۷ دارو که ممکن است به کند شدن یا کنترل علائم زوال عقل و آلزایمر کمک کنند

زوال عقل (Dementia) به مجموعه‌ای از اختلالات پیشرونده مغزی گفته می‌شود که بر عملکرد حافظه، تفکر، قضاوت، رفتار و زبان تأثیر می‌گذارند. بیماری آلزایمر شایع‌ترین نوع زوال عقل است و معمولاً با کاهش تدریجی توانایی شناختی و عملکردی همراه است. انتخاب بهترین دارو برای زوال عقل به عواملی مانند تحمل بیمار نسبت به عوارض جانبی، سابقه مصرف داروهای خاص، وجود علائم رفتاری، و شدت بیماری بستگی دارد. با وجود اینکه درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد، برخی داروها می‌توانند روند پیشرفت علائم را کند کرده و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشند. این داروها بر مسیرهای شیمیایی مغز اثر گذاشته و تعادل ناقل‌های عصبی را تا حدی بازمی‌گردانند.

۱. مهارکننده‌های استیل‌کولین‌استراز (Acetylcholinesterase Inhibitors)

این گروه دارویی شامل داروهایی مانند دونپزیل، ریواستیگمین، گالانتامین و زونویل (بنزگالانتامین) است که همگی توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) برای درمان آلزایمر تأیید شده‌اند. مکانیسم اصلی این داروها، مهار آنزیم استیل‌کولین‌استراز و جلوگیری از تجزیه استیل‌کولین است؛ ماده‌ای که در آلزایمر سطح آن کاهش یافته و نقش مهمی در ارتباط بین سلول‌های عصبی دارد. با افزایش سطح استیل‌کولین، سیگنال‌دهی عصبی در بخش‌هایی از مغز بهبود می‌یابد و این می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

عوارض شایع: اسهال، سردرد، کاهش اشتها، گرفتگی عضلات، تهوع و استفراغ، خستگی و ضعف. این عوارض معمولاً در شروع درمان شایع‌تر بوده و با ادامه مصرف ممکن است کاهش یابند. از نظر بالینی، نظارت بر وزن بیمار و هیدراتاسیون توصیه می‌شود.

Getty Images | MirageC

۲. ممانتین (Memantine)

ممانتین با مسدود کردن اتصال گلوتامات به گیرنده NMDA عمل می‌کند. گلوتامات یک انتقال‌دهنده عصبی تحریک‌کننده است که در آلزایمر، فعالیت بیش از حد آن می‌تواند به سمیت عصبی منجر شود. با کاهش این تحریک، ممانتین ممکن است از آسیب بیشتر سلول‌های عصبی جلوگیری کند و عملکرد شناختی را تثبیت نماید.

عوارض شایع: گیجی، یبوست، سرگیجه و سردرد. این دارو معمولاً در مراحل متوسط تا شدید بیماری تجویز می‌شود و می‌تواند به بهبود عملکرد روزمره کمک کند.

۳. ترکیب دونپزیل و ممانتین

این دارو ترکیبی از مکانیسم دو گروه قبلی است و هم‌زمان سطح استیل‌کولین را افزایش داده و اثرات مضر گلوتامات را کاهش می‌دهد. استفاده از این ترکیب معمولاً برای بیماران با آلزایمر متوسط تا شدید که به درمان تک‌دارویی پاسخ ناکافی داده‌اند، توصیه می‌شود.

عوارض شایع: کبودی، اسهال، سرگیجه، سردرد، کاهش اشتها، تهوع و استفراغ. پایش فشار خون و بررسی تعادل حرکتی بیماران در طول درمان ضروری است.

۴. بلسومرا (Belsomra – Suvorexant)

بلسومرا دارویی است که در اصل برای درمان بی‌خوابی تأیید شده و در بیماران مبتلا به آلزایمر با مشکلات خواب نیز استفاده می‌شود. این دارو با مهار پروتئین‌های اورکسین A و B از اتصال به گیرنده‌های OX1R و OX2R، سیستم بیداری مغز را سرکوب می‌کند و باعث بهبود خواب می‌شود.

عوارض شایع: خواب‌آلودگی و کسالت روزانه. در بیماران سالمند، تنظیم دوز برای جلوگیری از افزایش خطر زمین‌خوردگی ضروری است.

