کلیهها نقش مهمی در حفظ تعادل داخلی بدن دارند. این اندامها با تصفیه خون، دفع مواد زائد، تنظیم حجم مایعات و الکترولیتها و کمک به کنترل تعادل اسید و باز، عملکرد طبیعی بدن را حفظ میکنند.
بیماری کلیوی زمانی ایجاد میشود که عملکرد کلیهها مختل شود. این اختلال ممکن است بهصورت ناگهانی رخ دهد یا طی ماهها و سالها بهتدریج پیشرفت کند. آسیب حاد کلیه معمولاً با افت سریع عملکرد کلیه همراه است، درحالیکه بیماری مزمن کلیه ممکن است سالها بدون علامت باقی بماند.
تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در بسیاری از موارد، علائم زمانی ظاهر میشوند که بخش قابلتوجهی از عملکرد کلیه کاهش یافته است.
انواع بیماری کلیوی: حاد و مزمن
بیماریهای کلیوی از نظر زمان شروع و روند پیشرفت به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- آسیب حاد کلیه (AKI): کاهش ناگهانی عملکرد کلیه که معمولاً طی چند ساعت تا چند روز ایجاد میشود و در صورت تشخیص و درمان بهموقع، ممکن است برگشتپذیر باشد.
- بیماری مزمن کلیه (CKD): کاهش تدریجی عملکرد کلیه در طول ماهها یا سالها که معمولاً ماهیتی پایدار و پیشرونده دارد.
علل و سازوکار ایجاد این دو وضعیت متفاوت است، هرچند ممکن است به یکدیگر مرتبط باشند.

۱. آسیب حاد کلیه (AKI) و علل آن
آسیب حاد کلیه به کاهش ناگهانی عملکرد کلیه گفته میشود که طی حداکثر هفت روز ایجاد شده باشد. از نظر محل و سازوکار آسیب، سه گروه اصلی برای آن در نظر گرفته میشود:
آسیب پیشکلیوی (Prerenal)
در این حالت، خونرسانی به کلیه کاهش مییابد و کلیهها خون کافی برای تصفیه دریافت نمیکنند. علل مهم عبارتاند از:
- کمآبی شدید بدن
- اسهال شدید
- افت فشار خون
- خونریزی شدید
- سکته قلبی
- بیماریهای قلبی
- بیماریهای کبدی
- سپسیس یا عفونت شدید همراه با پاسخ التهابی سیستمیک
آسیب داخلکلیوی (Intrarenal)
در این وضعیت، خود بافت کلیه دچار آسیب میشود. عوامل احتمالی عبارتاند از:
- عفونتهای کلیوی
- لختهشدن خون در عروق کلیه
- واسکولیت یا التهاب عروق خونی
- اختلال مصرف الکل
- داروهای شیمیدرمانی
- مواد حاجب مورد استفاده در برخی تصویربرداریها
- مهارکنندههای کلسینورین
- برخی آنتیبیوتیکها، مانند آمینوگلیکوزیدها
آسیب پسکلیوی (Postrenal)
این نوع آسیب به دلیل انسداد مسیر خروج ادرار ایجاد میشود. برخی علل آن عبارتاند از:
- سنگ کلیه
- سنگ مثانه
- بزرگشدن پروستات
- سرطان مثانه
- سرطان پروستات
- لختههای خونی در مجاری ادراری
- پرتودرمانی ناحیه لگن
- انسداد سوند ادراری
تشخیص علت آسیب حاد اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درمان باید متناسب با عامل زمینهای انجام شود.
۲. بیماری مزمن کلیه (CKD) و علل آن
بیماری مزمن کلیه به کاهش تدریجی عملکرد کلیه در طول ماهها یا سالها گفته میشود. در این بیماری، ساختارهای مختلف کلیه، از جمله عروق خونی و نفرونها که واحدهای اصلی تصفیه خون هستند، بهتدریج آسیب میبینند.
