رژیم کمکربوهیدرات و دیابت نوع ۲: مزایا و نکات کلیدی
رژیم غذایی کمکربوهیدرات یک استراتژی تغذیهای رایج و مؤثر برای کاهش سطح قند خون و بهبود کنترل دیابت نوع ۲ محسوب میشود.[1] همچنین این نوع الگوی تغذیهای میتواند در بهبود قند خون در افراد مبتلا به سندرم متابولیک نیز مؤثر باشد؛ سندرمی که شامل مجموعهای از فاکتورهای خطر است که احتمال بروز دیابت، بیماری قلبی و شرایط مزمن دیگر را افزایش میدهد. با این حال، رژیم کمکربوهیدرات بهویژه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، فقط به معنای کاهش مصرف کربوهیدرات نیست. در ادامه، به هفت اشتباه مهم در رژیم کمکربوهیدرات اشاره میشود که باید برای بهبود مدیریت قند خون و حفظ سلامت کلی از آنها اجتناب کرد.
۱. بررسی نکردن گزینههای مختلف رژیم کمکربوهیدرات
هیچ توصیه جهانی و یکسانی درباره میزان مشخصی از مصرف کربوهیدرات در رژیمهای کمکربوهیدرات وجود ندارد؛ به گفته پتی اوربانسکی، متخصص تغذیه و آموزشگر دیابت در بیمارستان سنت لوک در مینهسوتا، افراد آزادی زیادی در انتخاب مقدار کربوهیدرات روزانه خود دارند. این انعطافپذیری امکان میدهد تا رژیم غذایی با نیازهای فردی و پاسخ بدن به درمانها تطبیق یابد. بر اساس آمار، اکثر آمریکاییها حدود ۴۵ درصد از کالری روزانه خود را از کربوهیدراتها دریافت میکنند، بنابراین هر میزانی کمتر از ۲۶ درصد از کالری روزانه، بهعنوان رژیم کمکربوهیدرات در نظر گرفته میشود.[2] برای فردی با رژیم ۲۰۰۰ کالری در روز، این به معنای مصرف کمتر از ۱۳۰ گرم کربوهیدرات است؛ رژیمهای بسیار کمکربوهیدرات مانند رژیم کتو، حتی ممکن است بین ۲۰ تا ۵۰ گرم کربوهیدرات در روز داشته باشند.
Adobe Stock
۲. عدم ارتباط مستمر با تیم پزشکی
تیم مراقبت از دیابت میتواند در تعیین نوع و میزان مناسب رژیم کمکربوهیدرات نقش کلیدی ایفا کند. همچنین اطلاعرسانی منظم درباره تغییرات تغذیهای یا سبک زندگی میتواند به پیشگیری از عوارض جانبی احتمالی کمک کند. در برخی موارد، پزشک ممکن است داروهای فرد را تغییر داده یا کاهش دهد تا از بروز هیپوگلیسمی (افت شدید قند خون)، عوارض قلبی یا کتواسیدوز دیابتی (DKA) جلوگیری شود؛ وضعیتی که یک فوریت پزشکی محسوب میشود. بهویژه در صورتی که فرد از انسولین، داروهای تحریککننده انسولین یا داروهای کاهشدهنده فشار خون استفاده کند، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.[3]
۳. کنترل نکردن منظم قند خون
با اینکه رژیم کمکربوهیدرات میتواند به تثبیت سطح قند خون کمک کند، اما همچنان کنترل منظم آن ضروری است تا از بروز هایپرگلیسمی (افزایش شدید قند) یا هیپوگلیسمی جلوگیری شود. واندا شیث، متخصص تغذیه و آموزشگر دیابت در لسآنجلس، تأکید دارد که پایش مداوم، اطلاعات حیاتی برای تنظیم وعدهها و دوز دارو فراهم میکند. برای پایش دقیقتر، استفاده از مانیتورهای مداوم قند خون (CGM) توصیه میشود که هر پنج دقیقه یا کمتر سطح گلوکز خون را ثبت میکنند. مدیکر هزینه CGM را برای افرادی که انسولین مصرف میکنند، پوشش میدهد، و برخی بیمههای خصوصی و مدلهای بدون نسخه نیز در دسترس هستند.[5]
۴. تمرکز بیشازحد بر مقدار کل کربوهیدرات و نادیدهگرفتن کیفیت آن
رژیم کمکربوهیدرات نباید فقط بر حذف کربوهیدراتها متمرکز باشد، بلکه باید شامل افزودن مواد غذایی سالم نیز باشد. تمرکز بر غذاهای کامل و فرآورینشده میتواند نتایج بهتری برای مدیریت قند خون به همراه داشته باشد. مواد غذایی مانند روغن زیتون، آووکادو، گردو و ماهی سالمون گزینههای سالم و غنی از چربیهای مفید هستند. با این حال، مقدار مصرف چربی باید با توجه به نوع رژیم (مثل کتو یا رژیم پرپروتئین برای عضلهسازی) تنظیم شود تا تعادل مناسب بین انرژی، پروتئین و چربی حفظ گردد.