۵. رکسولتی (Rexulti – Brexpiprazole)

رکسولتی یک داروی ضدروان‌پریشی غیرتیپیک است که علاوه بر درمان اسکیزوفرنی و افسردگی، برای کنترل بی‌قراری و تحریک‌پذیری در بیماران آلزایمری نیز استفاده می‌شود. مکانیسم آن شامل مهار گیرنده سروتونین 5-HT2A و فعال‌سازی نسبی گیرنده‌های سروتونین 5-HT1A و دوپامین D2 است.

عوارض شایع: علائم شبیه سرماخوردگی، سرگیجه، خواب‌آلودگی، سردرد، بی‌خوابی و عفونت ادراری. در سالمندان با زوال عقل، نظارت بر فشار خون و عملکرد کلیه توصیه می‌شود.

۶. کیسونلا (Kisunla – Donanemab)

کیسونلا یک آنتی‌بادی مونوکلونال مصنوعی است که با هدف‌گیری پلاک‌های آمیلوئید بتا در مغز، آن‌ها را کاهش می‌دهد. تجمع این پلاک‌ها یکی از عوامل اصلی آسیب به سلول‌های عصبی در آلزایمر است. با کاهش بار آمیلوئیدی، روند پیشرفت بیماری ممکن است کندتر شود.

عوارض شایع و مهم: سردرد، خونریزی مغزی، تورم مغز و تجمع هموسیدرین ناشی از تجزیه گلبول‌های قرمز. این دارو معمولاً نیاز به تصویربرداری MRI دوره‌ای برای بررسی عوارض دارد.

۷. لکمبی (Leqembi – Lecanemab)

لکمبی نیز یک آنتی‌بادی مونوکلونال است که در مراحل خفیف اختلال شناختی یا آلزایمر خفیف تجویز می‌شود. این دارو با کاهش تجمع پلاک‌های آمیلوئید بتا، روند زوال شناختی را کند می‌کند. لکمبی به صورت تزریق وریدی در مراکز درمانی تجویز می‌شود.

عوارض شایع و مهم: سردرد، واکنش‌های حین تزریق، تورم و خونریزی مغزی. بیماران باید تحت پایش دقیق علائم عصبی و تصویربرداری قرار گیرند.

آمار جهانی و پژوهش‌های جدید

براساس داده‌های سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۵۵ میلیون نفر در سراسر جهان با اشکال مختلف زوال عقل زندگی می‌کنند که حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آن‌ها به آلزایمر مبتلا هستند. تحقیقات اخیر بر توسعه داروهای تعدیل‌کننده مسیرهای التهابی و همچنین واکسن‌های پیشگیری‌کننده از تجمع آمیلوئید تمرکز دارد.

پیشگیری و مداخلات غیر دارویی

اگرچه داروها نقش مهمی در مدیریت علائم دارند، اما تغییر سبک زندگی شامل تغذیه سالم، فعالیت بدنی منظم، تمرینات شناختی و مدیریت بیماری‌های مزمن مانند فشار خون و دیابت می‌تواند خطر پیشرفت آلزایمر را کاهش دهد. مداخلات زودهنگام در مراحل پیش‌بالینی ممکن است بیشترین اثر را داشته باشد.

هشدارهای بالینی

استفاده از داروهای جدید مانند آنتی‌بادی‌های مونوکلونال نیاز به پایش دقیق تصویربرداری و آزمایشگاهی دارد تا از بروز عوارض جدی جلوگیری شود. همچنین ترکیب چند دارو باید با دقت و بر اساس ارزیابی کامل پزشک صورت گیرد تا خطر تداخلات دارویی به حداقل برسد.

جمع‌بندی

آلزایمر بیماری پیشرونده‌ای است که با وجود نبود درمان قطعی، می‌توان با استفاده از داروهای تأیید شده و مداخلات حمایتی، روند پیشرفت آن را کند کرد و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشید. مشاوره مداوم با پزشک و داروساز برای انتخاب بهترین دارو و کنترل عوارض جانبی ضروری است.

واحد محتوای علمی rdiet.ir

گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی

تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.

اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.

جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید

09304881654

برای دریافت آموزش‌های روزانه عضو کانال بله شوید: