اگر با سندرم روده تحریکپذیر (IBS) دستوپنجه نرم میکنید، تنها نیستید. این بیماری شایع باعث ناراحتیهای گوارشی از جمله نفخ، گاز معده، درد شکمی، یبوست و اسهال میشود. برای مدیریت IBS، ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی شما ممکن است توصیه کند که رژیم غذایی خود را تغییر دهید، کیفیت سبک زندگی خود را بهبود بخشید و مصرف کربوهیدراتهای قابل تخمیر خاصی به نام FODMAPs را محدود کنید.
همچنین ممکن است شنیده باشید که رژیم کتوژنیک پُرچرب و بسیار کمکربوهیدرات به درمان علائم IBS کمک میکند. با این حال، ممکن است تعجب کنید که آیا این ادعا توسط شواهد علمی تأیید شده است یا خیر و اینکه اگر IBS دارید، آیا باید کتو را امتحان کنید. این مقاله به بررسی چگونگی تأثیر رژیم کتو بر علائم IBS میپردازد.
۱. سندرم روده تحریکپذیر (IBS) چیست و چگونه درمان میشود؟
سندرم روده تحریکپذیر (IBS) حدود ۱۴ درصد از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار میدهد. علائم اصلی آن شامل درد شکمی، نفخ، گرفتگی عضلات، یبوست و اسهال است (۱، ۲).
هیچ علت قابل شناسایی واحدی برای IBS وجود ندارد. در عوض، احتمالاً شامل تعدادی فرآیند است که ممکن است برای هر فرد منحصر به فرد باشد (۱). علل احتمالی عبارتند از: افزایش حساسیت گوارشی، سیگنالهای شیمیایی غیرطبیعی از روده به سیستم عصبی، استرس روانی و اجتماعی، فعالیت بیش از حد سیستم ایمنی، تغییرات در باکتریهای روده (میکروبیوم)، عوامل ژنتیکی، عفونتها، و مصرف برخی داروها و آنتیبیوتیکها (۱، ۳).
رویکرد درمانی IBS
درمان IBS بر مدیریت علائم از طریق دارو، رژیم غذایی و تنظیم سبک زندگی متمرکز است (۱، ۴). بسیاری از افراد مبتلا درمییابند که غذاها علت علائم خاصی هستند، بهطوری که ۷۰ تا ۹۰ درصد از افراد مبتلا به IBS، غذاهای خاصی را محدود میکنند تا اثرات منفی آنها را کاهش دهند (۱، ۵).
متخصصان اغلب یک رژیم غذایی با وعدههای غذایی منظم و همچنین فیبر و مایعات کافی را توصیه میکنند. در صورت تحریک علائم، باید مصرف الکل، کافئین و غذاهای تند یا چرب را محدود کنید (۵).
در حال حاضر، درمان معمول و توصیهشده برای IBS، یک رژیم غذایی با FODMAP کم است که کربوهیدراتهای با زنجیره کوتاه و قابل تخمیر را که بهخوبی جذب بدن شما نمیشوند، محدود میکند. FODMAPها در گندم، پیاز، برخی از محصولات لبنی و برخی میوهها و سبزیجات یافت میشوند (۱، ۶). این کربوهیدراتها باعث افزایش ترشح آب و تخمیر در روده میشوند که تولید گاز را بالا میبرد. اگرچه این امر بر افراد سالم تأثیر منفی نمیگذارد، اما میتواند علائم دردناک را در افراد مبتلا به IBS ایجاد کند (۱).
رژیم غذایی کم FODMAP نشان داده است که شدت علائم IBS، بهویژه درد شکم و نفخ را کاهش میدهد (۲، ۵، ۷). رژیمهای غذایی بسیار کمکربوهیدرات، بدون گلوتن، پالئو و تعدیلکننده ایمنی نیز برای درمان IBS استفاده میشوند، اگرچه شواهد مبنی بر اثربخشی آنها متفاوت است (۲).
خلاصه: IBS یک بیماری مزمن است که با درد شکمی، نفخ، یبوست و اسهال مشخص میشود. معمولاً با محدود کردن غذاهای محرک، رژیم غذایی کم FODMAP و ایجاد سایر تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی مدیریت میشود.
۲. رژیم کتوژنیک چیست؟
رژیم کتوژنیک یک الگوی غذایی پُرچرب و کمکربوهیدرات است که شبیه به رژیم اتکینز میباشد. این رژیم در ابتدا در دهه ۱۹۲۰ برای درمان کودکان مبتلا به صرع شدید طراحی شد، اما اکنون معمولاً برای کاهش وزن و مدیریت سایر شرایط بهداشتی مانند کنترل قند خون استفاده میشود (۶، ۸، ۹، ۱۰، ۱۱، ۱۲).
نسبت دقیق درشت مغذیها در آن میتواند بر اساس نیازهای فردی متفاوت باشد، اما بهطور معمول شامل ۷۵٪ چربی، ۲۰٪ پروتئین و ۵٪ کربوهیدرات است (۶، ۱۳). رژیم کتوژنیک مصرف نان، ماکارونی، غلات، حبوبات، الکل، شکر و میوهها و سبزیجات نشاستهای را محدود میکند، در حالی که مصرف غذاهای پُرچرب مانند آجیل، دانهها، روغنها، خامه، پنیر، گوشت، ماهی چرب، تخم مرغ و آووکادو را افزایش میدهد (۶).
با محدود کردن کربوهیدراتها به ۵۰ گرم یا کمتر در روز، بدن شما وارد یک وضعیت متابولیک میشود که در آن بهجای کربوهیدرات، چربی را برای انرژی میسوزاند. این حالت به عنوان کتوزیس شناخته میشود (۱۳، ۱۴).
خلاصه: رژیم کتو یک الگوی غذایی کمکربوهیدرات و پُرچرب است که متابولیسم بدن شما را از استفاده از کربوهیدرات به سمت سوختن چربی و تولید کتون هدایت میکند.
۳. چگونه رژیم کتو بر علائم IBS تأثیر میگذارد؟
علیرغم محبوبیت کتو، مطالعات بسیار کمی اثربخشی آن را بهطور خاص برای درمان IBS بررسی کردهاند.
یک مطالعه ۴ هفتهای بر روی ۱۳ فرد مبتلا به IBS غالب اسهال (IBS-D) نشان داد که رژیم کتو به کاهش درد شکمی و بهبود دفعات مدفوع و قوام آن کمک میکند (۱۵).
این بهبودها میتواند به دلیل تأثیر رژیم غذایی بر میکروبیوم روده شما (مجموعه باکتریها در روده) باشد. جالب توجه است که افراد مبتلا به IBS اغلب در انواع و تعداد باکتریهای روده دچار عدم تعادل هستند که میتواند به علائم کمک کند (۱۶، ۱۷). مطالعات حیوانی و انسانی نشان میدهد که رژیمهای غذایی کمکربوهیدرات باعث کاهش باکتریهای رودهای میشوند که از کربوهیدراتها انرژی تولید میکنند و در عین حال تعداد باکتریهای مفید را افزایش میدهند (۱۶، ۱۸).
با این حال، برخی تحقیقات دیگر نیز نشان میدهند که رژیمهای کمکربوهیدرات مانند کتو، تنوع کلی باکتریهای روده را کاهش میدهند و تعداد باکتریهای التهابی را افزایش میدهند، که میتواند اثرات منفی داشته باشد (۱۸).
در حال حاضر، اطلاعات کافی برای نتیجهگیری قطعی مبنی بر اینکه آیا رژیم کتو میتواند برای افراد مبتلا به IBS مفید باشد، وجود ندارد و مطالعات بیشتری در این زمینه مورد نیاز است.
خلاصه: برخی تحقیقات نشان میدهد که رژیم کتو میتواند علائم IBS غالب اسهال را کاهش داده و جنبههای میکروبیوم روده را بهبود بخشد. با این حال، نتایج متفاوت است و تحقیقات بیشتری مورد نیاز است.
۴. آیا افراد مبتلا به IBS باید رژیم کتو را امتحان کنند؟
علیرغم برخی نتایج امیدوارکننده، شواهد برای استفاده از کتو به عنوان یک راهکار درمانی استاندارد برای IBS محدود است. مشخص نیست که آیا اثرات مثبت مشاهدهشده را میتوان به خود کتوزیس نسبت داد یا به دلیل حذف تصادفی غذاهای محرک، مانند FODMAPs یا گلوتن، است که بهطور طبیعی در رژیم کتوژنیک محدود میشوند (۱۹).
بنابراین، افراد مبتلا به IBS نباید از رژیم کتو به عنوان درمان اولیه و استاندارد برای IBS استفاده کنند. بسیاری از افراد ممکن است ماهیت کتو را بسیار محدودکننده بدانند، زیرا گروههای غذایی مهمی مانند غلات کامل، لوبیا و حبوبات را حذف میکند.
با این حال، اگر این رژیم میتواند در سبک زندگی شما قرار بگیرد و علاقهمند هستید که چگونه ممکن است علائم شما را تغییر دهد، لطفاً برای کسب اطلاعات بیشتر و اطمینان از ایمنی، با یک متخصص تغذیه یا ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی صحبت کنید.
خلاصه: رژیم کتو به دلیل کمبود شواهد علمی، در حال حاضر به عنوان یک درمان استاندارد برای IBS توصیه نمیشود. با این حال، اگر با سبک زندگی شما مطابقت داشته باشد، میتواند برخی از علائم را کاهش داده و مزایای دیگری را به همراه داشته باشد.
۵. معایب احتمالی رژیم کتو برای IBS
مهم است که به یاد داشته باشید که رژیم کتو میتواند چندین اشکال احتمالی برای افراد مبتلا به IBS داشته باشد:
- افزایش چربی و تحریک علائم: غذاهای پُرچرب باعث ایجاد علائم در برخی از افراد مبتلا به IBS میشوند. از آنجایی که رژیم کتو دارای چربی بسیار بالایی است، ممکن است بهجای بهبود، علائم را بدتر کند یا باعث تشدید اسهال شود (۵).
- کمبود فیبر محلول: رژیم کتو ممکن است دارای فیبر محلول پایین باشد؛ ماده مغذی که میتواند برخی از علائم IBS را تسکین دهد (۲۰). به همین دلیل، اگر مبتلا به IBS هستید و تصمیم به امتحان کتو دارید، مصرف مقدار زیادی سبزیجات سبز برگ و دانهها (مانند دانه کتان و چیا) برای افزایش مصرف فیبر محلول اهمیت زیادی دارد. از طرف دیگر، میتوانید از مکمل فیبر استفاده کنید (۵).
- تداخل با دیابت: افراد مبتلا به دیابت باید حتماً قبل از شروع کتو با یک متخصص بهداشت مشورت کنند، زیرا مصرف بسیار کم کربوهیدرات میتواند باعث کاهش خطرناک سطح قند خون شود (۱۳).
خلاصه: سطوح بالای چربی در رژیم کتو میتواند علائم IBS را در برخی افراد تحریک کند. علاوه بر این، این الگوی غذایی ممکن است دارای فیبر محلول کم باشد، ماده مغذی که شکایات مربوط به IBS را کاهش میدهد.
جمعبندی نهایی
مطالعات روی رژیم کتوژنیک و IBS محدود بوده و نتایج متفاوتی دارند. از یک طرف، تحقیقات بهبود علائم اسهال در افراد مبتلا به IBS و همچنین برخی تغییرات مثبت در میکروبیوم روده را نشان میدهد. از سوی دیگر، کتو میتواند چندین اثر منفی بر میکروبیوم روده داشته باشد و نسبت به سایر درمانهای غذایی، بهطور قابلتوجهی محدودکنندهتر است.
اگرچه رژیم کتو در حال حاضر برای درمان IBS توصیه نمیشود، برخی از افراد ممکن است آن را برای مدیریت علائم یا مزایای دیگر، مانند کاهش وزن و بهبود کنترل قند خون، مفید بدانند. اگر کنجکاو هستید که کتو را برای کمک به درمان علائم IBS خود امتحان کنید، بهتر است ابتدا برنامه خود را با ارائهدهنده مراقبتهای بهداشتی و یک متخصص تغذیه در میان بگذارید.
دکتر روشن ضمیر هستم، متخصص تغذیه و رژیم درمانی (PhD). اگر از رژیمهای تکراری نتیجه نگرفتهاید، فقط یک دوره با من داشته باشید. هزینه رژیم طبق تعرفه ویزیت دکتری تخصصی در علوم پایه (PHD) پروانهدار در سال 1405، 357 هزارو 700 تومان می باشد.
جهت ارتباط در پیامرسانها به شماره زیر پیام دهید
09304881654
عضویت در کانال بله
سلام آقای دکتر اگر به وزن دلخواه رسیدیم می تونیم رژیم قطع کنیم
باز گشت وزن به قبل را ندارد
باتشکر از شما