اگرچه بیشتر سنگ‌های کلیه حاوی کلسیم هستند، مصرف بالای کلسیم به‌تنهایی علت اصلی تشکیل آن‌ها نیست. درواقع رژیم غذایی کم‌کلسیم می‌تواند خطر سنگ کلیه را افزایش دهد، به‌ویژه زمانی که فرد غذاهای غنی از اگزالات مانند چغندر و بادام مصرف می‌کند.
نکات کلیدی
- بیشتر سنگ‌های کلیه حاوی کلسیم هستند، اما مصرف زیاد کلسیم به‌تنهایی عامل اصلی ایجاد آن‌ها نیست.
- رژیم غذایی کم‌کلسیم می‌تواند در ترکیب با مصرف زیاد غذاهای پر اگزالات خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد.
- مصرف زیاد نمک بیش از مکمل‌های کلسیم احتمال بروز سنگ کلیه را بالا می‌برد.
حدود ۸۵٪ سنگ‌های کلیه از کلسیم تشکیل شده‌اند و بسیاری از افراد مستعد، سطح بالای کلسیم در ادرار دارند. بااین‌حال، دریافت کافی کلسیم از طریق رژیم غذایی نه‌تنها مضر نیست بلکه می‌تواند برای کلیه‌ها محافظتی باشد.
Francesco Carta fotografo / Getty Images
چگونگی تشکیل سنگ‌های کلسیم-اگزالات
پس از هضم غذا، مواد زائد از طریق کلیه‌ها وارد ادرار می‌شوند و اگر آب کافی وجود نداشته باشد، این مواد به هم می‌چسبند و بلور تشکیل می‌دهند. شایع‌ترین نوع سنگ زمانی ایجاد می‌شود که کلسیم با اگزالات (یک ضد‌مغذی موجود در گیاهان) ترکیب می‌شود.
این فرآیند زمانی رخ می‌دهد که سطح اگزالات یا کلسیم در ادرار زیاد باشد، به‌ویژه در افرادی که دچار هایپرکلسیوری ایدیوپاتیک هستند. افراد مبتلا به پرکاری پاراتیروئید نیز به دلیل سطح بالای کلسیم خون در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
آیا مصرف زیاد کلسیم عامل اصلی است؟
برای افراد بدون هایپرکلسیوری، مصرف بیش از حد کلسیم می‌تواند اندکی خطر تشکیل سنگ را بالا ببرد. بااین‌حال، عواملی مانند مصرف زیاد نمک یا کم‌آبی بدن نقش مهم‌تری در بروز این خطر دارند.
به گفته متخصصان نفرولوژی، در بیشتر موارد مشکل از رژیم پرنمک ناشی می‌شود تا مکمل‌های کلسیم. بنابراین مدیریت نمک و هیدراتاسیون اهمیت بالاتری دارد.
چرا دریافت کافی کلسیم خطر سنگ کلیه را کاهش می‌دهد؟
مطالعات نشان داده‌اند رژیم کم‌کلسیم با افزایش خطر تشکیل سنگ همراه است. وقتی فرد میوه‌ها و سبزیجات پر اگزالات مانند بادام یا چغندر مصرف می‌کند، وجود کلسیم کافی برای اتصال به اگزالات و دفع آن از طریق مدفوع ضروری است.
در غیر این صورت، اگزالات جذب و از طریق ادرار دفع می‌شود و می‌تواند سنگ ایجاد کند. بنابراین مصرف مناسب کلسیم در کاهش سطح اگزالات ادرار نقش کلیدی دارد.
نقش نمک در تشکیل سنگ کلیه
طبق نظر متخصصان، مصرف نمک بالا عامل مهم‌تری در تشکیل سنگ‌های کلسیم-اگزالات است. نمک زیاد باعث دفع هم‌زمان سدیم و کلسیم از کلیه‌ها می‌شود که می‌تواند به تشکیل بلورهای سنگی منجر گردد.
