زندگی با بیماری اماس (اسکلروز چندگانه) اغلب به معنای دست و پنجه نرم کردن با انواع مختلف درد است. این دردها گاهی ناشی از آسیب دیدن اعصاب، گاهی به دلیل سفتی یا گرفتگی عضلانی و در مواردی نیز به تغییرات در نحوه حرکت بدن یا حمایت آن مربوط میشود که این نوع اخیر به عنوان درد اسکلتی-عضلانی (MSK) شناخته میشود.
به گفته دکتر چارلز اودونکور، متخصص درد در دانشکده پزشکی ییل، درد اسکلتی-عضلانی یکی از شایعترین منابع ناراحتی در افراد مبتلا به اماس است که اغلب به درستی تشخیص داده نمیشود. در حالی که اماس معمولاً به خاطر دردهای نوروپاتیک یا عصبی مانند سوزش، گزگز، بیحسی و حسهای غیرطبیعی شناخته میشود، درد اسکلتی-عضلانی از تغییرات در بیومکانیک، ضعف و اسپاسم ایجاد میگردد. این عوامل فشار غیرطبیعی بر روی عضلات، مفاصل و بافتهای همبند وارد میکنند که منجر به احساس درد میشود. شناخت ماهیت درد اسکلتی-عضلانی و علل گوناگون توسعه آن میتواند به شما و تیم مراقبتیتان کمک کند تا مؤثرترین ترکیب از راهکارهای خودمدیریتی و درمانی را پیدا کنید.
دردهای اسکلتی-عضلانی چه احساسی دارند؟
درد اسکلتی-عضلانی میتواند تجربهای متفاوت از درد نوروپاتیک باشد که به صورت سوزش، گزگز یا حس شوک الکتریکی ناشی از آسیب مستقیم عصبی توصیف میشود. این نوع درد معمولاً گردن، شانهها، کمر و اندامها را تحت تأثیر قرار میدهد و اغلب با بیحرکتی، تغییرات جبرانی در نحوه راه رفتن و یا ضعف جسمانی تشدید میشود.
درد اسکلتی-عضلانی ممکن است در مراحل اولیه بیماری ظاهر شود یا به مرور زمان توسعه یابد و اغلب فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن، بالا رفتن از پلهها، صاف نشستن یا لباس پوشیدن را دشوار میسازد. مبتلایان به اماس معمولاً این درد را به صورت درد مبهم، گرفتگی، ضرباندار یا حساسیت در عضلات یا اطراف مفاصل توصیف میکنند. ممکن است شبیه دردی باشد که پس از یک تمرین شدید عضلانی ایجاد میشود، با این تفاوت که حتی با فعالیتهای عادی روزمره نیز میتواند بروز کند.
- سفتی در ناحیه گردن، بازوها یا پاها یکی از علائم شایع این وضعیت است¹ که ممکن است محدودیت حرکتی ایجاد کند.
- درد مفاصل، به ویژه در مفاصل تحملکننده وزن مانند زانوها یا لگن، به دلیل فشار غیرطبیعی و تغییرات بیومکانیکی بدن افزایش مییابد.
- ناراحتی موضعی، مانند کمردرد پس از فعالیت، ایستادن یا حفظ یک وضعیت ثابت برای مدت طولانی، از دیگر نشانههای رایج است².
اسپاسم یا گرفتگی نیز باعث ناراحتی عضلانی و مفصلی میشود، اما به عنوان یک علامت متمایز اماس با ریشه و احساسی متفاوت از درد اسکلتی-عضلانی در نظر گرفته میشود.
💥 علل درد اسکلتی-عضلانی در اماس
درد اسکلتی-عضلانی در بیماری اماس میتواند دلایل متعددی داشته باشد که همگی ناشی از تغییراتی هستند که اماس در نحوه حرکت، جبران و حمایت بدن ایجاد میکند. این دلایل شامل یک چرخه پیچیده از ضعف، خستگی و تغییرات وضعیتی است که فشار مضاعفی بر ساختارهای اسکلتی-عضلانی وارد میسازد.
