علت اسهال شبانه مداوم یک وضعیت پزشکی مزمن مانند سندروم روده تحریک‌پذیر، بیماری التهابی روده، کولیت میکروسکوپی یا دیابت است.

آیا عدم تحمل لاکتوز می‌تواند باعث اسهال شبانه شود؟

بله، عدم تحمل لاکتوز می‌تواند باعث اسهال شبانه شود. این وضعیت با علائم گوارشی، از جمله اسهال، که به دلیل مصرف محصولات لبنی حاوی لاکتوز ایجاد می‌شوند، مشخص می‌شود. علائم معمولاً نیم ساعت تا چند ساعت پس از خوردن محصولات لبنی رخ می‌دهند و شدت آن‌ها به میزان لاکتوز مصرفی بستگی دارد²¹. در صورتی که لبنیات در عصر یا نزدیک به زمان خواب مصرف شوند، علائم، از جمله اسهال، ممکن است در طول شب بروز کنند.

چگونه می‌توانم از شر اسهال شبانه خلاص شوم؟

اسهال حاد (با شروع ناگهانی) شبانه معمولاً در عرض یک یا دو روز خودبه‌خود برطرف می‌شود. اگر اسهال شبانه شما چندین روز تا هفته‌ها ادامه یافت، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت دقیق آن مشخص شود و یک برنامه درمانی فردی برای تسکین یا رفع علائم ایجاد گردد. درمان ممکن است شامل پرهیز از برخی غذاها یا نوشیدنی‌ها، مصرف دارو و مدیریت استرس باشد.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: