مکمل‌های گیاهی و غذایی می‌توانند مزایای متعددی برای سلامتی داشته باشند، اما برخی از آن‌ها قادرند با داروهای مصرفی مانند داروهای رقیق‌کننده خون تداخل ایجاد کنند. این تداخل‌ها ممکن است خطر خونریزی یا سایر عوارض جانبی جدی را افزایش دهند. ویتامین E، جینکو، سیر، زنجبیل و امگا ۳ از جمله مکمل‌هایی هستند که مصرف آن‌ها همراه با داروهای ضدانعقاد نیاز به احتیاط فراوان دارد.
۱. ویتامین E
مصرف دوزهای بالای مکمل‌های ویتامین E می‌تواند توانایی بدن برای تشکیل لخته‌های خونی را کاهش دهد.¹ این مکمل با تداخل در متابولیسم ویتامین K عمل می‌کند که برای فعال‌سازی چندین فاکتور انعقادی خون (پروتئین‌های ضروری برای تشکیل لخته و توقف خونریزی) حیاتی است.¹ علاوه بر این، ویتامین E بر تجمع پلاکت‌ها تأثیر می‌گذارد و مانع از چسبیدن آن‌ها به یکدیگر برای تشکیل لخته می‌شود.²
دریافت بیش از حد مکمل ویتامین E می‌تواند خطر خونریزی را بالا ببرد، از جمله یک ریسک نادر اما جدی به نام سکته مغزی خونریزی‌دهنده (خونریزی در مغز) که در موارد شدید رخ می‌دهد.² این خطر به ویژه در افرادی که از قبل داروهای ضدانعقاد (رقیق‌کننده خون) مانند وارفارین یا داروهای ضدپلاکت مانند آسپرین یا پلاویکس (کلوپیدوگرل) مصرف می‌کنند، در بالاترین حد خود قرار دارد.
۲. امگا ۳
مکمل‌های امگا ۳ اغلب برای بهبود سطح کلسترول و تقویت سلامت قلب و عروق استفاده می‌شوند.³ این اسیدهای چرب حیاتی مزایای زیادی برای بدن دارند، اما در صورت مصرف همزمان با داروهای ضدانعقاد باید احتیاط کرد.
مکمل‌های اسید چرب امگا ۳، به ویژه آن‌هایی که حاوی اسیدهای چرب ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) و دوکوزاهگزانوئیک اسید (DHA) مشتق‌شده از روغن ماهی هستند، می‌توانند مانع از تجمع پلاکت‌ها و تشکیل لخته شوند.⁴ این عملکرد می‌تواند فرآیند لخته شدن خون را کاهش داده و زمان لازم برای توقف خونریزی را طولانی‌تر کند. با این حال، خطر رقیق شدن خون از نظر بالینی مهم برای اکثر افرادی که دوزهای استاندارد امگا ۳ را مصرف می‌کنند، معمولاً کم ارزیابی شده است.⁵
۳. عصاره هسته گریپ‌فروت
عصاره هسته گریپ‌فروت اغلب به دلیل خواص ضدمیکروبی‌اش مورد استفاده قرار می‌گیرد و محبوبیت دارد. با این حال، مصرف این عصاره می‌تواند تداخل قابل توجه و بالقوه خطرناکی با برخی داروهای رقیق‌کننده خون داشته باشد.⁶
گریپ‌فروت حاوی مواد شیمیایی خاصی است که می‌توانند در عملکرد آنزیم‌های مسئول تجزیه داروها در بدن اختلال ایجاد کنند.⁷ وقتی عصاره هسته گریپ‌فروت همراه با داروهای رقیق‌کننده خون مصرف می‌شود، می‌تواند باعث افزایش سطح دارو در بدن شود و در نتیجه، اثرات آن را به شدت تقویت کند. این افزایش اثر می‌تواند منجر به عوارض جانبی جدی مانند خونریزی، کبودی یا خونریزی شدید داخلی (هموراژی) گردد.⁶
۴. کوآنزیم Q10
کوآنزیم Q10 (CoQ10) یک مکمل آنتی‌اکسیدانی قوی است که برای سلامت سلولی تجویز می‌شود. این مکمل نیز می‌تواند با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشد و بر خلاف موارد قبلی، ممکن است اثربخشی آن‌ها را کاهش دهد.
کوآنزیم Q10 از نظر ساختار شیمیایی شباهت‌هایی به ویتامین K دارد که برای تولید چندین فاکتور انعقادی خون ضروری است. به دلیل این شباهت ساختاری، CoQ10 ممکن است با آنزیم‌هایی که وارفارین هدف قرار می‌دهد، تعامل کرده و به طور بالقوه اثر ضدانعقادی وارفارین را خنثی کند.⁸ این موضوع می‌تواند توانایی دارو برای کاهش تشکیل لخته را مختل کرده و در نتیجه، ریسک ایجاد لخته خطرناک (ترومبوز) را بالا ببرد. در مورد تداخل CoQ10 با سایر رقیق‌کننده‌های خون، داده‌های بالینی بسیار کمی در دسترس است.
۵. دونگ کوآی
دونگ کوآی (Dong Quai) یک داروی سنتی چینی است که دارای خواص خفیف آرام‌بخش، مسکن، ضداسپاسم، ضدالتهابی و همچنین اثرات ضدپلاکت یا ضدانعقادی است.⁹ این گیاه به طور سنتی برای مشکلات زنان و گردش خون استفاده می‌شود.
مصرف دونگ کوآی می‌تواند مدت زمان لازم برای لخته شدن خون را طولانی‌تر کند و خطر خونریزی را تشدید نماید. به دلیل این اثرات، دونگ کوآی در ترکیب با وارفارین می‌تواند باعث خونریزی بیش از حد شود.⁹ با توجه به این یافته‌ها، افراد باید هنگام مصرف این مکمل گیاهی به همراه داروهای رقیق‌کننده خون احتیاط بیشتری به خرج دهند، اگرچه تحقیقات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.
۶. جینسنگ
جینسنگ یک مکمل گیاهی با خواص آنتی‌اکسیدانی قوی است و گاهی اوقات به صورت چای نیز مصرف می‌شود.۱۰ برخی افراد از آن برای کاهش خستگی و تقویت سلامت مغز و سیستم ایمنی بدن استفاده می‌کنند.
جینسنگ می‌تواند با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل داشته باشد و خطر خونریزی را افزایش دهد. این مکمل ممکن است روند لخته شدن خون را کُند کرده و از تجمع پلاکت‌ها برای تشکیل لخته جلوگیری نماید.¹¹ هنگامی که جینسنگ با داروهای ضدانعقاد مانند وارفارین ترکیب می‌شود، می‌تواند اثرات این داروها را تشدید کرده و به طور جدی ریسک خونریزی را بالا ببرد.
۷. گل راعی (St. John’s Wort)
گل راعی (St. John’s Wort) که با نام هایپریکوم نیز شناخته می‌شود، یکی دیگر از داروهای سنتی گیاهی است. این گیاه اغلب برای کمک به تسکین علائم افسردگی مورد استفاده قرار می‌گیرد، هرچند شواهد علمی کافی برای توصیه عمومی آن در دسترس نیست.¹²
گل راعی می‌تواند متابولیسم و تجزیه بسیاری از داروهای رقیق‌کننده خون را به میزان قابل توجهی تسریع کند. این عملکرد باعث کاهش غلظت و در نتیجه کاهش اثربخشی دارو در بدن می‌شود.¹³ به همین دلیل، نباید از گل راعی همراه با وارفارین استفاده شود، زیرا ممکن است اثرات دارویی و توانایی آن در جلوگیری از لخته شدن خون را به شدت تضعیف کند.
۸. ویتامین K
ویتامین K به عنوان ویتامین طبیعی شناخته می‌شود که باعث تقویت فرآیند انعقاد خون می‌گردد. این ویتامین در کبد، پروتئین‌های خاصی را می‌سازد که به آن‌ها فاکتورهای انعقادی گفته می‌شود و عامل اصلی لخته شدن خون هستند.¹⁴
مصرف مکمل ویتامین K یا هر مکملی که حاوی این ویتامین باشد، می‌تواند باعث افزایش فاکتورهای انعقادی در بدن شود. از آنجایی که ویتامین K فاکتورهای انعقادی را افزایش می‌دهد، مصرف آن یا غذاهای غنی از ویتامین K می‌تواند اثربخشی داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین را کاهش دهد.¹⁴ به همین جهت، توصیه می‌شود هنگام مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، از مصرف مکمل‌های ویتامین K خودداری شود و در مورد مصرف غذاهای غنی از این ویتامین هوشیار بود. غذاهایی مانند سبزیجات برگ سبز از جمله کلم‌پیچ، اسفناج و کلم بروکسل منابع غنی ویتامین K هستند.¹⁵
۹. زنجبیل
مکمل‌های غذایی زنجبیل گاهی اوقات برای مقاصد دارویی، از جمله تسکین حالت تهوع، آرتروز، دردهای قاعدگی و سایر شرایط سلامتی استفاده می‌شوند.¹⁶ این گیاه به دلیل خواص ضدالتهابی خود شناخته شده است.