دو عامل اصلی بیماری مزمن کلیه عبارتاند از:
دیابت
قند خون بالا در طول زمان میتواند به عروق خونی کلیه آسیب برساند و خونرسانی طبیعی به این اندام را مختل کند.
همچنین، افزایش مزمن قند خون ممکن است به نفرونها و مویرگهای ظریف موجود در گلومرولها آسیب بزند؛ ساختارهایی که وظیفه تصفیه خون را بر عهده دارند.
فشار خون بالا
فشار خون کنترلنشده میتواند باعث آسیب، سفتی و تنگشدن عروق خونی شود. در نتیجه، خون، اکسیژن و مواد مغذی کمتری به بافت کلیه میرسد و عملکرد آن بهتدریج کاهش مییابد.
دیابت و فشار خون بالا در مجموع بیش از دوسوم موارد بیماری مزمن کلیه در ایالات متحده را تشکیل میدهند.
سایر علل بیماری مزمن کلیه
- گلومرولونفریت: گروهی از بیماریها که باعث التهاب و آسیب به گلومرولها میشوند.
- بیماری کلیه پلیکیستیک: یک اختلال ارثی که با ایجاد کیستهای پر از مایع در داخل یا سطح کلیهها مشخص میشود.
علائم بیماری کلیوی چیست؟
یکی از تفاوتهای مهم آسیب حاد و بیماری مزمن کلیه، زمان شروع و شدت علائم است.
در آسیب حاد کلیه، نشانهها معمولاً سریعتر ظاهر میشوند و ممکن است شدت بیشتری داشته باشند؛ البته این وضعیت هم گاهی بدون علائم واضح رخ میدهد.
در مقابل، بیماری مزمن کلیه ممکن است سالها بدون علامت باشد. هنگامی که علائم ظاهر میشوند، اغلب غیراختصاصی هستند و بهتدریج پیشرفت میکنند؛ به همین دلیل ممکن است با مشکلات دیگر اشتباه گرفته شوند.
علائم آسیب حاد کلیه
- کاهش حجم ادرار
- تورم دستها، مچ پا یا پاها
- خستگی و ضعف
- تهوع و استفراغ
- تنگی نفس
- ضربان قلب نامنظم
- درد یا احساس فشار در قفسه سینه
- گیجی و اختلال در هوشیاری
علائم بیماری مزمن کلیه
- خستگی و ضعف
- کاهش اشتها
- اختلال خواب
- گرفتگی عضلات
- خشکی و خارش پوست
- سندرم پای بیقرار
- افزایش یا کاهش دفعات و حجم ادرار
- ادرار کفآلود
- تورم مچ پا و پاها
- کاهش تمرکز
- سردرد
- کبودی آسان پوست
- درد استخوان
با پیشرفت بیماری مزمن کلیه و نزدیکشدن به مرحله نارسایی، علائم ممکن است به نشانههای آسیب حاد کلیه شباهت بیشتری پیدا کنند.
چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم بیماری کلیوی، ارزیابی پزشکی ضروری است. برخی نشانهها بهویژه در صورت شروع ناگهانی و شدید، نیازمند مراجعه فوری به اورژانس هستند:
- تنگی نفس شدید
- ناتوانی در دفع ادرار
- درد شدید پهلو
- تغییر سطح هوشیاری یا کاهش هوشیاری
- تشنج
- تهوع و استفراغ شدید یا مداوم
وجود خون در ادرار یا تهوع و استفراغ خفیفتر نیز باید در اسرع وقت توسط پزشک بررسی شود.
مراحل بیماری مزمن کلیه
بیماری مزمن کلیه بر اساس میزان عملکرد کلیه به پنج مرحله تقسیم میشود. یکی از شاخصهای اصلی برای تعیین مرحله بیماری، نرخ تخمینی فیلتراسیون گلومرولی یا eGFR است.
