غذاهای حاوی چربی اشباع، قند زیاد یا نوشیدنی‌های الکلی می‌توانند عامل اصلی پیری زودرس باشند
غذاهای فرآوری‌شده، سرخ‌شده و نوشیدنی‌های شیرین یا الکلی ممکن است به مرور زمان بر عملکرد سلول‌ها تأثیر گذاشته و فرآیند پیری را تسریع کنند. این مواد می‌توانند موجب افزایش التهاب، استرس اکسیداتیو و آسیب به DNA شوند که همگی از علل زیربنایی پیری زودرس بدن و پوست هستند.
Illustration by Joules Garcia for Verywell Health
۱. غذاهای سرخ‌شده
غذاهای سرخ‌شده مانند سیب‌زمینی سرخ‌شده، مرغ سوخاری یا تمپورا سرشار از چربی‌های اشباع هستند که با التهاب و اختلال در عملکرد میتوکندری مرتبط هستند، دو عامل کلیدی در فرآیند پیری سلولی.
وقتی غذاها در روغن داغ سرخ می‌شوند، ترکیبات مضری به‌نام محصولات نهایی گلیکاسیون پیشرفته (AGEs) تولید می‌شود که با تخریب کلاژن و الاستین پوست، باعث ایجاد چین‌وچروک و افتادگی می‌شوند.¹²³⁴
۲. گوشت قرمز
گوشت‌های قرمز شامل موارد زیر هستند:
- گوشت گاو
- گوشت بز
- گوشت بره
- گوشت خوک
- گوشت گوزن
این نوع گوشت‌ها به‌دلیل محتوای بالای چربی اشباع می‌توانند از طریق فرآیندی به‌نام متیلاسیون DNA به پیری زیستی کمک کنند که منجر به روشن یا خاموش شدن ژن‌ها و ایجاد بیماری‌های مرتبط با افزایش سن می‌شود.⁵
در مقابل، انتخاب گوشت سفید مانند مرغ، بوقلمون یا ماهی به‌عنوان جایگزین سالم‌تر، می‌تواند خطرات ژنتیکی ناشی از مصرف گوشت قرمز را کاهش دهد.
۳. الکل
یکی از راه‌هایی که الکل باعث تسریع روند پیری می‌شود، افزایش سطح هورمون‌های استرس نظیر کورتیزول است که اگر به‌صورت مزمن تکرار شود، آثار فرسایشی در بدن ایجاد می‌کند.⁶
علاوه‌براین، مصرف مکرر الکل می‌تواند موجب آسیب به DNA شود؛ مطالعات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به اختلال مصرف الکل، به‌طور متوسط سه سال پیرتر از سن زیستی واقعی خود هستند.⁷
اثرات قابل مشاهده الکل بر روی پوست
مصرف زیاد الکل نه‌تنها بر سلامت درونی بدن بلکه بر ظاهر بیرونی نیز تأثیرگذار است و نشانه‌های قابل مشاهده‌ای از پیری ایجاد می‌کند. تغییرات پوستی ناشی از الکل عبارت‌اند از:⁸
- افزایش خطوط صورت به‌ویژه در ناحیه پیشانی
- پف زیر چشم
- نمایان شدن رگ‌های خونی روی پوست
- از دست‌رفتن حجم گونه‌ها
- ایجاد چین‌هایی از گوشه دهان به سمت پایین
۴. نوشیدنی‌های شیرین‌شده با قند
نوشیدنی‌هایی مانند موارد زیر می‌توانند فرآیند پیری را تسریع کنند:
- قهوه‌های شیرین‌شده
- نوشابه‌های گازدار
- چای شیرین
مطالعه‌ای بر روی کودکان نشان داد کودکانی که میزان بیشتری از این نوشیدنی‌ها را مصرف کرده‌اند، تا سن سه‌سالگی علائم بیشتری از پیری سلولی نسبت به کودکانی که مصرف نکرده‌اند، نشان داده‌اند.⁹
جایگزین کردن نوشیدنی‌های شیرین با نوشیدنی‌های بدون قند مانند آب یا چای ساده می‌تواند گام مؤثری در کاهش سرعت پیری باشد.
