چگونه تماس با میکروپلاستیک‌ها را کاهش دهیم؟

میکروپلاستیک‌ها ذرات پلاستیکی کوچک‌تر از پنج میلی‌متر هستند که می‌توانند از راه غذا، آب، هوا و تماس با برخی مواد وارد بدن شوند. پژوهش‌های سال‌های اخیر وجود این ذرات را در نمونه‌هایی مانند مدفوع و ادرار انسان و همچنین برخی بافت‌ها و اندام‌ها نشان داده‌اند.

در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، قرار گرفتن در معرض میکروپلاستیک‌ها با فرایندهایی مانند استرس اکسیداتیو، التهاب و تغییرات در پاسخ‌های ایمنی ارتباط داشته است. با این حال، هنوز مشخص نیست مقدار میکروپلاستیکی که در بدن انسان باقی می‌ماند چه پیامدهای قطعی و بلندمدتی ایجاد می‌کند و مهم‌تر از آن، هنوز روش بالینی اثبات‌شده‌ای برای پاکسازی یا خارج کردن میکروپلاستیک‌های تجمع‌یافته در بافت‌های بدن وجود ندارد.

بنابراین به جای دنبال کردن روش‌های موسوم به سم‌زدایی، رویکرد منطقی‌تر این است که از عملکرد طبیعی بدن حمایت کنیم و هم‌زمان تماس با منابع مهم میکروپلاستیک را کاهش دهیم.

بدن چگونه میکروپلاستیک‌ها را دفع می‌کند؟

همه ذرات میکروپلاستیک پس از ورود به بدن در بافت‌ها باقی نمی‌مانند. شواهد حاصل از یافتن این ذرات در مدفوع و ادرار نشان می‌دهد که بخشی از آن‌ها می‌توانند از طریق فرایندهای طبیعی دفع از بدن خارج شوند.

دستگاه گوارش، کلیه‌ها، کبد و سیستم تنفسی در دفع و پردازش مواد زائد نقش دارند، اما هنوز مشخص نیست این فرایندها تا چه اندازه می‌توانند میکروپلاستیک‌های مختلف را از بدن خارج کنند.

بنابراین نوشیدن آب کافی، فعالیت بدنی منظم و داشتن رژیم غذایی متعادل برای سلامت عمومی مفید هستند، اما نباید آن‌ها را به‌عنوان روش اثبات‌شده برای پاکسازی بدن از میکروپلاستیک معرفی کرد.

فیبر غذایی بیشتری مصرف کنید

یکی از حوزه‌های تحقیقاتی جالب، نقش فیبر غذایی در عبور میکروپلاستیک‌ها از دستگاه گوارش است.

فیبر موجود در میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل ممکن است در دستگاه گوارش به ذرات پلاستیکی متصل شود و به دفع آن‌ها از طریق مدفوع کمک کند. با این حال، بخش زیادی از شواهد موجود در این زمینه هنوز به مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی محدود است.

برای مثال، در یک مطالعه آزمایشگاهی، فیبر نامحلول موجود در سبوس گندم توانست مانند یک جاذب عمل کند و میزان میکروپلاستیک را در مایع شبیه‌سازی‌شده روده کاهش دهد. مطالعات حیوانی نیز کاهش وابسته به مقدار میکروپلاستیک‌های روده‌ای را با مصرف فیبر سبوس گندم نشان داده‌اند.

اما این نتایج هنوز ثابت نمی‌کنند که افزایش فیبر در رژیم غذایی انسان می‌تواند میکروپلاستیک‌های موجود در بافت‌ها را خارج کند.

با وجود این محدودیت، مصرف فیبر کافی به دلایل متعدد برای سلامت دستگاه گوارش و منظم بودن اجابت مزاج مفید است. منابع مناسبی مانند سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، جو دوسر، غلات کامل، مغزها و دانه‌ها را می‌توان به‌تدریج در رژیم غذایی افزایش داد.

پروبیوتیک‌ها؛ یافته‌ای امیدوارکننده اما هنوز اولیه

برخی پژوهش‌های آزمایشگاهی نشان داده‌اند که بعضی باکتری‌های پروبیوتیک ممکن است بتوانند به ذرات پلاستیکی در دستگاه گوارش متصل شوند و به خروج آن‌ها از بدن کمک کنند.

در مطالعات حیوانی نیز برخی سویه‌های پروبیوتیک باعث کاهش ماندگاری میکروپلاستیک در روده شده‌اند. با این حال، هنوز شواهد کافی از مطالعات انسانی وجود ندارد که بتوان بر اساس آن مصرف یک پروبیوتیک خاص را برای دفع میکروپلاستیک توصیه کرد.