خستگی شدید یکی از رایجترین علائم اماس است و میتواند الگوهای حرکتی فرد را تغییر دهد. هنگامی که فرد خسته است، حفظ وضعیت بدنی مناسب یا الگوی راه رفتن ثابت دشوارتر میشود که این امر، فشار وارده بر عضلات و مفاصل را افزایش میدهد.
- ضعف عضلانی: عضلات ضعیف نمیتوانند به درستی از بدن حمایت کنند که در نتیجه، سایر عضلات، رباطها و مفاصل بیش از حد کار میکنند تا این ضعف را جبران نمایند³.
- مشکلات تعادلی: وقتی تعادل فرد به هم میخورد، اغلب برای حفظ ایمنی، گامهای کوتاهتر برمیدارد، فاصله پاها را در حالت ایستاده بازتر میکند یا توزیع وزن خود را تغییر میدهد. این تنظیمات غریزی میتواند منجر به درد در ناحیه لگن، کمر و زانوها شود و در نهایت بیماری دژنراتیو مفاصل نیز میتواند ناشی از تحمل وزن غیرطبیعی باشد.
- مشکلات حرکتی دیگر: اگر فرد در ایستادن، تغییر وضعیت از نشسته به ایستاده یا راه رفتن در مسافتهای طولانی مشکل داشته باشد، یک چرخه معیوب از کمتحرکی و ضعف ایجاد میشود. این ضعف بدنی میتواند باعث آتروفی (تحلیل رفتن) ناشی از عدم استفاده شده و درد را تشدید کند.
- جبران افتادگی پا: افتادگی پا یک علامت شایع اماس است که فرد را مجبور میکند زانو را بالاتر ببرد یا پا را به سمت بیرون بچرخاند تا از زمین خوردن جلوگیری کند. این حرکت غیرطبیعی میتواند به درد در لگن، رانها و کمر منجر شود⁴.
- اسپاسم مزمن: اسپاسم مزمن (گرفتگی مداوم) ممکن است باعث استفاده بیش از حد از عضلات، انقباض و نقاط ماشهای دردناک شود. عضلات سفت و منقبض شده ناشی از اسپاسم، نحوه توزیع وزن در سراسر پاها و کف پاها را تغییر میدهند که به مرور زمان، مفاصل و بافتهای نرم تنش اضافی را جذب کرده و باعث درد میشوند.
- زمین خوردن: زمین خوردن یا نزدیک به زمین خوردن در اماس شایع است و میتواند باعث آسیب به عضلات و مفاصل شود، حتی اگر اثرات آن بلافاصله ظاهر نشود⁵. از آنجایی که دردهای اماس هم سیستم عصبی و هم سیستم اسکلتی-عضلانی را درگیر میکنند، میتوانند ترکیبی از درد عضلانی و مفصلی و درد عصبی باشند که درمان آن را به چالش میکشد.
🔎 تشخیص درد اسکلتی-عضلانی چگونه انجام میشود؟
از آنجایی که اماس باعث انواع مختلف درد میشود، بخش کلیدی درمان این است که مشخص شود فرد دقیقاً کدام نوع درد را تجربه میکند. به گفته متخصصان، این امر مستلزم یک ارزیابی جامع توسط متخصص است.
برای تشخیص درد اسکلتی-عضلانی، پزشک یا متخصص شما اقدامات زیر را انجام خواهد داد:
- مصاحبه دقیق: سؤالات جزئی در مورد اینکه درد چگونه احساس میشود، از بیمار پرسیده خواهد شد.
- معاینه فیزیکی: وضعیت بدنی، نحوه راه رفتن، قدرت، تون عضلانی و انعطافپذیری مورد بررسی قرار میگیرد.
- لمس موضعی: به آرامی بر روی عضلات یا مفاصل دردناک فشار داده میشود.
- بررسی فعالیتهای روزانه: در مورد سطح فعالیت، سابقه زمین خوردن و عملکرد روزانه سؤال میشود.