این شاخص نشان میدهد کلیهها با چه کاراییای خون را تصفیه میکنند. هرچه eGFR کاهش یابد، معمولاً احتمال عوارض و شدت اختلال عملکرد کلیه بیشتر میشود.
| مرحله | eGFR (میلیلیتر در دقیقه بهازای ۱٫۷۳ مترمربع) | وضعیت عملکرد کلیه |
|---|---|---|
| مرحله ۱ | ۹۰ یا بیشتر | طبیعی یا بالا، همراه با شواهد آسیب کلیوی |
| مرحله ۲ | ۶۰ تا ۸۹ | کاهش خفیف عملکرد |
| مرحله ۳a | ۴۵ تا ۵۹ | کاهش خفیف تا متوسط |
| مرحله ۳b | ۳۰ تا ۴۴ | کاهش متوسط تا شدید |
| مرحله ۴ | ۱۵ تا ۲۹ | کاهش شدید عملکرد |
| مرحله ۵ | کمتر از ۱۵ | نارسایی کلیه |
نکته مهم: صرفاً پایینبودن eGFR برای تشخیص بیماری مزمن کلیه کافی نیست. برای تعریف CKD، اختلال عملکرد یا شواهد آسیب کلیه باید دستکم سه ماه پایدار باشد. همچنین در مراحل ۱ و ۲، وجود شواهد آسیب کلیوی مانند آلبومینوری یا تغییرات ساختاری اهمیت دارد.
علائم احتمالی در مراحل مختلف
- مراحل ۱ و ۲: اغلب بدون علامت مشخص هستند.
- مرحله ۳a: خستگی و ضعف ممکن است ظاهر شوند.
- مرحله ۳b: علائمی مانند ادرار کفآلود، گرفتگی عضلات، خارش پوست، تورم دست و پا و اختلال خواب ممکن است دیده شوند.
- مرحله ۴: سردرد، تغییر دفعات ادرار، کاهش اشتها، وجود خون در ادرار، اختلال تمرکز، تورم اطراف چشم و مچ پا و کبودی آسان ممکن است رخ دهند.
- مرحله ۵: تنگی نفس، درد قفسه سینه، تهوع و استفراغ، درد استخوان، کاهش وزن، تغییرات پوست و ناخن، ضربان قلب نامنظم و کاهش شدید یا قطع ادرار ممکن است بروز کنند.
این علائم در همه بیماران به یک شکل ظاهر نمیشوند و شدت آنها الزاماً با مرحله بیماری تطابق کامل ندارد.
عوارض بیماری مزمن کلیه
با پیشرفت بیماری، توانایی کلیهها برای تنظیم مایعات، الکترولیتها، مواد معدنی و دفع مواد زائد کاهش مییابد. این تغییرات میتوانند بخشهای مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهند.
مهمترین عوارض عبارتاند از:
۱. فشار خون بالا
کلیههای آسیبدیده ممکن است نتوانند سدیم و آب اضافی را بهخوبی دفع کنند. تجمع مایعات در بدن میتواند فشار خون را افزایش دهد.
از طرف دیگر، فشار خون بالا نیز یکی از عوامل اصلی ایجاد و تشدید آسیب کلیوی است؛ بنابراین رابطهای دوطرفه میان این دو وضعیت وجود دارد.
۲. بیماری عروق کرونر قلب
بیماری مزمن کلیه، بهویژه در کنار فشار خون بالا، با افزایش خطر تصلب شرایین و بیماری عروق کرونر همراه است. این وضعیت میتواند احتمال سکته قلبی و نارسایی قلبی را افزایش دهد.
۳. اختلالات مواد معدنی و استخوانی
کلیهها در تنظیم تعادل کلسیم و فسفر نقش مهمی دارند. اختلال در این فرایند میتواند به مشکلاتی مانند موارد زیر منجر شود:
- درد استخوان
- شکنندگی و کاهش استحکام استخوانها
- اختلال عملکرد قلب و اعصاب
- رسوب مواد معدنی در عروق
- اختلال رشد در کودکان
۴. کمخونی مزمن
کلیهها هورمونی به نام اریتروپویتین (EPO) تولید میکنند که مغز استخوان را برای ساخت گلبولهای قرمز تحریک میکند.
