آیا پنیرهای پرچرب و خامه می‌توانند به سلامت مغز کمک کنند؟ آنچه باید بدانید

آیا واقعاً پنیر می‌تواند از سلامت مغز محافظت کند؟
پاسخ کوتاه این است: شاید، اما بستگی به نوع پنیر، مقدار مصرف و الگوی کلی رژیم غذایی دارد.

یک مطالعه بزرگ و جدید نشان داده است که مصرف بیشتر پنیرهای پرچرب (مانند چدار، بری و گودا) و خامه‌های پرچرب با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل در ارتباط است.
با این حال، این مطالعه رابطه علت و معلولی را ثابت نمی‌کند و تنها یک ارتباط آماری را نشان می‌دهد.

خلاصه یافته‌های کلیدی مطالعه

• افرادی که روزانه ۲۰ گرم یا بیشتر پنیر پرچرب مصرف می‌کردند، ۱۳٪ کمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل بودند.
• افرادی که روزانه ۵۰ گرم یا بیشتر خامه پرچرب مصرف می‌کردند، ۱۶٪ کمتر دچار زوال عقل شدند.
• برای تأیید قطعی این یافته‌ها، مطالعات بیشتری مورد نیاز است.

این پژوهش در مجله تخصصی Neurology (وابسته به آکادمی نورولوژی آمریکا) منتشر شده و یکی از بزرگ‌ترین مطالعات طولی در این زمینه به شمار می‌رود.

منظور از پنیر و خامه پرچرب چیست؟

• پنیر پرچرب: پنیرهایی با بیش از ۲۰٪ چربی
  مانند چدار، بری، گودا
• خامه پرچرب: خامه‌هایی با ۳۰ تا ۴۰٪ چربی یا بیشتر
  مانند خامه قنادی، خامه دوبل و خامه غلیظ سنتی

این محصولات معمولاً با عنوان «پرچرب» یا «معمولی» در فروشگاه‌ها عرضه می‌شوند.

آیا این یعنی پنیر از زوال عقل پیشگیری می‌کند؟

خیر.
خود پژوهشگران نیز تأکید می‌کنند که این نتایج اثبات نمی‌کند که پنیر یا خامه مستقیماً از زوال عقل جلوگیری می‌کنند، بلکه تنها نشان می‌دهد مصرف آن‌ها با خطر کمتر همراه بوده است.

با این حال، این یافته‌ها این باور قدیمی را که «همه لبنیات پرچرب برای مغز مضر هستند» به چالش می‌کشد.

پنیر چگونه ممکن است از مغز محافظت کند؟

بسیاری از موارد زوال عقل، به‌ویژه زوال عقل عروقی، با آسیب به رگ‌های خونی کوچک مغز مرتبط هستند.
بنابراین، هر عاملی که به سلامت عروق کمک کند، می‌تواند به سلامت مغز نیز مرتبط باشد.

بر اساس پژوهش‌های قبلی در همین جمعیت سوئدی:

• مصرف متعادل پنیر با کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی مرتبط بوده است.
• سلامت عروق قلب و مغز به‌شدت به هم وابسته‌اند.

به همین دلیل، محققان بررسی کردند که آیا پنیر می‌تواند با خطر زوال عقل نیز ارتباط داشته باشد یا خیر.

جزئیات مطالعه چگونه بود؟

• تعداد شرکت‌کنندگان: ۲۷٬۶۷۰ نفر
• میانگین سن در شروع مطالعه: ۵۸ سال
• مدت پیگیری: به‌طور متوسط ۲۵ سال
• تعداد افرادی که در طول مطالعه دچار زوال عقل شدند: ۳٬۲۰۸ نفر

شرکت‌کنندگان:

• به مدت یک هفته مصرف غذایی خود را ثبت کردند
• سپس درباره الگوی مصرف مواد غذایی در یک سال گذشته پاسخ دادند

دو برش پنیر در روز و ۱۳٪ کاهش خطر زوال عقل

محققان افرادی را که:

• ۵۰ گرم یا بیشتر پنیر پرچرب در روز مصرف می‌کردند
  با افرادی که:
• کمتر از ۱۵ گرم در روز پنیر پرچرب می‌خوردند
  مقایسه کردند.