یکی از یافته‌های جالب مربوط به نوعی باکتری پروبیوتیک موجود در کیمچی است. در مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی، این باکتری توانست به نانوپلاستیک‌ها متصل شود و حتی در شرایط اسیدی شبیه محیط دستگاه گوارش نیز این ویژگی را حفظ کند.

در یک مطالعه روی موش‌ها، دریافت این باکتری بیش از دو برابر دفع پلاستیک از طریق مدفوع را در مقایسه با موش‌هایی که آن را دریافت نکرده بودند افزایش داد.

این نتیجه جالب است، اما هنوز نمی‌توان آن را به انسان تعمیم داد. برای مشخص شدن اثر واقعی چنین پروبیوتیک‌هایی در بدن انسان به مطالعات بالینی بیشتری نیاز است.

غذاهای سرشار از پلی‌فنول را در رژیم غذایی بگنجانید

پلی‌فنول‌ها ترکیبات طبیعی موجود در بسیاری از مواد غذایی گیاهی هستند و برخی از آن‌ها خواص آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی دارند.

از آنجا که مطالعات آزمایشگاهی، تماس با میکروپلاستیک‌ها را با برخی شاخص‌های استرس اکسیداتیو و التهاب مرتبط دانسته‌اند، پژوهشگران در حال بررسی این موضوع هستند که آیا ترکیبات گیاهی مانند پلی‌فنول‌ها می‌توانند بخشی از این آثار را تعدیل کنند یا خیر.

در یک مطالعه، ترکیبی از چهل‌وسه نوع پلی‌فنول به نودوهشت فرد بزرگسال به مدت بیست‌وهشت روز داده شد. در افرادی که میزان مواجهه با میکروپلاستیک بیشتری داشتند، برخی شاخص‌های التهابی کاهش پیدا کرد.

اما یک نکته مهم وجود دارد: این مطالعه نشان نمی‌دهد که پلی‌فنول‌ها میکروپلاستیک را از بدن خارج می‌کنند.

بنابراین بهتر است مواد غذایی سرشار از پلی‌فنول را به دلیل فواید شناخته‌شده یک رژیم غذایی گیاهی و متنوع مصرف کنیم، نه با این ادعا که می‌توانند بدن را از میکروپلاستیک پاک کنند.

برخی منابع غذایی مناسب پلی‌فنول‌ها عبارت‌اند از:

• انواع توت‌ها و میوه‌ها
• سبزیجات
• حبوبات
• مغزها و دانه‌ها
• چای
• قهوه
• کاکائو و شکلات تلخ در حد متعادل

مهم‌تر از دفع میکروپلاستیک، کاهش تماس با آن است

در حال حاضر هیچ روش بالینی اثبات‌شده‌ای وجود ندارد که بتواند میکروپلاستیک‌های موجود در بافت‌های بدن انسان را به‌طور هدفمند خارج کند. به همین دلیل، کاهش تماس با منابع این ذرات منطقی‌ترین راه برای کاهش مواجهه آینده است.

میکروپلاستیک‌ها می‌توانند از طریق خوردن، تنفس و تماس با برخی مواد وارد بدن شوند. چند تغییر ساده در زندگی روزمره می‌تواند میزان تماس را کاهش دهد.

آب بطری پلاستیکی را کمتر مصرف کنید

اگر دسترسی به آب لوله‌کشی سالم و تصفیه‌شده دارید، استفاده از آن به جای مصرف مداوم آب در بطری‌های پلاستیکی می‌تواند تماس با پلاستیک را کاهش دهد.

این موضوع به‌ویژه زمانی اهمیت دارد که بطری‌ها برای مدت طولانی در معرض گرما قرار بگیرند. البته کیفیت و سلامت آب لوله‌کشی محل زندگی نیز باید در نظر گرفته شود.

غذای داغ را داخل پلاستیک گرم نکنید

گرم کردن غذا در ظروف پلاستیکی یا تماس غذای بسیار داغ با پوشش‌های پلاستیکی می‌تواند آزاد شدن ذرات پلاستیکی را افزایش دهد.

به همین دلیل، برای گرم کردن غذا بهتر است تا حد امکان از ظروف شیشه‌ای یا ظروف مناسب غیرپلاستیکی استفاده شود.

غذا را در ظروف شیشه‌ای یا استیل نگهداری کنید

برای نگهداری غذاهای داغ، غذاهای چرب، نوشیدنی‌ها و باقی‌مانده غذا می‌توان از ظروف شیشه‌ای یا استیل ضدزنگ استفاده کرد.