با آسیب کلیه، تولید این هورمون کاهش مییابد و ممکن است نوعی کمخونی مرتبط با بیماری مزمن ایجاد شود.
۵. ادم یا تجمع مایعات
اختلال در دفع سدیم و آب میتواند باعث تجمع مایع در بافتها و ایجاد تورم شود. این وضعیت علاوه بر ایجاد ادم، ممکن است فشار خون را نیز افزایش دهد.
۶. اسیدوز متابولیک
کلیهها در دفع اسیدهای تولیدشده در بدن نقش دارند. کاهش این توانایی میتواند باعث تجمع اسید و ایجاد اسیدوز متابولیک شود؛ وضعیتی که ممکن است به تحلیل عضلات و استخوانها کمک کند و با پیشرفت بیماری کلیوی همراه باشد.
چه افرادی بیشتر در معرض بیماری کلیوی هستند؟
عوامل خطر آسیب حاد و بیماری مزمن کلیه تا حدی با یکدیگر همپوشانی دارند.
آسیب حاد کلیه اغلب در پی یک بیماری شدید یا اتفاق پزشکی ناگهانی ایجاد میشود؛ درحالیکه بیماری مزمن کلیه معمولاً نتیجه آسیب تدریجی ناشی از بیماریهای طولانیمدت است.
نکته مهم این است که بیماری مزمن کلیه خطر بروز آسیب حاد را افزایش میدهد و آسیب حاد نیز ممکن است باعث ایجاد یا تشدید بیماری مزمن شود.
عوامل خطر آسیب حاد کلیه
- سابقه خانوادگی آسیب حاد کلیه
- بیماری قلبی
- مصرف انسولین برای درمان دیابت
- فشار خون کنترلنشده
- سن بالاتر از ۶۵ سال
- سابقه بیماری کلیوی
- سیروز کبدی
- بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)
- بیماری عروق محیطی
- جراحی بزرگ در ماههای اخیر
- بستریشدن به علت کووید ۱۹
- کمآبی شدید بدن
عوامل خطر بیماری مزمن کلیه
- سابقه خانوادگی بیماری مزمن کلیه
- بیماری قلبی
- دیابت
- فشار خون بالا
- سن بالاتر از ۶۰ سال
شیوع بیماری مزمن کلیه در برخی جمعیتها، از جمله بزرگسالان سیاهپوست غیرهیسپانیک و آسیایی در ایالات متحده، بیشتر گزارش شده است. این تفاوتها میتوانند تحت تأثیر عوامل ژنتیکی، اجتماعی، اقتصادی و دسترسی به خدمات سلامت باشند.
بیماری کلیوی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص بیماری کلیوی عمدتاً با آزمایش خون و ادرار انجام میشود. این آزمایشها که در مجموع بخشی از ارزیابی عملکرد کلیه هستند، اطلاعاتی درباره میزان تصفیه خون و وجود آسیب کلیوی ارائه میدهند.
مهمترین آزمایشها عبارتاند از:
۱. کراتینین سرم
کراتینین ماده زائدی است که در جریان متابولیسم عضلات تولید میشود و از طریق کلیهها دفع میشود.
افزایش کراتینین خون میتواند نشاندهنده کاهش توانایی کلیهها در دفع این ماده باشد؛ البته تفسیر آن باید با توجه به سن، جنس، توده عضلانی، وضعیت آب بدن و شرایط بالینی انجام شود.
۲. نرخ تخمینی فیلتراسیون گلومرولی (eGFR)
این شاخص با استفاده از کراتینین خون و متغیرهایی مانند سن و جنس محاسبه میشود و تخمینی از عملکرد تصفیهای کلیه ارائه میدهد.
eGFR یکی از مهمترین شاخصها برای تعیین مرحله بیماری مزمن کلیه و پایش روند آن است.
۳. نسبت آلبومین به کراتینین ادرار (UACR)
این آزمایش میزان آلبومین موجود در ادرار را نسبت به کراتینین اندازهگیری میکند.