متخصصان ممکن است معاینه فیزیکی و شرح حال را با تصویربرداری تکمیل کنند. این تصویربرداری میتواند شامل MRI از مغز و نخاع یا EMG (الکترومیوگرافی) باشد که سلامت عضلات و اعصاب کنترلکننده آنها را با اندازهگیری فعالیت الکتریکی ارزیابی میکند. این آزمایشها میتوانند سایر علل درد مانند آرتریت، شکستگی یا سایر شرایط غیر مرتبط با اماس را رد کنند. تمایز قائل شدن بین درد اسکلتی-عضلانی، درد نوروپاتیک یا درد التهابی بسیار حیاتی است، زیرا استراتژیهای مدیریتی آنها متفاوت است. اغلب، نقشهبرداری درد و آزمایش عملکردی به شناسایی عوامل مکانیکی محرک، مانند اسپاسم یا بارگذاری بیش از حد مفصل، کمک میکند.
💊 درمان درد اسکلتی-عضلانی
مؤثرترین برنامه درمانی برای درد اسکلتی-عضلانی چندوجهی است و هم خود درد و هم مشکلات حرکتی که باعث یا تشدید کننده آن هستند را هدف قرار میدهد. این برنامه درمانی بر بازیابی تعادل و کاهش استرسهای مکانیکی روی بدن تمرکز دارد.
فیزیوتراپی (PT)
فیزیوتراپی به عنوان بنیان و اساس درمان در نظر گرفته میشود. فیزیوتراپی میتواند گروههای عضلانی ضعیف را تقویت کند، وضعیت بدنی را بهبود بخشد و انعطافپذیری را افزایش دهد. همچنین این روش میتواند به بازیابی تعادل در راه رفتن و اصلاح الگوهای حرکتی جبرانی کمک کند⁶. درمانهای آبی و تقویت عضلات مرکزی بدن نیز ممکن است برای رسیدگی به علل زمینهای درد مفید باشند.
وسایل کمکی برای بهبود راه رفتن
استفاده از وسایل کمکی میتواند به عنوان یک ابزار خارجی برای حمایت و بهبود توانایی راه رفتن عمل کند. یک فیزیوتراپیست ممکن است استفاده از یک بریس یا دستگاه الکترونیکی در مچ پا را توصیه کند تا به بلند شدن بهتر پا از روی زمین یا حرکت بهتر پا کمک نماید، یا ممکن است یک واکر را برای بهبود کیفیت راه رفتن از طریق افزایش ثبات پیشنهاد دهد. بهبود تعادل و راه رفتن میتواند به رفع برخی از علل ریشهای درد اسکلتی-عضلانی کمک کند.
درمانهای مکمل
درمانهای مکمل زیر میتوانند در کنار فیزیوتراپی مورد استفاده قرار گیرند:
- ماساژ: ماساژ ممکن است به کاهش تنش عضلانی کمک کند، گردش خون را بهبود بخشد و تسکین کوتاهمدت درد را فراهم آورد.
- آزادسازی میوفاشیال: این ماساژ ملایم و ثابت، از طریق فشار بر نقاط ماشهای، گرفتگی و درد را آزاد میکند.
- طب سوزنی: این روش سنتی چینی با استفاده از سوزنهای ظریف به تسکین درد کمک مینماید⁷.
داروها
هم داروهای بدون نسخه و هم داروهای تجویزی میتوانند برای مدیریت درد اسکلتی-عضلانی استفاده شوند. این داروها با هدف قرار دادن انواع مختلف درد و علائم مرتبط عمل میکنند.
- داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) یا استامینوفن: این داروها برای درد نوسیسپتیو (دردی که پس از آسیب بافت ایجاد میشود) تجویز میگردند.
- شل کنندههای عضلانی: این داروها برای مدیریت اسپاسم یا گرفتگی استفاده میشوند.
- محرکهای مغزی و ضد افسردگیها یا ضد تشنجها: زمانی که حساسیت مرکزی (وضعیتی که در آن سیستم عصبی مرکزی تغییر کرده و افراد را به درد حساستر میکند) وجود دارد، این داروها میتوانند مفید باشند.