۵۰ گرم پنیر تقریباً معادل:

• دو ورقه پنیر چدار
• یا حدود نصف لیوان پنیر رنده‌شده

نتایج:

• در گروه مصرف بالای پنیر: ۱۰٪ دچار زوال عقل شدند
• در گروه مصرف کم: ۱۳٪ دچار زوال عقل شدند

پس از تعدیل عوامل مؤثر مانند سن، جنس، تحصیلات و کیفیت کلی رژیم غذایی:

• خطر زوال عقل ۱۳٪ کمتر بود
• خطر زوال عقل عروقی تا ۲۹٪ کمتر گزارش شد

کاهش خطر آلزایمر نیز مشاهده شد، اما فقط در افرادی که ژن APOE e4 (ژن پرخطر آلزایمر) را نداشتند.

چرا پنیر با سایر منابع چربی فرق دارد؟

پنیر فقط چربی اشباع نیست.
بلکه یک ماده غذایی تخمیری با ترکیب منحصربه‌فردی از:

• چربی‌ها
• پروتئین‌ها
• کلسیم و سایر مواد معدنی
• ویتامین‌ها، از جمله ویتامین K2 در برخی انواع

فرآیند تخمیر، ترکیبات فعالی تولید می‌کند که ممکن است مسیرهای متابولیک و عروقی مرتبط با سلامت مغز را تحت تأثیر قرار دهند.

خامه پرچرب و کاهش ۱۶٪ خطر زوال عقل

افرادی که:

• ۲۰ گرم یا بیشتر خامه پرچرب در روز مصرف می‌کردند
  (حدود ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری)

در مقایسه با افرادی که خامه مصرف نمی‌کردند:

• ۱۶٪ خطر کمتر ابتلا به زوال عقل داشتند

کدام لبنیات چنین اثری نداشتند؟

در این مطالعه، ارتباطی بین کاهش خطر زوال عقل و موارد زیر مشاهده نشد:

• پنیر کم‌چرب
• خامه کم‌چرب
• شیر کم‌چرب یا پرچرب
• کره
• لبنیات تخمیری مایع مانند کفیر و دوغ

یکی از دلایل احتمالی این است که در دهه ۹۰ میلادی، مصرف پنیر کم‌چرب در سوئد بسیار محدود بوده و داده کافی برای تحلیل وجود نداشته است.

نقش الگوی کلی رژیم غذایی در سلامت مغز

تحقیقات گسترده نشان می‌دهد که:

• رژیم مدیترانه‌ای
• رژیم DASH
• رژیم MIND

بیشترین شواهد علمی را در کاهش خطر زوال عقل دارند.

این الگوها بر مصرف بیشتر:

• سبزیجات
• میوه‌ها
• حبوبات
• غلات کامل
• مغزها
• روغن زیتون
• ماهی

و مصرف محدود:

• غذاهای فرآوری‌شده
• گوشت‌های فراوری‌شده

تأکید دارند.

پنیر در این الگوها می‌تواند گاهی جایگزین پروتئین‌های ناسالم‌تر شود، اما عنصر اصلی نیست.

آیا باید مصرف پنیر را افزایش دهیم؟

پژوهشگران پاسخ روشنی دارند: خیر.

این مطالعه توصیه نمی‌کند که مردم مصرف پنیر یا خامه را افزایش دهند.
بلکه نشان می‌دهد مصرف متعادل پنیر پرچرب:

• لزوماً برای مغز مضر نیست
• و شاید در مقایسه با برخی جایگزین‌ها، انتخاب بهتری باشد

جمع‌بندی نهایی

• پنیر پرچرب و خامه ممکن است با خطر کمتر زوال عقل مرتبط باشند، اما معجزه‌گر نیستند
• هیچ ماده غذایی به‌تنهایی از مغز محافظت نمی‌کند
• جایگزینی هوشمندانه و الگوی کلی تغذیه سالم مهم‌ترین عامل است
• پنیر پرچرب، اگر در حد تعادل و در کنار رژیم سالم مصرف شود، احتمالاً برای سلامت مغز بی‌خطر است

پرسش‌های متداول

آیا پنیر پرچرب برای مغز مفید است؟
شواهد نشان می‌دهد مصرف متعادل آن ممکن است مضر نباشد و حتی با خطر کمتر زوال عقل همراه باشد، اما قطعیت ندارد.

آیا پنیر کم‌چرب هم همین اثر را دارد؟
در این مطالعه، چنین ارتباطی برای پنیر کم‌چرب مشاهده نشد.

بهترین راه محافظت از مغز چیست؟
پیروی از یک الگوی غذایی سالم، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کنترل استرس و سلامت قلب و عروق.