۵. آب‌نبات و شیرینی‌جات
شیرینی‌هایی مانند آب‌نبات، کلوچه و دونات به‌دلیل محتوای بالای قند خود، از عوامل تسریع‌کننده پیری محسوب می‌شوند.
مصرف بالای قند باعث ترکیب قند اضافی با چربی و پروتئین‌ها در بدن شده و منجر به تولید AGEs می‌شود که موجب التهاب و پیری پوست می‌شوند.¹⁰
رژیم‌های غذایی پرقند همچنین می‌توانند به افزایش وزن و چاقی منجر شوند، که هر دو با پیری زودرس سیستم قلبی‌عروقی ارتباط دارند.¹¹¹²
۶. غذاهای سوخته
غذاهایی که به‌شدت پخته یا سوخته شده‌اند، مانند گوشت کبابی یا ته‌دیگ، می‌توانند به‌دلیل افزایش AGEs منجر به افت کیفیت پوست شوند.⁴
سوختگی سطح گوشت‌ها منجر به تولید آمین‌ها و هیدروکربن‌های سرطان‌زا می‌شود که علاوه بر افزایش خطر سرطان، موجب آسیب DNA و پیری زودرس می‌شوند.¹³
۷. گوشت‌های فرآوری‌شده
گوشت‌های فرآوری‌شده مانند موارد زیر در زمره خطرناک‌ترین خوراکی‌ها از نظر پیری قرار دارند:
- بیکن
- گوشت‌های بسته‌بندی شده یا کالباس
- هات‌داگ
- پپرونی
- سوسیس
این گوشت‌ها حاوی چربی اشباع، سدیم، نیترات و نیتریت و ترکیبات شیمیایی هستند که باعث التهاب و استرس اکسیداتیو در بدن می‌شوند.⁵
مطالعات متعدد مصرف مکرر این نوع گوشت را با افزایش خطر مرگ زودرس مرتبط دانسته‌اند.¹⁴
برای جایگزینی، می‌توان از منابع پروتئین سالم‌تری مانند توفو، مرغ بدون افزودنی، ماهی یا حتی گه‌گاه گوشت قرمز تازه استفاده کرد.
۸. کره
کره منبع غنی چربی اشباع است که می‌تواند موجب افزایش کلسترول، التهاب و درنهایت پیری زودرس شود.
همچنین باید توجه داشت که کره نقطه دود پایینی دارد، به این معنی که هنگام حرارت دادن سریعاً می‌سوزد و ترکیبات مضری نظیر AGEs تولید می‌کند.¹⁵
پیری زودرس چیست؟
سن تقویمی به تعداد سال‌هایی اشاره دارد که از تولد فرد گذشته، اما سن زیستی به سطح عملکرد واقعی بدن و توانایی تطابق با محیط مربوط می‌شود.
پیری حاصل تجمع آسیب‌ها به سلول‌ها، بافت‌ها و اندام‌ها است که به مرور زمان، بدن را در برابر بیماری‌ها آسیب‌پذیرتر می‌کند و از طریق ظاهر بیرونی مانند چین‌وچروک و پوست افتاده نیز قابل مشاهده است.
علت علمی پیری و نقش تغذیه در آن
پیری یک فرآیند پیچیده و چندوجهی است که در آن واکنش‌های شیمیایی متعددی حتی در سطح DNA نقش دارند.
دانشمندان همچنان در حال بررسی دقیق چگونگی تأثیر مواد غذایی مختلف بر این فرآیند هستند تا بتوانند راهکارهای مؤثر تغذیه‌ای برای مقابله با پیری ارائه دهند.¹⁶
غذاهایی که روند پیری را کند یا معکوس می‌کنند
برخی غذاها نه‌تنها موجب پیری نمی‌شوند، بلکه می‌توانند تأثیرات معکوس داشته باشند و فرآیند پیری را کند کنند یا بهبود ببخشند.
مصرف این مواد غذایی مفید می‌تواند به حفظ سلامت سلولی و حفظ ظاهر جوان‌تر کمک کند:
- آووکادو
- بلوبری
- چای سبز
- انواع آجیل
- کینوا
- ماهی سالمون
یک رژیم غذایی متعادل شامل میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها و پروتئین‌های کم‌چرب برای حفظ سلامت عمومی و تأخیر در پیری حیاتی است.