- تزریق بوتاکس: این تزریقات در مدیریت انقباضات مفصلی و اسپاسم مؤثر هستند.
🧠 نادیده نگرفتن خستگی و افسردگی
خستگی، اضطراب و افسردگی در افراد مبتلا به اماس شایعتر هستند و تمامی این عوامل میتوانند درک درد را تقویت کرده، ظرفیت مقابله را کاهش دهند و یک چرخه معیوب را تداوم بخشند. درد، تحرک را محدود میکند، کمتحرکی خستگی را بدتر میسازد و علائم خلقی حساسیت به درد را افزایش میدهند. شکستن این چرخه نیازمند مداخلات رفتاری و فیزیکی هماهنگ است که بر خواب ترمیمی، تقویت تدریجی بدن و حمایت روانشناختی تأکید دارد.
🧘 حرکت با در نظر گرفتن هوشیاری (Move With Mindfulness)
متخصصان بیماران را به “حرکت با در نظر گرفتن هوشیاری” تشویق میکنند. برای مثال، تنظیم سرعت فعالیت، استفاده از وسایل کمکی در صورت نیاز و انجام منظم تمرینات حرکتی به حفظ عملکرد کمک خواهد کرد. همچنین، توجه زودهنگام به خلق و خو و کیفیت خواب، بهینهسازی مدیریت اسپاسم و ادغام تکنیکهای آرامشبخش یا تنفسی میتواند به طور عمدهای کیفیت زندگی را بهبود بخشد. مراقبت باید فردی، چند رشتهای و متمرکز بر اهداف فرد برای راحتی، مشارکت و استقلال باشد. جستجوی مراقبت تخصصی بلافاصله پس از تشخیص میتواند به پیشگیری یا به حداقل رساندن تأثیر درد اسکلتی-عضلانی در اماس کمک کند.
❓ سؤالات متداول (FAQ) درباره درد اسکلتی-عضلانی در اماس
درد اسکلتی-عضلانی (MSK) در اماس دقیقاً چیست؟
درد اسکلتی-عضلانی نوعی درد است که در افراد مبتلا به اماس، ناشی از تغییرات در بیومکانیک بدن، ضعف عضلانی، اسپاسم و الگوهای حرکتی جبرانی ایجاد میشود. این درد مستقیماً از آسیب عصبی (مانند درد نوروپاتیک) نیست، بلکه از فشار غیرطبیعی روی عضلات، مفاصل و بافتهای همبند ناشی میشود و اغلب مناطق گردن، پشت، شانهها و اندامها را درگیر میکند. درک این تمایز در انتخاب روش درمانی مناسب بسیار حیاتی است.
آیا درد اسکلتی-عضلانی در اماس قابل پیشگیری است؟
اگرچه ممکن است نتوان به طور کامل از بروز آن جلوگیری کرد، اما مراقبت زودهنگام و هماهنگ میتواند تأثیر آن را به حداقل برساند. اقداماتی مانند حفظ تحرک از طریق فیزیوتراپی، تقویت عضلات مرکزی، استفاده از وسایل کمکی برای اصلاح الگوهای راه رفتن و مدیریت موثر علائمی مانند خستگی و اسپاسم، نقش مهمی در پیشگیری و کاهش شدت این درد ایفا میکنند.
چه تفاوتی بین درد اسکلتی-عضلانی و درد نوروپاتیک در اماس وجود دارد؟
درد نوروپاتیک مستقیماً توسط آسیب به اعصاب ایجاد میشود و معمولاً به صورت سوزش، گزگز یا شوک الکتریکی احساس میشود. در مقابل، درد اسکلتی-عضلانی ناشی از فشار مکانیکی بر مفاصل، رباطها و عضلات است و اغلب به صورت درد مبهم، کوفتگی، سفتی یا ضرباندار در نواحی حرکتی بدن تجربه میشود. تشخیص صحیح نوع درد توسط متخصص، مسیر درمانی را مشخص میکند.