وجود مقدار غیرطبیعی آلبومین در ادرار میتواند نشانه آسیب به فیلترهای کلیه باشد. این شاخص حتی در شرایطی که eGFR هنوز طبیعی است، ممکن است آسیب کلیوی را آشکار کند.
در صورت نیاز، برای شناسایی علت زمینهای بیماری از روشهای تصویربرداری مانند سونوگرافی شکم یا نمونهبرداری از بافت کلیه نیز استفاده میشود.
درمان آسیب حاد کلیه چگونه است؟
آسیب حاد کلیه نیازمند ارزیابی و درمان سریع است. در صورت تشخیص بهموقع و برطرفکردن علت، عملکرد کلیه ممکن است تا حد زیادی یا بهطور کامل بهبود یابد.
روش درمان به علت و شدت آسیب بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- مایعات وریدی: برای جبران کمآبی و بهبود حجم خون در صورت وجود کاهش حجم مایعات.
- داروهای ادرارآور: برای کمک به کنترل تجمع مایعات در بیماران منتخب.
- داروهای متصلشونده به پتاسیم: برای کاهش پتاسیم اضافی خون در صورت نیاز.
- کلسیم گلوکونات: در شرایط خاص، برای محافظت از قلب در برابر عوارض افزایش شدید پتاسیم خون؛ این دارو لزوماً پتاسیم خون را کاهش نمیدهد.
- همودیالیز: در موارد شدید، برای دفع مواد زائد، کنترل مایعات و اصلاح برخی اختلالات الکترولیتی و اسید و باز.
در کنار این اقدامات، شناسایی و درمان عامل اصلی، مانند عفونت، انسداد مجاری ادراری یا افت فشار خون، ضروری است.
درمان بیماری مزمن کلیه
درمان بیماری مزمن کلیه به مرحله بیماری، علت زمینهای، میزان آلبومینوری و شرایط عمومی فرد بستگی دارد.
اهداف اصلی درمان عبارتاند از:
- کنترل بیماری زمینهای، بهویژه دیابت و فشار خون
- کاهش سرعت پیشرفت آسیب کلیوی
- پیشگیری و درمان عوارض
- حفظ کیفیت زندگی و وضعیت تغذیهای بیمار
۱. اصلاح سبک زندگی و تغذیه
تغییرات سبک زندگی در تمام مراحل بیماری مزمن کلیه اهمیت دارند.
کاهش مصرف سدیم: در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه، بهویژه کسانی که فشار خون بالا دارند، معمولاً کاهش دریافت سدیم به کمتر از ۲۰۰۰ میلیگرم در روز توصیه میشود؛ مگر اینکه پزشک هدف متفاوتی تعیین کند.
تنظیم دریافت پروتئین: مقدار پروتئین موردنیاز باید بر اساس مرحله بیماری، وضعیت تغذیهای، سن، میزان فعالیت بدنی و شرایط بالینی تعیین شود. محدودیت بیشازحد پروتئین میتواند خطر سوءتغذیه و تحلیل عضلانی را افزایش دهد؛ بنابراین تنظیم آن باید با نظر پزشک و متخصص تغذیه آشنا با بیماریهای کلیوی انجام شود.
ترک سیگار: سیگار با تنگکردن عروق خونی میتواند خونرسانی به کلیهها را کاهش دهد. همچنین در افراد مبتلا به دیابت، سیگار ممکن است کنترل قند خون را دشوارتر کند.
حفظ وزن سالم: تغذیه متعادل و فعالیت بدنی منظم، از جمله حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته در صورت امکان، میتواند به کنترل وزن، فشار خون و قند خون کمک کند.
۲. درمان دارویی
بسته به علت بیماری و عوارض آن، پزشک ممکن است از داروهای مختلف استفاده کند:
- مهارکنندههای ACE: مانند انالاپریل و رامیپریل، برای کنترل فشار خون و در شرایط مناسب کاهش آلبومینوری و محافظت کلیوی.
- داروهای ضد دیابت: مانند داپاگلیفلوزین که در بیماران واجد شرایط میتواند علاوه بر کنترل قند خون، به کاهش خطر پیشرفت بیماری کلیوی کمک کند.
