سه پژوهش کلیدی درباره تأثیر رژیم غذایی بر میکروبیوم روده

تحقیقات اخیر به طور فزاینده‌ای بر اهمیت تأثیر غذاهای خاص بر سلامت روده و پیامدهای بالقوه آن‌ها برای سلامت عمومی تأکید می‌کنند. اکوسیستم میکروب‌هایی که در روده زندگی می‌کنند و مجموعاً میکروبیوم روده نامیده می‌شوند، نقشی حیاتی در سلامت کلی ایفا می‌کنند¹. برای مثال، این مجموعه از میکروب‌ها از سلامت دستگاه گوارش حمایت کرده و همچنین می‌توانند بر سیستم ایمنی بدن تأثیر بگذارند.

پژوهش‌های پیشین نشان می‌دهند که عدم تعادل در میکروبیوم روده می‌تواند بر توسعه طیف وسیعی از مشکلات سلامتی تأثیر بگذارد². این مشکلات شامل بیماری‌های التهابی روده (IBD)، سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS)، بیماری‌های قلبی عروقی، چاقی، دیابت نوع ۲ و افسردگی هستند. غذایی که افراد مصرف می‌کنند تأثیر عمیقی در شکل‌گیری میکروبیوم روده دارد و فرد می‌تواند با تغییرات مناسب در سبک زندگی و رژیم غذایی، سلامت روده خود را بهبود بخشد.

۱. فیبر خوراکی و کاهش ریسک سرطان روده بزرگ

بخش قابل توجهی از بزرگسالان در ایالات متحده فیبر خوراکی کافی مصرف نمی‌کنند. فیبر بخشی از غذاهای گیاهی است که بدن انسان قادر به هضم آن نیست و می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف کمک کند. با این حال، میکروبیوم روده نه تنها می‌تواند فیبر خوراکی را هضم کند، بلکه می‌تواند متابولیت‌های مفیدی نیز تولید نماید.

مطالعه‌ای که در ژانویه ۲۰۲۵ در مجله Nature Metabolism منتشر شد، نشان می‌دهد که محصولات جانبی مفید حاصل از هضم فیبر گیاهی توسط باکتری‌های روده، شامل دو ترکیب هستند³. این ترکیبات با تأثیرگذاری بر ژن‌ها، به پیشگیری از رشد تومورهای سرطانی کمک می‌کنند. هنگامی که میکروبیوم روده فیبرهای گیاهی را تجزیه می‌کند، مولکول‌هایی به نام اسیدهای چرب با زنجیره کوتاه (SCFAs)، به ویژه پروپیونات و بوتیرات، تولید می‌شوند.

تحقیقات قبلی پیشنهاد می‌کنند که این مولکول‌های SCFA ممکن است دارای خواص ضد سرطانی باشند. در آزمایش‌های انجام شده در سال ۲۰۲۵ بر روی سلول‌های روده بزرگ انسان (هم سالم و هم سرطانی) و همچنین در موش‌ها، پروپیونات و بوتیرات توانستند ژن‌هایی را که تنظیم‌کننده تمایز و تکثیر سلول‌ها هستند، تغییر دهند. همچنین این مواد بر ژن‌های کنترل‌کننده مرگ برنامه‌ریزی‌شده سلولی نیز تأثیرگذار بودند.

شبنم اونلواسلر، مهندس ژنتیک و مدیر ارشد طول عمر در مؤسسه بازسازی لندن، توضیح داده است که بوتیرات آنزیم‌هایی به نام هیستون دِاستیلازها (HDACs) را مهار می‌کند. این مهار می‌تواند منجر به تغییراتی شود که رشد سلول‌های تومور را کند کرده یا حتی مرگ آن‌ها را تحریک کند. این یافته‌ها می‌توانند توضیحی برای ارتباط مشاهده‌شده بین رژیم‌های غذایی سرشار از فیبر و کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ ارائه دهند. اگرچه مصرف غذاهای غنی از فیبر همچنان توصیه می‌شود، لازم است توجه داشت که این تحقیق بر اساس آزمایش‌های سلولی و حیوانی بوده و برای تأیید نهایی نیاز به مطالعات بیشتری بر روی انسان دارد.

۲. اثرات متفاوت لبنیات: شیر در برابر پنیر

محصولات لبنی مانند شیر و پنیر سرشار از مواد مغذی هستند و می‌توانند به تقویت سلامت استخوان‌ها کمک کنند. با این حال، این محصولات بر سلامت روده نیز تأثیر می‌گذارند و ممکن است همه محصولات لبنی مزایای یکسانی را ارائه ندهند. مطالعه‌ای که در مجله Nutrients منتشر شد، شواهدی را ارائه می‌کند که انواع مختلف محصولات لبنی، تأثیرات متفاوتی بر میکروبیوم روده دارند.