چگونه میتوانم بفهمم دردم ناشی از ضعف است یا اسپاسم؟
یک متخصص فیزیوتراپی یا پزشک با معاینه دقیق وضعیت بدنی، تون عضلانی و الگوی راه رفتن میتواند این تفاوت را تشخیص دهد. ضعف عضلانی معمولاً به دلیل ناتوانی در حمایت از بدن و در نتیجه کار اضافی مفاصل و عضلات دیگر منجر به درد میشود. در حالی که اسپاسم به دلیل سفت شدن و انقباض بیش از حد عضلات، توزیع وزن را تغییر داده و فشار را بر مفاصل افزایش میدهد.
مدیریت خستگی و افسردگی چه نقشی در کاهش درد دارد؟
خستگی و اختلالات خلقی مانند افسردگی و اضطراب میتوانند ادراک فرد از درد را تشدید کنند و ظرفیت مقابله با آن را کاهش دهند. این عوامل یک چرخه معیوب ایجاد میکنند: درد باعث کمتحرکی میشود و کمتحرکی خستگی و خلق و خو را بدتر میکند که به نوبه خود حساسیت به درد را افزایش میدهد. مدیریت این علائم از طریق خواب ترمیمی، تمرینات تدریجی و حمایت روانشناختی، بخشی حیاتی از برنامه درمانی چندوجهی برای کنترل درد اسکلتی-عضلانی است.
💡 نتیجهگیری
درد اسکلتی-عضلانی یکی از مشکلات رایج و غالباً نادیده گرفته شده در بیماری اماس است که نتیجه مستقیم تغییرات در حرکت، تعادل، قدرت و وضعیت بدنی فرد میباشد. این درد میتواند با علائم دیگر اماس مانند خستگی، ضعف و اسپاسم، یک چرخه معیوب ایجاد کند که کیفیت زندگی را کاهش میدهد. برای مدیریت موثر این وضعیت، ضروری است که یک رویکرد چندوجهی در پیش گرفته شود. فیزیوتراپی به عنوان پایه و اساس درمان، به تقویت عضلات، بهبود وضعیت بدنی و تصحیح الگوهای حرکتی غیرطبیعی کمک میکند. استفاده از وسایل کمکی نیز میتواند به بهبود راه رفتن و کاهش فشار بر مفاصل یاری رساند.
علاوه بر مداخلات فیزیکی، توجه به سلامت روان و مدیریت خستگی، اضطراب و افسردگی بسیار اهمیت دارد، زیرا این عوامل میتوانند درک درد را تشدید کنند. جستجوی مراقبت تخصصی در مراحل اولیه بیماری و برنامهریزی یک طرح درمانی فردی و چند رشتهای، کلید اصلی برای جلوگیری از بدتر شدن درد اسکلتی-عضلانی و حفظ حداکثری استقلال و راحتی در زندگی روزمره است.
- ShayestehAzar M et al. A Survey of Severity and Distribution of Musculoskeletal Pain in Multiple Sclerosis Patients; a Cross-Sectional Study. The Archives of Bone and Joint Surgery. April 2015.
- Understanding and Managing Pain in Multiple Sclerosis. Cleveland Clinic.
- Pain and MS. MS Society. October 1, 2025.
- Foot Drop. MS Trust.
- Coote S et al. Falls in People with Multiple Sclerosis. International Journal of MS Care. September 14, 2020.
- De la Corte-Rodriguez H et al. The Role of Physical Exercise in Chronic Musculoskeletal Pain: Best medicine — A Narrative Review. Healthcare (Basel). January 18, 2024.
- Johnson MA et al. Complementary and Alternative Medicine for Chronic Musculoskeletal Pain. Federal Practitioner. September 2015.
- https://www.everydayhealth.com/neurological-disorders/how-to-deal-with-musculoskeletal-pain-in-ms/
گردآوری، ترجمه و تدوین محتوای علمی در حوزه سلامت عمومی
تمام مقالات توسط دکتر فرزاد روشنضمیر بازبینی علمی میشوند.
اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با دکتر روشن ضمیر داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