مصرف متعادل نمک باعث بازجذب کلسیم در کلیه‌ها می‌شود، اما مقادیر زیاد آن اثر معکوس دارد. همچنین نوشیدن آب کافی می‌تواند از تجمع کلسیم و اگزالات در کلیه جلوگیری کند.
کلسیم غذایی در برابر مکمل‌ها
بدن کلسیم موجود در غذا را بهتر از مکمل‌ها جذب و نگهداری می‌کند. لبنیات بهترین منبع غذایی کلسیم هستند، زیرا میزان جذب بالایی دارند و برای سلامت استخوان بسیار مؤثرند.
غذاهای گیاهی غنی از کلسیم مانند شیر بادام غنی‌شده و سبزیجات برگ‌سبز اغلب حاوی اگزالات هستند که جذب کلسیم را محدود می‌کنند. بااین‌حال، حذف کامل اگزالات‌ها توصیه نمی‌شود زیرا آن‌ها همراه با پتاسیم، منیزیم، فیتات و فیبر به کاهش خطر سنگ کلیه کمک می‌کنند.
چه کسانی به مکمل کلسیم نیاز دارند؟
در برخی موارد مصرف مکمل کلسیم ضروری است. افرادی که جراحی بای‌پس معده انجام داده‌اند یا مبتلا به بیماری کرون و سایر مشکلات گوارشی هستند، اگزالات را بیشتر جذب می‌کنند و در معرض خطر بالاتری برای سنگ کلیه قرار دارند.
این افراد می‌توانند از مصرف مکمل کلسیم برای اتصال به اگزالات و کاهش خطر تشکیل سنگ بهره‌مند شوند. در این شرایط، مکمل‌ها نقش محافظتی خواهند داشت.
آردایت برای اطمینان از صحت محتوای خود، که در سیاست ویراستاری ما ذکر شده است، از دستورالعملهای سختگیرانهای در زمینه منبعیابی پیروی می‌کند . ما فقط از منابع معتبر، از جمله مطالعات بررسیشده توسط همتایان، متخصصان پزشکی دارای مجوز، بیماران با تجربه عملی و اطلاعات از مؤسسات برتر، استفاده میکنیم.
- American Medical Association. What doctors wish patients knew about kidney stones.
- National Kidney Foundation. Calcium oxalate.
- Meher D, Agarwal V, Das S, et al. Idiopathic hypercalciuria: a comprehensive review of clinical insights and management strategies. Cureus. 2025;17(4):e81778. doi:10.7759/cureus.81778
- National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Calcium fact sheet for professionals.
- Ferraro PM, Bargagli M, Trinchieri A, Gambaro G. Risk of Kidney Stones: Influence of Dietary Factors, Dietary Patterns, and Vegetarian-Vegan Diets. Nutrients. 2020;12(3):779. Published 2020 Mar 15. doi:10.3390/nu12030779
- Ticinesi A, Nouvenne A, Meschi T, et al. The optimal dietary calcium intake for preventing incident and recurrent symptomatic kidney stone disease. Mayo Clin Proc. 2022;97(8):1416–1418. doi:10.1016/j.mayocp.2022.06.024
- Mitchell T, Kumar P, Reddy T, et al. Dietary oxalate and kidney stone formation. Am J Physiol Renal Physiol. 2019;316(3):F409-F413. doi:10.1152/ajprenal.00373.2018
- MedlinePlus. Calcium in diet.
- Siener R, Ernsten C, Speller J, Scheurlen C, Sauerbruch T, Hesse A. Intestinal oxalate absorption, enteric hyperoxaluria, and risk of urinary stone formation in patients with Crohn's disease. Nutrients. 2024;16(2):264. doi:10.3390/nu16020264
- https://www.verywellhealth.com/can-calcium-supplements-cause-kidney-stones-11793750
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیم‌های تکراری نتیجه نگرفته‌اید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانه‌دار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیام‌رسان‌ها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