این کار تماس مستقیم غذا با پلاستیک را کاهش می‌دهد و به‌خصوص برای مواد غذایی داغ یا چرب انتخاب مناسبی است.

گردوغبار خانه را جدی بگیرید

میکروپلاستیک فقط از طریق غذا و آب وارد بدن نمی‌شود. برخی الیاف مصنوعی می‌توانند در گردوغبار خانه وجود داشته باشند و از طریق تنفس وارد بدن شوند.

گردگیری با دستمال مرطوب، استفاده از جاروبرقی مجهز به فیلتر مناسب مانند فیلتر هپا و تهویه بهتر محیط می‌تواند میزان گردوغبار معلق در فضای داخلی را کاهش دهد.

از چای کیسه‌ای پلاستیکی کمتر استفاده کنید

برخی چای‌های کیسه‌ای که از مواد پلاستیکی مانند پلی‌پروپیلن یا نایلون ساخته شده‌اند، ممکن است هنگام دم کشیدن ذرات پلاستیکی آزاد کنند.

اگر می‌خواهید تماس با این منبع را کاهش دهید، می‌توانید چای فله‌ای را با یک صافی غیرپلاستیکی دم کنید یا از چای کیسه‌ای با ساختار فاقد پلاستیک استفاده کنید.

آیا رژیم غذایی خاصی برای سم‌زدایی از میکروپلاستیک وجود دارد؟

خیر. در حال حاضر شواهد علمی کافی برای توصیه یک رژیم غذایی، مکمل، دمنوش یا برنامه سم‌زدایی خاص برای خارج کردن میکروپلاستیک از بدن وجود ندارد.

همچنین نباید ادعاهایی مانند پاکسازی روده، مصرف مکمل‌های خاص، روزه‌داری یا رژیم‌های محدودکننده را به‌عنوان روش اثبات‌شده دفع میکروپلاستیک پذیرفت.

یک رژیم غذایی متعادل سرشار از سبزیجات، میوه‌ها، حبوبات، غلات کامل، مغزها و سایر غذاهای کم‌فرآوری‌شده می‌تواند سلامت عمومی و عملکرد طبیعی دستگاه گوارش را حمایت کند، اما این موضوع با پاکسازی اختصاصی بدن از میکروپلاستیک تفاوت دارد.

آیا باید نگران میکروپلاستیک‌ها باشیم؟

وجود میکروپلاستیک در نمونه‌های انسانی موضوعی واقعی و قابل توجه در تحقیقات پزشکی است، اما هنوز درباره میزان خطر آن برای سلامت انسان و اثرات طولانی‌مدت انواع مختلف این ذرات اطلاعات کاملی نداریم.

بنابراین نه نادیده گرفتن موضوع منطقی است و نه ترس از میکروپلاستیک‌ها و دنبال کردن روش‌های اثبات‌نشده برای پاکسازی بدن.

رویکرد منطقی‌تر این است که تماس غیرضروری با پلاستیک، به‌خصوص هنگام گرم کردن و نگهداری مواد غذایی، کاهش پیدا کند و در کنار آن یک رژیم غذایی متعادل و سبک زندگی سالم حفظ شود.

جمع‌بندی

بدن انسان می‌تواند بخشی از میکروپلاستیک‌های واردشده را از طریق فرایندهای طبیعی، به‌ویژه دستگاه گوارش، دفع کند؛ اما هنوز روش اثبات‌شده‌ای برای خارج کردن میکروپلاستیک‌های تجمع‌یافته در بافت‌های بدن وجود ندارد.

افزایش مصرف فیبر و غذاهای گیاهی، دریافت پروبیوتیک‌ها و مصرف مواد غذایی سرشار از پلی‌فنول‌ها موضوع تحقیقات امیدوارکننده‌ای هستند، اما شواهد فعلی برای معرفی آن‌ها به‌عنوان روش قطعی دفع میکروپلاستیک کافی نیست.

در شرایط فعلی، کاهش تماس با منابع میکروپلاستیک اهمیت بیشتری دارد: غذای داغ را در پلاستیک گرم نکنید، برای نگهداری غذا از شیشه یا استیل استفاده کنید، مصرف مداوم آب بطری‌شده را کاهش دهید و گردوغبار محیط خانه را کنترل کنید. در کنار این اقدامات، تغذیه متعادل و فعالیت بدنی منظم همچنان بهترین راه برای حمایت از سلامت عمومی بدن است.