نکات کلیدی
- غذاهای پرچرب، سرخ‌شده یا با دمای بالا پخته‌شده ممکن است باعث پیری زودرس شوند.
- الکل با تسریع پیری بدن و پوست مرتبط است.
- مصرف زیاد قند و نوشیدنی‌های شیرین با تولید AGEs باعث پیری سلولی و پوستی می‌شود.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- Valencia AP, Nagaraj N, Osman DH, et al. Are fat and sugar just as detrimental in old age? GeroScience. 2021;43(4):1615-1625. doi:10.1007/s11357-021-00390-6
- Qin R, Wu R, Shi H, et al. Formation of AGEs in fish cakes during air frying and other traditional heating methods. Food Chemistry. 2022;391:133213. doi:10.1016/j.foodchem.2022.133213
- Khan MI, Ashfaq F, Alsayegh AA, et al. Advanced glycation end product signaling and metabolic complications: dietary approach. World Journal of Diabetes. 2023;14(7):995. doi:10.4239/wjd.v14.i7.995
- Chen C yu, Zhang JQ, Li L, et al. Advanced glycation end products in the skin: molecular mechanisms, methods of measurement, and inhibitory pathways. Frontiers in Medicine. 2022;9:837222. doi:10.3389/fmed.2022.837222
- Liu S, Deng Y, Liu H, et al. Causal relationship between meat intake and biological aging: evidence from mendelian randomization analysis. Nutrients. 2024;16(15):2433. doi:10.3390/nu16152433
- Jung J, McCartney DL, Wagner J, et al. Additive effects of stress and alcohol exposure on accelerated epigenetic aging in alcohol use disorder. Biological Psychiatry. 2023;93(4):331-341. doi:10.1016/j.biopsych.2022.06.036
- Topiwala A, Taschler B, Ebmeier KP, et al. Alcohol consumption and telomere length: mendelian randomization clarifies alcohol’s effects. Mol Psychiatry. 2022;27(10):4001-4008. doi:10.1038/s41380-022-01690-9
- Goodman GD, Kaufman J, Day D, et al. Impact of smoking and alcohol use on facial aging in women: results of a large multinational, multiracial, cross-sectional survey. J Clin Aesthet Dermatol. 2019;12(8):28-39.
- Wojcicki JM, Medrano R, Lin J, Epel E. Increased cellular aging by 3 years of age in latino, preschool children who consume more sugar-sweetened beverages: a pilot study. Childhood Obesity. 2018;14(3):149-157. doi: 10.1089/chi.2017.0159
- Aragno M, Mastrocola R. Dietary sugars and endogenous formation of advanced glycation endproducts: emerging mechanisms of disease. Nutrients. 2017;9(4):385. doi:10.3390/nu9040385
- Ruperez C, Madeo F, de Cabo R, et al. Obesity accelerates cardiovascular ageing. European Heart Journal. 2025;46(23):2161-2185. doi:10.1093/eurheartj/ehaf216
- Endy EJ, Yi SY, Steffen BT, et al. Added sugar intake is associated with weight gain and risk of developing obesity over 30 years: the CARDIA study. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases. 2024;34(2):466-474. doi:10.1016/j.numecd.2023.10.022
- National Cancer Institute. Chemicals in meat cooked at high temperatures and cancer risk.
- Chen J, Xu W, Dan L, et al. Associations between meat consumption and all-cause and cause-specific mortality in middle-aged and older adults with frailty.The Journal of Nutrition, Health and Aging. 2024;28(4):100191. doi:10.1016/j.jnha.2024.100191
- Li L, Zhuang Y, Zou X, et al. Advanced glycation end products: a comprehensive review of their detection and occurrence in food. Foods. 2023;12(11):2103. doi:10.3390/foods12112103
- Salvestrini V, Sell C, Lorenzini A. Obesity may accelerate the aging process. Frontiers in Endocrinology. 2019;10:266. doi:10.3389/fendo.2019.00266
- https://www.verywellhealth.com/foods-that-age-you-11774100
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشن‌ضمیر بازبینی علمی می‌شوند.
اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