- دیورتیکهای لوپ: مانند فوروزماید، برای کنترل تجمع مایعات.
- استاتینها: مانند آتورواستاتین و سیمواستاتین، برای کاهش کلسترول و مدیریت خطر قلبیعروقی.
- داروهای متصلشونده به پتاسیم: برای کنترل افزایش پتاسیم خون.
- مکمل آهن یا تزریق اریتروپویتین: در برخی بیماران برای درمان کمخونی.
- مکملهای کلسیم: در شرایط مشخص و با توجه به وضعیت کلسیم، فسفر و سلامت استخوان.
انتخاب دارو و دوز آن باید با توجه به عملکرد کلیه و نتایج آزمایشها انجام شود؛ زیرا برخی داروها در نارسایی کلیه نیاز به تنظیم دوز دارند.
۳. دیالیز
در بخشی از بیماران که به مرحله نارسایی پیشرفته کلیه میرسند، ممکن است دیالیز برای دفع مواد زائد و مایعات اضافی ضروری شود.
دو روش اصلی دیالیز عبارتاند از:
همودیالیز: در این روش، خون از بدن خارج شده و از طریق دستگاه دیالیز تصفیه میشود. درمان معمولاً در مراکز دیالیز و چند بار در هفته انجام میشود. برنامه رایج در مراکز درمانی، سه جلسه در هفته و هر جلسه حدود چهار ساعت است؛ البته برنامه درمانی میتواند بر اساس شرایط بیمار متفاوت باشد. امکان انجام همودیالیز در منزل نیز وجود دارد.
دیالیز صفاقی: در این روش، از پوشش داخلی حفره شکم، یعنی صفاق، بهعنوان فیلتر استفاده میشود. مایع دیالیز از طریق یک کاتتر وارد شکم میشود و پس از مدتی، همراه با مواد زائد و مایعات اضافی تخلیه میشود. این فرایند ممکن است چند بار در روز یا با استفاده از دستگاه خودکار هنگام خواب انجام شود.
۴. پیوند کلیه
پیوند کلیه یکی دیگر از گزینههای درمانی برای بیماران مبتلا به نارسایی پیشرفته کلیه است.
در برخی بیماران، هنگامی که eGFR به حدود ۲۰ میرسد، ارزیابی برای تعیین صلاحیت پیوند آغاز میشود. کلیه پیوندی میتواند از اهداکننده زنده یا فرد فوتشده دریافت شود.
برای کاهش احتمال رد پیوند، سازگاری گروه خونی و ویژگیهای بافتی اهداکننده و گیرنده بررسی میشود.
در برخی شرایط، اگر عملکرد کلیه بهآرامی کاهش یابد و علائم با دارو و تغذیه کنترل شوند، امکان انجام پیوند پیش از شروع دیالیز وجود دارد. در غیر این صورت، ممکن است بیمار تا زمان دریافت کلیه پیوندی به دیالیز نیاز داشته باشد.
مدیریت روزانه بیماری مزمن کلیه
کنترل بیماری مزمن کلیه فقط به دارو و مراجعه به پزشک محدود نمیشود. پایش منظم وضعیت سلامت و رعایت توصیههای درمانی در زندگی روزمره اهمیت زیادی دارد.
کنترل فشار خون
برای بسیاری از بیماران مبتلا به CKD، هدف فشار خون کمتر از ۱۳۰/۸۰ میلیمتر جیوه در نظر گرفته میشود؛ اما هدف مناسب باید با توجه به شرایط فرد، تحمل درمان و راهنمای بالینی تعیین شود.
کنترل قند خون
افراد مبتلا به دیابت باید قند خون و هموگلوبین A1c را بهطور منظم پایش کنند. هدف A1c برای بسیاری از افراد مبتلا به دیابت کمتر از ۷ درصد است، اما این هدف برای همه بیماران مناسب نیست و باید فردیسازی شود.