اگرچه تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است، اما شواهد نشان می‌دهند که زنجبیل ممکن است به کند کردن یا جلوگیری از لخته شدن خون کمک کند.¹⁷ در صورت مصرف در مقادیر زیاد یا به صورت مکمل‌های غلیظ، می‌تواند اثر داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین را تقویت نماید، که این امر خطر خونریزی یا کبودی را افزایش می‌دهد.⁹ سازمان غذا و دارو (FDA) توصیه مستقیمی در این زمینه ارائه نکرده است، اما به متخصصان مراقبت‌های بهداشتی توصیه می‌کند که در مورد افرادی که وارفارین مصرف می‌کنند و همچنین از مکمل‌های زنجبیل، سیر و سایر مکمل‌های گیاهی استفاده می‌کنند، با احتیاط عمل نمایند.¹⁸
۱۰. سیر
سیر فواید متعددی برای سلامت قلب دارد، از جمله تنظیم فشار خون، مدیریت کلسترول و کنترل وزن.¹⁹ با این حال، مکمل‌های سیر نیز می‌توانند در توانایی بدن برای لخته شدن خون اختلال ایجاد کنند.⁹
یافته‌های مطالعات مختلف نشان می‌دهند که سیر ممکن است اثرات ضدپلاکتی و ضدانعقادی آسپرین و سایر داروهای رقیق‌کننده خون، به ویژه وارفارین را افزایش دهد.⁹ بهتر است هنگام مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، از مصرف دوزهای بالای مکمل‌های سیر برای جلوگیری از افزایش خطر خونریزی خودداری شود. همیشه بهتر است برای تعیین میزان مصرف ایمن سیر در دوران مصرف داروهای رقیق‌کننده خون، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت شود.
سایر مکمل‌ها
برخی گیاهان دیگر نیز ممکن است با داروهای رقیق‌کننده خون تداخل ایجاد کنند، اما شواهد موجود در این باره قوی نیستند. این موارد شامل آلوئه‌ورا، کرنبری، بابونه گاوی، اسپیریا، زردچوبه، بید سفید، چای بابونه، چای سبز و چای پونه کوهی می‌شوند.⁹ احتیاط در مصرف هر یک از این مکمل‌ها در کنار داروهای ضدانعقاد ضروری است.
سؤالات متداول (FAQ)
داروهای رقیق‌کننده خون دقیقاً با چه مکانیزمی کار می‌کنند؟
داروهای رقیق‌کننده خون معمولاً با یکی از دو مکانیزم اصلی عمل می‌کنند؛ یا با هدف قرار دادن فاکتورهای انعقادی در کبد که به ویتامین K وابسته هستند (مانند وارفارین)، یا با جلوگیری از تجمع و چسبیدن پلاکت‌ها به یکدیگر برای تشکیل لخته (مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل). این داروها با کند کردن فرآیند لخته شدن خون، خطر سکته مغزی یا قلبی ناشی از لخته‌های ناخواسته را کاهش می‌دهند.
چرا تداخل مکمل‌ها با رقیق‌کننده‌های خون خطرناک است؟
تداخل مکمل‌ها با داروهای رقیق‌کننده خون می‌تواند به دو شکل اصلی خطرناک باشد. شکل اول تشدید اثر رقیق‌کنندگی خون است (مانند ویتامین E یا سیر) که می‌تواند منجر به خونریزی‌های شدید، کبودی بیش از حد و حتی سکته مغزی خونریزی‌دهنده شود. شکل دوم، خنثی کردن اثر دارو است (مانند کوآنزیم Q10 یا ویتامین K) که توانایی دارو برای جلوگیری از لخته شدن را کاهش داده و خطر تشکیل لخته‌های خطرناک (ترومبوز) را بالا می‌برد.
آیا قطع مصرف رقیق‌کننده‌های خون برای مصرف مکمل‌ها بی‌خطر است؟
خیر، هرگز نباید مصرف داروهای رقیق‌کننده خون را بدون مشورت با پزشک یا ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی قطع کرد. این داروها برای جلوگیری از حوادث جدی مانند سکته مغزی یا آمبولی ریه تجویز می‌شوند و قطع ناگهانی آن‌ها می‌تواند خطرات جدی برای سلامتی ایجاد کند. هرگونه تغییر در رژیم دارویی باید تحت نظارت و با تأیید پزشک معالج انجام شود.