۵. دریافت همه کربوهیدراتها در یک وعده بهجای توزیع آنها در روز
مصرف بسیار اندک کربوهیدرات در هر وعده غذایی میتواند حفظ رژیم را در بلندمدت دشوار کند. در نتیجه، فرد ممکن است در طول روز به میانوعدههای پرکربوهیدرات روی بیاورد که باعث نوسانات شدید قند خون میشود.[7] توزیع یکنواخت کربوهیدراتها در طول روز میتواند از این نوسانات جلوگیری کرده و سطح قند خون را تثبیت کند.[8] واندا شیث توصیه میکند که بیشتر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، در هر وعده بین ۳۰ تا ۴۵ گرم کربوهیدرات مصرف کنند و این مقدار را با توجه به تعداد وعدهها و میانوعدههای روزانه تنظیم نمایند.
۶. نادیدهگرفتن فیبر؛ یک ماده مغذی حیاتی
فیبر نقش کلیدی در حفظ سلامت کلی دارد: این ماده میتواند فشار خون را کاهش داده، حساسیت به انسولین را بهبود بخشد و با ایجاد حس سیری، به کاهش وزن کمک کند. لوری زانینی تأکید میکند که مصرف فیبر باعث ثبات بیشتر در سطح قند خون میشود. با این حال، بسیاری از بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ به میزان کافی فیبر دریافت نمیکنند؛ مردان بهطور میانگین تنها ۴.۲ درصد و زنان ۸.۱ درصد از مقدار توصیهشده را مصرف میکنند.[9] مقدار توصیهشده فیبر برای بزرگسالان تا ۵۰ سال، ۲۵ گرم برای زنان و ۳۸ گرم برای مردان است، و برای افراد بالای ۵۰ سال، بهترتیب ۲۱ و ۳۰ گرم.
۷. مصرف ناکافی آب و افزایش خطر کمآبی بدن
رژیمهای کمکربوهیدرات و پرپروتئین مانند رژیم کتو میتوانند باعث افزایش خطر کمآبی بدن و عدم تعادل الکترولیتی شوند. دلیل آن این است که بدن هنگام ذخیره کربوهیدرات، آب نیز ذخیره میکند، و با کاهش قند خون، تولید انسولین کاهش یافته و کلیهها آب و سدیم بیشتری دفع میکنند.[11][12] کاهش مصرف غذا نیز میتواند سطح سدیم را بیشتر کاهش دهد، که منجر به علائمی مانند سرگیجه و خستگی شده و عملکرد سلولی را مختل میکند. این علائم بهعنوان “آنفلوآنزای کتو” شناخته میشوند که اغلب در ابتدای رژیم رخ میدهد. مشورت با پزشک درباره میزان مناسب سدیم برای بدن، بهویژه در صورت داشتن فشار خون بالا یا نارسایی قلبی، ضروری است.
نتیجهگیری
رژیم کمکربوهیدرات میتواند به افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در مدیریت مؤثر سطح قند خون کمک کند. با این حال، برای عملکرد بهینه رژیم، باید از اشتباهاتی مانند نادیدهگرفتن کیفیت کربوهیدراتها و عدم نوشیدن کافی مایعات اجتناب کرد. همکاری با تیم پزشکی برای تعیین نوع مناسب رژیم کمکربوهیدرات بسیار مهم است، زیرا کاهش بیشازحد کربوهیدرات میتواند باعث کاهش انگیزه در پیروی از رژیم شده و کمآبی بدن علائمی همچون سرگیجه و خستگی به همراه دارد. در نهایت، پایش مداوم قند خون برای تنظیم دوز دارو یا وعدههای غذایی بسیار حیاتی است.
- Thomsen MD et al. The Clinical Effects of a Carbohydrate-Reduced High-Protein Diet on Glycaemic Variability in Metformin-Treated Patients with Type 2 Diabetes Mellitus: A Randomised Controlled Study. Clinical Nutrition Espen. October 2020.
- Oh R et al. Low-Carbohydrate Diet. StatPearls. August 17, 2023.
- Guirguis H et al. The Use of SGLT-2 Inhibitors Coupled With a Strict Low-Carbohydrate Diet: A Set-Up for Inducing Severe Diabetic Ketoacidosis. Clinical Medicine Insights: Case Reports. April 8, 2022.
- SGLT2 Inhibitors. National Kidney Foundation. December 6, 2024.
- Continuous Glucose Monitors. Medicare.gov.
- Artificial Sweeteners and Other Sugar Substitutes. Mayo Clinic.
- Carbs and Diabetes. American Diabetes Association.
- Carb Counting. Centers for Disease Control and Prevention. May 15, 2024.
- Miketinas DC et al. Usual Dietary Fibre Intake According to Diabetes Status in USA Adults — NHANES 2013-2018. British Journal of Nutrition. September 28, 2023.
- Dietary Fiber: Essential for a Healthy Diet. Mayo Clinic. December 11, 2024.
- Pros and Cons of the Keto Diet. Northwestern Medicine. February 2025.
- Skartun O et al. Symptoms During Initiation of a Ketogenic Diet: A Scoping Review of Occurrence Rates, Mechanisms and Relief Strategies. Frontiers in Nutrition. March 25, 2025.
- How Much Water Do You Need? Academy of Nutrition and Dietetics. May 17, 2024.
- https://www.everydayhealth.com/type-2-diabetes/low-carb-diet-mistakes-to-avoid-when-you-have-diabetes/
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