طراحی رژیم غذایی متناسب با بیماری
رژیم غذایی بیماران کلیوی باید با توجه به مرحله بیماری، نتایج آزمایشها و وضعیت تغذیهای تنظیم شود.
محدودیتهای غذایی ممکن است شامل سدیم، پروتئین، پتاسیم یا فسفر باشد؛ اما همه بیماران به محدودیت یکسانی نیاز ندارند. محدودکردن غیرضروری گروههای غذایی میتواند دریافت انرژی و مواد مغذی را کاهش دهد.
به همین دلیل، همکاری با متخصص تغذیه آشنا با بیماری مزمن کلیه برای تأمین نیازهای تغذیهای و پیشگیری از سوءتغذیه اهمیت دارد.
مدیریت استرس و سلامت روان
افسردگی و فشار روانی در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه شایع است و میتواند پایبندی به درمان را دشوارتر کند.
در صورت بروز مشکلات روانشناختی، دریافت حمایت از متخصص سلامت روان، گروههای حمایتی و خانواده میتواند مفید باشد.
همچنین خواب کافی، معمولاً حدود ۷ تا ۸ ساعت در شب، و پرهیز از مصرف مواد آسیبزا مانند الکل و مواد مخدر در حفظ سلامت عمومی اهمیت دارند.
پیگیری منظم با تیم درمان
متخصص کلیه یا نفرولوژیست باید عملکرد کلیه و نتایج آزمایشها را بهطور منظم بررسی کند و در صورت نیاز درمان را تغییر دهد.
هرگونه تغییر در وضعیت سلامت، داروهای مصرفی یا برنامه درمانی باید به تیم مراقبت اطلاع داده شود.
آیا میتوان از بیماری مزمن کلیه پیشگیری کرد؟
دیابت و فشار خون بالا از مهمترین علل بیماری مزمن کلیه هستند. بنابراین، پیشگیری از این بیماریها یا کنترل مناسب آنها میتواند خطر آسیب کلیوی را کاهش دهد.
اقدامات مهم عبارتاند از:
- حفظ وزن سالم
- داشتن رژیم غذایی متعادل
- فعالیت بدنی منظم
- کنترل قند خون
- پایش و درمان فشار خون بالا
- ترک سیگار
- پیگیری پزشکی در افراد دارای عوامل خطر
در افراد مبتلا به دیابت، فشار خون بالا یا سابقه خانوادگی بیماری کلیوی، بررسی دورهای کراتینین خون، eGFR و آلبومین ادرار میتواند به شناسایی زودهنگام آسیب کلیه کمک کند.
پیشآگهی بیماری کلیوی چگونه است؟
پیشآگهی بیماری کلیوی به نوع آسیب، علت زمینهای، شدت اختلال و سرعت شروع درمان بستگی دارد.
پیشآگهی آسیب حاد کلیه
اگر آسیب حاد کلیه بهموقع تشخیص داده شود و علت آن بهدرستی درمان شود، احتمال بهبود عملکرد کلیه وجود دارد. برخی بیماران پس از یک دوره آسیب حاد، بدون پیامد طولانیمدت بهبود پیدا میکنند.
بااینحال، در بعضی افراد ممکن است بخشی از آسیب باقی بماند یا خطر ابتلا به بیماری مزمن کلیه در آینده افزایش یابد.
پیشآگهی بیماری مزمن کلیه
روند بیماری مزمن کلیه در افراد مختلف متفاوت است. همه بیماران مبتلا به CKD به مرحله نارسایی کلیه نمیرسند و بسیاری از آنها ممکن است سالها با عملکرد باقیمانده کلیه زندگی کنند.
بیماریهای قلبیعروقی از مهمترین علل مرگومیر در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیه هستند؛ بنابراین کنترل فشار خون، دیابت و سایر عوامل خطر قلبیعروقی اهمیت ویژهای دارد.
هرچه مرحله بیماری پیشرفتهتر باشد، خطر عوارض و مرگومیر نیز بیشتر میشود. بااینحال، نمیتوان طول عمر یک فرد را صرفاً بر اساس یک عدد eGFR پیشبینی کرد.