آیا می‌توانم مقدار کمی از مکمل‌هایی که تداخل دارند را مصرف کنم؟
مصرف هرگونه مکمل، حتی به مقدار کم، باید ابتدا با پزشک یا داروساز در میان گذاشته شود. دوزهای پایین برخی مکمل‌ها ممکن است برای برخی افراد بی‌خطر باشد، اما این موضوع کاملاً به نوع دارو، دوز آن، وضعیت سلامتی فرد و پتانسیل تداخل بستگی دارد. برخی مکمل‌ها مانند عصاره هسته گریپ‌فروت، حتی در دوزهای پایین نیز تداخلات جدی ایجاد می‌کنند.
با ارائه‌دهنده خدمات درمانی خود مشورت کنید
همیشه باید در مورد تمام داروها، مکمل‌های غذایی و مکمل‌های گیاهی که مصرف می‌کنید، با ارائه‌دهنده خدمات درمانی خود مشورت نمایید تا از تداخلات احتمالی جلوگیری شود. این مشورت بهترین راه برای اطمینان از ایمنی و اثربخشی درمان شما است.
- Glynn RJ, Ridker PM, Goldhaber SZ, Zee RYL, Buring JE. Effects of random allocation to vitamin e supplementation on the occurrence of venous thromboembolism. Circulation. 2007;116(13):1497-1503. doi:10.1161/CIRCULATIONAHA.107.716407
- National Institute of Health. Vitamin E.
- Wang T, Zhang X, Zhou N, et al. Association between omega-3 fatty acid intake and dyslipidemia: A continuous dose-response meta-analysis of randomized controlled trials. J Am Heart Assoc. 2023;12(11):e029512. doi:10.1161/JAHA.123.029512
- National Center for Complementary and Integrative Health. 5 things to know about omega-3s heart disease.
- Javaid M, Kadhim K, Bawamia B, et al. Bleeding risk in patients receiving omega-3 polyunsaturated fatty acids: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. J Am Heart Assoc. 2024;13(10):e032390. doi:10.1161/JAHA.123.032390
- Holmberg MT, Tornio A, Joutsi-Korhonen L, et al. Grapefruit juice markedly increases the plasma concentrations and antiplatelet effects of ticagrelor in healthy subjects. Br J Clin Pharmacol. 2013;75(6):1488-1496. doi:10.1111/bcp.12026
- U.S Food and Drug Administration. Grapefruit juice and some drugs don't mix well.
- Chu SD, Tran MT. Effect of some risk factors on over-anticoagulation disorders and bleeding in patients receiving anticoagulant therapy with overdosage of vitamin k antagonist. Vascular Health and Risk Management. 2023;19:663. doi:10.2147/VHRM.S410497
- Abebe W. Review of herbal medications with the potential to cause bleeding: dental implications, and risk prediction and prevention avenues. The EPMA Journal. 2019;10(1):51. doi:10.1007/s13167-018-0158-2
- Szczuka D, Nowak A, Zakłos-Szyda M, et al. American ginseng (Panax quinquefolium L.) as a source of bioactive phytochemicals with pro-health properties. Nutrients. 2019;11(5):1041. doi:10.3390/nu11051041
- Dong H, Ma J, Li T, et al. Global deregulation of ginseng products may be a safety hazard to warfarin takers: solid evidence of ginseng-warfarin interaction. Scientific Reports. 2017;7:5813. doi:10.1038/s41598-017-05825-9
- National Institutes of Health. St. John's Wort.
- National Center for Complementary and Integrative Medicine. St. John's wart.
- MedlinePlus. Vitamin K.
- UpToDate. Amount of vitamin K in different foods.
- National Institutes of Health. Ginger.
- Marx W, McKavanagh D, McCarthy AL, et al. The effect of ginger (Zingiber officinale) on platelet aggregation: a systematic literature review. PLoS One. 2015;10(10):e0141119. doi:10.1371/journal.pone.0141119
- Rubin D, Patel V, Dietrich E. Effects of oral ginger supplementation on the inr. Case Reports in Medicine. 2019;2019:8784029. doi:10.1155/2019/8784029
- National Institute of Complementary and Integrative Medicine. Garlic.
- https://www.verywellhealth.com/supplements-to-avoid-on-blood-thinners-11826781
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