این تحقیق نشان می‌دهد که افزایش مصرف شیر با افزایش دو نوع باکتری مرتبط است که ممکن است به سلامت روده کمک کنند، در حالی که مصرف بیشتر پنیر با کاهش سطوح نوع سومی از باکتری‌های مفید مرتبط است. محققان بیوپسی‌های بافت روده بزرگ ۳۴ شرکت‌کننده بزرگسال را تجزیه و تحلیل کردند⁴. آن‌ها این نتایج را با پرسشنامه‌های گزارش‌شده توسط خود افراد درباره مصرف لبنیات در طول یک سال گذشته مقایسه نمودند.

با استفاده از روش توالی‌یابی ژن ۱۶S rRNA بر روی بیوپسی‌ها، مشخص شد افرادی که کل لبنیات و شیر بیشتری مصرف کرده و پنیر کمتری خورده بودند، از تنوع آلفا-میکروبی بالاتری برخوردار بودند. این تنوع بالا در روده نشان‌دهنده یک جامعه میکروبی سالم‌تر و متعادل‌تر است. به طور خاص، مصرف‌کنندگان شیر سطوح بالاتری از باکتری‌های Faecalibacterium و Akkermansia را نشان دادند که با یکپارچگی سد روده‌ای، خواص ضد التهابی، و به طور بالقوه کاهش خطر بیماری‌هایی مانند IBD مرتبط هستند.

در مقابل، شرکت‌کنندگانی که مقادیر بیشتری پنیر مصرف کرده بودند، تنوع کمتری در باکتری‌های روده و سطح پایین‌تری از باکتری Bacteroides داشتند. باکتری Bacteroides نقشی پیچیده در هضم و سلامت ایفا می‌کند، اما برخی گونه‌های آن می‌توانند اثرات مفید یا مضری داشته باشند. بنابراین، تفسیر نتایج دشوار است. یافته‌ها پیشنهاد می‌کنند که شیر ممکن است از یک میکروبیوم روده متنوع‌تر و سالم‌تر حمایت کند، در حالی که پنیر ممکن است تأثیری مخالف داشته باشد. البته باید به حجم نمونه کوچک، داده‌های خودگزارشی و ترکیب جمعیتی عمدتاً مردان مسن در این مطالعه توجه کرد.

۳. کیفیت و تنوع غذا کلید سلامت روده است

تحقیقات پیشین نشان داده‌اند که غذایی که افراد مصرف می‌کنند، یکی از مهم‌ترین تأثیرات را بر میکروبیوم روده دارد. یک مطالعه گسترده بر روی بیش از ۲۱,۰۰۰ نفر در ایالات متحده، بریتانیا و ایتالیا، که در مجله Nature Microbiology منتشر شد، نشان می‌دهد که کیفیت و تنوع رژیم غذایی، بیش از خود الگوهای غذایی خاص (مانند گیاهخواری یا همه‌چیزخواری)، بزرگ‌ترین تأثیر را بر ساختار میکروبیوم روده دارد.

برای این تحقیق، محققان میکروبیوم روده افراد را که از رژیم‌های غذایی وگان، گیاهخواری و همه‌چیزخواری پیروی می‌کردند، تحلیل کردند. الگوهای غذایی همه‌چیزخواری به طور کلی تنوع باکتریایی بیشتری را نشان داد، اما همچنین فراوانی بالاتری از باکتری‌های مرتبط با هضم گوشت و بیماری‌هایی مانند IBD و سرطان روده بزرگ داشت. البته وجود این باکتری‌ها لزوماً به معنای ابتلای فرد به بیماری نیست.

در مقابل، الگوهای غذایی وگان و گیاهخواری معمولاً سطوح بالاتری از میکروب‌های روده مرتبط با تخمیر فیبر داشتند. به خصوص باکتری‌هایی که SCFA تولید می‌کنند، در این افراد بیشتر بود. با این حال، تحقیق نشان می‌دهد افرادی که از رژیم غذایی همه‌چیزخواری پیروی می‌کردند، اما مقادیر زیادی غذای گیاهی متنوع و پرفیبر مانند سبزیجات غنی از فیبر و غلات کامل مصرف می‌کردند، نیز سطوح بالایی از میکروب‌های مفید داشتند. این سطح از میکروب‌های مفید، با الگوهای غذایی وگان و گیاهخواری قابل مقایسه بود.

نیکولا سگاتا، نویسنده ارشد این مطالعه، توضیح داد که هرچه تنوع بیشتری از غذاهای گیاهی مصرف کنیم، تنوع میکروب‌های مفید در روده ما بیشتر می‌شود. دلیل این امر آن است که غذاهای گیاهی مختلف حاوی انواع مختلفی از فیبر هستند و هر فیبر می‌تواند رشد انواع متفاوتی از میکروب‌های تقویت‌کننده سلامتی را تحریک کند. این میکروب‌ها با هم کار می‌کنند تا سلامت روده ما بهبود یابد.