در بیمارانی که عملکرد کلیه دیگر برای حفظ حیات کافی نیست، دیالیز یا پیوند کلیه میتواند جایگزین بخشی از عملکرد ازدسترفته کلیه شود.
جمعبندی
بیماری کلیوی ممکن است بهصورت حاد یا مزمن ایجاد شود. آسیب حاد معمولاً سریعتر بروز میکند و در بسیاری از موارد با درمان مناسب قابلبرگشت است؛ اما بیماری مزمن اغلب بهتدریج پیشرفت میکند و ممکن است مدتها بدون علامت باقی بماند.
دیابت و فشار خون بالا از مهمترین عوامل خطر بیماری مزمن کلیه هستند. تشخیص زودهنگام با اندازهگیری کراتینین، محاسبه eGFR و بررسی آلبومین ادرار، در کنار کنترل عوامل خطر، میتواند به کاهش سرعت پیشرفت بیماری و پیشگیری از عوارض کمک کند.
نکته کلیدی برای بیماران: طبیعیبودن حجم ادرار یا نداشتن درد کلیه، بیماری مزمن کلیه را رد نمیکند. در افراد پرخطر، بررسی دورهای عملکرد کلیه حتی در غیاب علائم ضروری است.
- Hertzberg D, Rydén L, Pickering JW, Sartipy U, Holzmann MJ. Acute kidney injury-an overview of diagnostic methods and clinical management. Clin Kidney J. 2017;10(3):323-331. doi:10.1093/ckj/sfx003
- Centers for Disease Control and Prevention. CKD risk factors and prevention.
- Chen TK, Knicely DH, Grams ME. Chronic kidney disease diagnosis and management. JAMA. 2019;322(13):1294–1304. doi:10.1001/jama.2019.14745
- National Kidney Foundation. Polycystic kidney disease.
- Centers for Disease Control and Prevention. Chronic kidney disease in the United States, 2021.
- National Kidney Foundation. Acute kidney injury (AKI).
- Kellum JA, Lameire N. Diagnosis, evaluation, and management of acute kidney injury: a KDIGO summary (part 1). Crit Care. 2013;17(1):204. doi:10.1186/cc11454
- Bello AK, Alrukhaimi M, Ashuntantang GE, et al. Complications of chronic kidney disease: current state, knowledge gaps, and strategy for action. Kidney Int Suppl (2011). 2017;7(2):122–129. doi:10.1016/j.kisu.2017.07.007
- American Kidney Fund. Acute kidney injury (AKI).
- National Kidney Foundation. Race, ethnicity, and kidney disease.
- Crawford-Faucher A, Juijon RM. Effects of altered dietary salt intake in patients with chronic kidney disease. Am Fam Physician. 2017;95(7):423-424.
- National Kidney Foundation. Understanding the renal diet: protein.
- Provenzano M, Serra R, Michael A, et al. Smoking habit as a risk amplifier in chronic kidney disease patients. Sci Rep. 2021;11:14778. doi:10.1038/s41598-021-94270-w
- National Health Services (UK). Chronic kidney disease - treatment.
- Queeley GL, Campbel ES. Comparing treatment modalities for end-stage renal disease: a meta-analysis. Am Health Drug Benefits. 2018;11(3):118–127.
- National Kidney Foundation. Kidney transplant.
- National Kidney Foundation. When should I start dialysis?
- National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Managing chronic kidney disease.
- American Kidney Fund. How to prevent kidney disease.
- Subbiah AK, Chhabra YK, Mahajan S. Cardiovascular disease in patients with chronic kidney disease: a neglected subgroup. Heart Asia. 2016;8(2):56–61. doi:10.1136/heartasia-2016-010809
- Neild GH. Life expectancy with chronic kidney disease: an educational review. Pediatr Nephrol. 2017;32(2):243–248. doi:10.1007/s00467-016-3383-8
- National Kidney Foundation. If you choose not to start dialysis treatment.
- National Kidney Foundation. Dialysis.
- https://www.verywellhealth.com/kidney-disease-7254544
